Układ zbiorowy wiąże przejmującego firmę, ale tylko przez określony czas

W przypadku łączenia się podmiotów gospodarczych będących pracodawcami z punktu widzenia prawa pracy zastosowanie znajduje art. 23¹ k.p. regulujący instytucję przejścia zakładu pracy na nowego pracodawcę. Powoduje to istotne skutki prawne dla pracowników. Nowy (przejmujący) pracodawca staje się z mocy prawa stroną w dotychczasowych (o niezmienionej treści) stosunkach pracy, których podstawę stanowi umowa o pracę. Kodeks pracy wprowadza w tym zakresie czasowe mechanizmy ochronne. Mają one na celu zapewnienie pracownikom stabilizacji zatrudnienia i odpowiedzialności pracodawcy za wynikające ze stosunku pracy zobowiązania. Jak wskazał SN w wyroku z 3 kwietnia 2007 r. (II PK 245/06, LEX nr 317807) z bezwzględnie obowiązującego charakteru art. 23¹ par. 1 k.p. wynika, że skutek przejścia zakładu pracy, polegający na zmianie pracodawcy, następuje z mocy prawa (automatycznie), a nie w następstwie uzgodnień między zainteresowanymi pracodawcami. Uzgodnienia te nie mogą wyłączyć lub zmienić wskazanego skutku przejścia zakładu pracy. Stosunek pracy u pracodawcy (podmiotu) przejmującego, zwłaszcza w zakresie rodzaju umowy o pracę oraz warunków wynagrodzenia, pozostaje zatem na tych samych warunkach co u poprzedniego pracodawcy.

Zakaz pogorszenia sytuacji

Może się zdarzyć, że w jednym z łączących się podmiotów obowiązuje układ zbiorowy pracy, którego formalne stroną nie jest nowy (przejmujący pracowników) podmiot. Sytuację tę reguluje art. 241⁸ k.p. Wynika z niego, że w okresie roku od dnia przejścia zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę do przejętych pracowników stosuje się postanowienia układu, którym byli objęci przed przejściem. Oznacza to, że nowy pracodawca obowiązany jest stosować się do reguł wynikających z takiego układu nawet wtedy, gdy nie był jego stroną (nie zawierał układu). Postanowienia układu stosuje się w brzmieniu obowiązującym w dniu przejścia zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę. Generalnie chodzi o niepogorszenie - przynajmniej przez określony czas - dotychczasowych warunków pracy i płacy - przejmowanych pracowników. Nowego pracodawcę wiążą takie warunki.

Uwolnienie się od zobowiązań

Nowy pracodawca może uwolnić się od zobowiązań układowych, którymi byli objęci pracownicy przejmowani. Może on bowiem dokonać wypowiedzenia warunków pracy lub płacy wynikających z układu zbiorowego, jeżeli po upływie roku od przejścia na podstawie art. 23¹ k.p. nie zamierza ich nadal respektować.

Kodeks pracy nie odpowiada wprost na pytanie, w którym momencie pracodawca przejmujący zakład pracy może dokonać wypowiedzenia tych warunków - czy może wręczyć wypowiedzenie przed upływem roku, tak aby okres wypowiedzenia upłynął już po tym terminie. W uchwale 7 sędziów z 8 lutego 2005 r. (I PZP 9/04, OSNP 2005/21/329) SN przyjął, że dopuszczalne jest wypowiedzenie przez pracodawcę warunków umowy o pracę w okresie roku, w którym wobec pracownika przejętego w trybie art. 23¹ k.p. stosuje się postanowienia dotychczasowego układu zbiorowego pracy (art. 241⁸ par. 1 k.p.), jeżeli wywołuje ono skutek po upływie tego roku (art. 241⁸ par. 2 k.p.). Skoro zatem w analizowanej sytuacji przejęcie pracowników miało miejsce 1 stycznia 2012 r., a trzymiesięczny okres - wręczonego pracownicy 20 września 2012 r. - wypowiedzenia zmieniającego warunki umowy o pracę upłynie 31 grudnia 2012 r., to pracodawca działał zgodnie z prawem.

Zniesienie ograniczeń

Pracodawca zmieniający warunki płacy we wskazanym trybie korzysta nadto ze znacznych ułatwień. Przy wypowiedzeniu dotychczasowych warunków umowy o pracę nie mają bowiem zastosowania przepisy ograniczające dopuszczalność wypowiadania warunków takiej umowy, co wynika z art. 241¹³ k.p. Zwrot ten wskazuje na to, że uchylone w tej sytuacji zostają wszelkie zakazy wypowiedzenia umów o pracę m.in. kobietom w ciąży. Pracodawca mógł zatem w przedstawionym na wstępie stanie faktycznym dokonać wypowiedzenia warunków umowy o pracę pracownicy będącej w ciąży.

@RY1@i02/2012/227/i02.2012.227.21700090a.802.jpg@RY2@

Andrzej Marek, sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Andrzej Marek

sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Podstawa prawna

Art. 23¹, art. 241⁸, art. 241¹³ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).