Jak zaplanować i rozliczyć czas pracy lekarza pełniącego dyżury

Dyżury medyczne mogą być planowane z przekroczeniem przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, która wynosi dla lekarza 37 godzin 55 minut na tydzień w przyjętym okresie rozliczeniowym. Oznacza to, że każdy posiadający wyższe wykształcenie oraz wykonujący zawód medyczny pracownik zatrudniony w podmiotach leczniczych udzielających stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych może wypracowywać w ramach dyżuru przeciętnie 10 godzin i 5 minut w tygodniu w przyjętym okresie rozliczeniowym. Granicą jest bowiem maksymalny przeciętny tygodniowy limit czasu pracy równy 48 godzinom, który obowiązuje wszystkich pracowników podmiotu leczniczego, którzy nie wyrazili zgody na pracę w wyższym wymiarze, odmawiając zgody na podpisanie klauzuli opt-out.

Prawo do planowania dyżurów medycznych z przekroczeniem przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy oraz wątpliwości dotyczące możliwości zaliczenia czasu dyżuru do nominalnego czasu pracy lekarza powodują, że najefektywniej jest planować dyżury medyczne dopiero po zaplanowaniu pełnego nominału obowiązującego lekarza w danym okresie rozliczeniowym.

Pracodawca może także zlecić lekarzowi pozostawanie w gotowości do udzielania świadczeń zdrowotnych. Wyjątkowość okresów gotowości polega na tym, że czas oczekiwania na wezwanie do udzielania świadczeń zdrowotnych nie jest wliczany do czasu pracy, lecz przysługuje za niego wynagrodzenie w wysokości połowy stawki godzinowej wynagrodzenia zasadniczego lekarza, obliczonego dla danego miesiąca. Czas przepracowany w trakcie okresu gotowości należy jednak traktować już jako dyżur. Wynika to z art. 98 ust. 4 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. nr 112, poz. 654 z późn. zm.).

Choć okresy pozostawania lekarza w gotowości do udzielania świadczeń zdrowotnych nie są limitowane, to zgodnie ze stanowiskiem GIP (GPP-302-4560-154/08/PE), nie mogą one naruszać jego prawa do nieprzerwanego odpoczynku dobowego. Potwierdzeniem tej tezy jest fakt, iż ustawa o działalności leczniczej, w przeciwieństwie do kodeksu pracy, nie przewiduje żadnych przypadków uzasadniających przerwanie odpoczynku dobowego pracownika. Oznacza to, że każda osoba zatrudniona w podmiocie leczniczym ma w każdej dobie prawo do 11-godzinnego, nieprzerwanego okresu odpoczynku. Jedynym wyjątkiem od tej zasady są 24-godzinne dyżury medyczne, w przypadku których mocą art. 97 ust 2 ustawy o działalności leczniczej odpoczynek dobowy może być udzielony bezpośrednio po zakończeniu dyżuru, co potwierdzają stanowiska GIP i resortu zdrowia.

Zgodnie z przedstawionymi wyżej zasadami lekarz, który nie wyraził zgody na pracę powyżej 48 godzin przeciętnie w tygodniu pracy, mógł przepracować w kwietniu 2012 r. w ramach dyżurów medycznych ok. 40 godzin ponad obowiązujący go nominał, mieszcząc się w granicach dopuszczalnego limitu godzin pracy.

W omawianym przypadku lekarz nie przekroczył tego wymiaru, gdyż przepracował w ramach kwietniowych dyżurów medycznych 38 godzin 50 minut. Wartość ta obejmuje przy tym nie tylko dyżury zaplanowane w harmonogramie w dniach 2, 6, 7 i 21 kwietnia, lecz również czas przepracowany w trakcie okresu pozostawania w gotowości do udzielania świadczeń zdrowotnych, kwalifikowany, jako dyżur medyczny.

Lekarz został zobowiązany do wykonywania pracy w wolną sobotę 14 kwietnia, za co zgodnie z art. 151³ k.p. pracodawca musiał udzielić mu innego dnia wolnego od pracy do końca miesiąca. Strony ustaliły, że odbiór dnia wolnego nastąpi 16 kwietnia.

Oddanie dnia wolnego, w którym pracownik miał zaplanowane 7 godzin 35 minut pracy, nie zrekompensuje jednak 12 sobotnich godzin pracy. Dlatego z końcem miesiąca pracownik nabył prawo do wynagrodzenia wraz z 50 proc. dodatkiem za 4 godziny 25 minut przekroczenia dobowej normy czasu pracy. Lekarz jest wynagradzany wyłącznie stałą miesięczną stawką, więc normalne wynagrodzenie i dodatek będą obliczane z tej samej podstawy. Aby ją ustalić, należy podzielić płacę zasadniczą pracownika przez nominał wynoszący dla kwietnia 151 godzin 40 minut.

Za każdą z 4 godzin 25 minut pracy z przekroczeniem normy dobowej pracownik nabywa prawo do normalnego wynagrodzenia w wyliczonej stawce oraz dodatku w wysokości 50 proc. tej kwoty.

