Poradnia kadrowa

— Na jaki cel mogą być przeznaczone środki z puli pomocy indywidualnej

— Kiedy pracownik musi zwrócić wypłacone mu odszkodowanie

— Czy za pracę w czasie urlopu bezpłatnego przysługuje wynagrodzenie

— Jesteśmy pracodawcą z otwartego rynku pracy. Chcemy zatrudnić osobę z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Czy nadal obowiązują przepisy, które nakazują zgłoszenie zatrudniania osoby niepełnosprawnej do Państwowej Inspekcji Pracy?

doradca prawny Polskiej Organizacji Pracodawców Osób Niepełnosprawnych

Przedsiębiorca, który nie legitymuje się statusem zakładu pracy chronionej, także może zatrudniać osoby ze znacznym i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Jednakże musi pamiętać o przystosowaniu stanowiska pracy do ich potrzeb wynikających z niepełnosprawności (obowiązek ten nie dotyczy niepełnosprawnego, który zatrudniany jest w formie telepracy). Wynika to z art. 4 ust. 5 i 6 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej: ustawa o rehabilitacji). Kontrolę w zakresie spełnienia tego warunku przeprowadza Państwowa Inspekcja Pracy (art. 4 ust. 6 ustawy o rehabilitacji).

Uchwalona 8 stycznia 2010 r. nowelizacja ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. nr 40, poz. 223) zniosła obowiązek uzyskania przez pracodawcę z otwartego rynku zamierzającego przyjąć do pracy osobę zaliczoną do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności pozytywnej opinii inspektora pracy o przystosowaniu stanowiska pracy do potrzeb niepełnosprawnego pracownika. Z dniem 31 marca 2010 r. (data wejścia w życie nowelizacji) przestał zatem ciążyć na pracodawcy ten obowiązek. Dlatego nie ma potrzeby, aby w przedstawionej sytuacji pracodawca informował Państwową Inspekcję Pracy o zatrudnieniu osoby niepełnosprawnej. Jednak musi on dostosować stanowisko pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej.

Podstawa prawna

Art. 2 pkt 8, art. 4 ust. 5 i 6 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2011 r. nr 127, poz. 721).

— Nasz pracodawca posiada status zakładu pracy chronionej. Jeden z pracowników (z niepełnosprawnością ze względu na wadę słuchu) złożył wniosek o pomoc indywidualną. Chce przeznaczyć środki otrzymane z ZFRON na remont pokrycia dachowego swojego domu, które zostało zniszczone ostatnio przez nawałnicę. Czy możemy na taki cel przeznaczyć środki z puli pomocy indywidualnej?

doradca prawny Polskiej Organizacji Pracodawców Osób Niepełnosprawnych

Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (dalej: rozporządzenie w sprawie ZFRON) środki z puli pomocy indywidualnej mogą być przeznaczone m.in. na adaptację i wyposażenie mieszkań, budynków mieszkalnych oraz obiektów zamieszkałych lub przeznaczonych dla osób niepełnosprawnych, stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności. Przez adaptację rozumieć należy przystosowanie czegoś do innego użycia niż było przeznaczone, np. adaptacja mieszkania do potrzeb osoby poruszającej się na wózku inwalidzkim przez likwidację progów, schodów, dostosowanie szerokości drzwi. Natomiast wyposażenie to zaopatrzenie w przedmioty potrzebne do prawidłowego funkcjonowania czegoś, np. wyposażenie łazienki w uchwyty i poręcze, tak aby mogła z niej korzystać osoba z niepełnosprawnością ruchową.

Konsekwencją powyższego jest niemożność sfinansowania w ramach przywołanego wyżej par. 2 ust. 1 pkt 11 lit. d rozporządzenia w sprawie ZFRON wydatku na prace remontowe. Definicja pojęcia "remont" wynika z prawa budowlanego. Przez remont należy rozumieć wykonywanie w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego, a niestanowiących bieżącej konserwacji, przy czym dopuszcza się stosowanie wyrobów budowlanych innych, niż użyto w stanie pierwotnym. Łatwo zauważyć, że pojęcie remontu nie jest tożsame z adaptacją i wyposażeniem, ma inny zakres znaczeniowy.

Podstawa prawna

Par. 2 ust. 1 pkt 11 lit. d rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz.U. nr 245, poz. 1810 z późn. zm.).

Art. 3 pkt 8 ustawy z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 243, poz. 1623 z późn. zm.).

— Odwołałem się od wypowiedzenia umowy o pracę. Sąd rejonowy uwzględnił moje żądanie w całości i zasądził odszkodowanie. W części nadał rygor natychmiastowej wykonalności, a pracodawca zaraz po ogłoszeniu wyroku wypłacił mi tę sumę. W drugiej instancji niestety sprawę przegrałem. Teraz pracodawca żąda ode mnie zwrotu tych pieniędzy, a ja całą sumę wydałem, gdyż byłem pewien, że sprawa przed sądem okręgowym to tylko formalność. Czy muszę zwrócić pieniądze pracodawcy?

aplikant radcowski z Kancelarii Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy Sp. k.

Zasądzając należność pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy, sąd z urzędu nadaje wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności w części nieprzekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika (art. 477² par. 1 k.p.c.). Pełne jednomiesięczne wynagrodzenie pracownika to całe wynagrodzenie netto (zasadnicze i dodatki) pobierane przez niego w pozwanym zakładzie pracy w chwili powstania roszczenia.

Aby udzielić odpowiedzi na zadane pytanie, trzeba sięgnąć do przepisów kodeksu cywilnego. Obowiązek zwrotu powstaje bowiem w przypadku nienależnego świadczenia. Zgodnie z art. 410 par. 2 k.c. świadczenie jest nienależne m.in., jeżeli podstawa świadczenia odpadła. Z taką sytuacją mamy właśnie do czynienia, gdy wyrok, na podstawie którego strona otrzyma należność, zostanie uchylony, a powództwo zostanie ostatecznie oddalone przez sąd II instancji. Wyrok sądu I instancji zostaje wyeliminowany z obrotu prawnego, tak jakby nigdy nie został wydany.

Ustawodawca wprowadził jednak pewien wyjątek od konieczności zwrotu nienależnego świadczenia. Obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa bowiem, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją, powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu (art. 409 k.c.). Zastosowanie tego przepisu będzie zatem zależało od oceny, czy ten, kto otrzymał i zużył takie świadczenie, rzeczywiście nie powinien liczyć się z tym, że będzie musiał w przyszłości je zwrócić.

W stosunku do stanu faktycznego przedstawionego w pytaniu linia orzecznictwa jest już ugruntowana. I tak w wyroku z 23 czerwca 2005 r. (II PK 288/04, OSNP 2006/9-10/146) Sąd Najwyższy przyjął, że pracownik, który otrzymał od pracodawcy świadczenie na podstawie nieprawomocnego, ale wykonalnego wyroku sądu I instancji, powinien liczyć się z obowiązkiem jego zwrotu w razie uchylenia tego wyroku w wyniku uwzględnienia apelacji. Podobnie we wcześniejszym wyroku z 26 lutego 2004 (V CK 220/03, OSNC 2005/3/49) SN orzekł, że wierzyciel, który wyegzekwował świadczenie na podstawie nieprawomocnego, ale wykonalnego orzeczenia sądu II instancji, powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu tego świadczenia.

Reasumując, wskazać należy, że pracownik, który na podstawie nieprawomocnego wyroku sądu I instancji otrzymał od pracodawcy świadczenie pieniężne w ramach nadanego rygoru natychmiastowej wykonalności, musi w przypadku przegranej, na skutek wniesionej przez pracodawcę apelacji, zwrócić otrzymane pieniądze. Nie będzie mógł się powoływać na to, że już nich nie posiada, czy też na okoliczność, że nie miał świadomości konieczności ich zwrotu pracodawcy.

Podstawa prawna

Art. 409 i 410 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 477² par. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

— Pracodawca udzielił pracownikowi, na jego wniosek, rocznego urlopu bezpłatnego na przygotowanie rozprawy doktorskiej. Jednocześnie strony umówiły się, że w razie potrzeby zatrudniony będzie wykonywał dotychczasowe obowiązki. Przez cały okres urlopu przynajmniej dwa razy w tygodniu wykonywał pracę. Po powrocie z tego urlopu zażądał zapłaty wynagrodzenia za świadczoną pracę. Czy pracodawca może odmówić jego wypłaty?

radca prawny, partner w Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy, Biuro w Krakowie

Przyjmuje się, że udzielenie urlopu bezpłatnego stanowi w istocie umowę pomiędzy pracodawcą i pracownikiem, do której - na podstawie art. 300 k.p. - stosuje się przepisy kodeksu cywilnego. Urlop bezpłatny jest okresem zawieszenia praw i obowiązków stron stosunku pracy, a zatem sytuacja, gdy pracownik wykonuje w tym czasie czynności należące do jego obowiązków pracowniczych, świadczy o pozorności udzielonego urlopu (wyrok SN z 13 września 2010 r., II PK 257/09, OSNP 2012/1-2/5).

Należy przyjąć, że w stanie faktycznym określonym w pytaniu nie doszło do udzielenia pracownikowi urlopu bezpłatnego, gdyż jednocześnie strony umówiły się, że będzie on w tym czasie wykonywał część swoich dotychczasowych obowiązków. W takiej sytuacji (zgodnie z wyrokiem SN z 16 lipca 2009 r., II PK 13/09, LEX nr 533099) należy uznać, że zamiarem stron było dalsze wykonywanie przez pracownika tej samej pracy na rzecz pracodawcy, tyle że w ograniczonym zakresie. A w takim przypadku pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za wykonaną pracę zgodnie z art. 80 k.p.

Podstawa prawna

Art. 80, art. 174 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).