Alternatywą dla wypłaty wynagrodzenia powiększonego o stosowny dodatek jest udzielenie lekarzowi czasu wolnego w wymiarze równym nadliczbowej pracy (na wniosek) lub w wymiarze o połowę wyższym od liczby nadgodzin (bez wniosku pracownika), na mocy art. 151² k.p. W przypadku podmiotów leczniczych ten sposób rekompensaty nadgodzin nie jest jednak zbyt często stosowany w praktyce, gdyż większość z nich boryka się z problemami kadrowymi, więc oddawanie czasu wolnego mogłoby uniemożliwić zapewnienie pacjentom całodobowej opieki medycznej.

W przypadku dyżurów medycznych ustawodawca nie przewidział możliwości rekompensowania ich czasem wolnym, odwołując się w tym względzie wyłącznie do przepisów art. 151¹ par. 1 - 3 k.p. W praktyce oznacza to, że za dyżur medyczny pracownik powinien być wynagradzany jak za pracę w godzinach nadliczbowych, poprzez wypłatę normalnego wynagrodzenia powiększonego o 50 lub 100 proc. dodatek, w zależności od tego, w jakim dniu oraz w jakich godzinach miała miejsce praca w ramach dyżuru.

Dyżury medyczne choć są wliczane do czasu pracy, nie są traktowane jak praca nadliczbowa. Oznacza to, że praca w ramach dyżurów medycznych nie podlega wliczeniu do rocznego limitu nadgodzin nawet, jeśli jest planowana jedynie w zakresie, w którym przekracza przeciętną tygodniową normę czasu pracy, jak jest w omawianym przypadku. Potwierdzeniem powyższego jest treść art. 95 ust. 4 ustawy o działalności leczniczej, wyłączająca stosowanie do pracy w ramach dyżurów medycznych art. 151 par. 3 k.p.

Wyodrębnienie instytucji dyżuru medycznego pozwala również na odstąpienie od zasad rekompensaty pracy w dniu wolnym, wynikającym z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy. Art. 95 ust. 4 ustawy o działalności leczniczej wyłącza stosowanie do pracy w ramach dyżuru medycznego regulacji art. 151³ k.p., nakazującego rekompensowanie pracy w wolną sobotę udzieleniem innego dnia wolnego od pracy do końca okresu rozliczeniowego w terminie uzgodnionym z pracownikiem. W praktyce pozwala to pracodawcy na rozliczanie wszystkich dyżurów wypłatą wynagrodzenia powiększonego o wymagany dodatek, uzależniony od terminu i pory wykonywania pracy w ramach dyżuru.

W opisywanej sytuacji lekarz trzykrotnie dyżurował w sobotę, z czego 2 razy miał zaplanowane 12 godzin dyżuru, w trzecim przypadku został wezwany do wykonywania pracy w okresie gotowości do udzielania świadczeń zdrowotnych na 6 godzin. Warto pamiętać, że w każdym z tych przypadków praca przez pierwszych 7 godzin 35 minut przekracza przeciętną tygodniową normę czasu pracy, co oznacza, że lekarz powinien otrzymać za te godziny wynagrodzenie powiększone o 100 proc. dodatek. W pozostałym zakresie praca w ramach dyżuru spowoduje przekroczenie normy dobowej, za co przysługuje 50 proc. dodatek do normalnego wynagrodzenia, gdyż nie przypadają one w nocy. Poza 3 dyżurami w sobotę lekarz miał zaplanowane 2 dyżury po 4 godziny 25 minut każdy w dniach powszednich, po uprzednim przepracowaniu 7 godz. 35 min normy dobowej. Również w tym przypadku lekarz nabędzie prawo do 50 proc. dodatków do normalnego wynagrodzenia, gdyż żaden z dyżurów nie przypada w porze nocnej.

Artykuł 98 ust. 2 ustawy o działalności leczniczej przewiduje, że za czas pozostawania w gotowości do udzielania świadczeń zdrowotnych pracownikowi przysługuje wynagrodzenie w wysokości połowy stawki godzinowej z pensji zasadniczej. Mocą jego ustępu 3 stawkę godzinową wynagrodzenia zasadniczego ustala się przy tym dzieląc wynagrodzenie zasadnicze pracownika przez liczbę godzin pracy przypadających do przepracowania w danym miesiącu.

Planowanie dyżurów medycznych w wolne soboty nie wymaga oddawania w zamian innego dnia wolnego, co wynika wprost z regulacji ustawy o działalności leczniczej. Nie oznacza to jednak, że zaplanowanie takich dyżurów pozwala na naruszenia odpoczynków tygodniowych, co jest już całkowicie odrębna kwestią. O ile zatem brak dnia wolnego nie stanowi naruszenia przepisów, o tyle brak 35 godzin odpoczynku w danym tygodniu będzie już wykroczeniem, za które grozi mandat w razie kontroli PIP. W kwietniu 2012 r. problem w tym zakresie będzie tym większy w przypadku 1-miesięcznych okresów rozliczeniowych, gdyż 1 kwietnia przypadał w niedzielę, a więc kolejne tygodnie są liczone od niedzieli do soboty, dzieląc tym samym weekendy na pół, co utrudnia zapewnienie odpoczynków. Należy jednak pamiętać o wyjątku umożliwiającym - w przypadkach uzasadnionych organizacja pracy - udzielanie tylko 24 godzin odpoczynku tygodniowego, który co więcej może być udzielany w okresie rozliczeniowym nie dłuższym niż 14 dni (art. 97 ust. 4 ustawy o działalności leczniczej).

PRZYKŁAD WYLICZENIA

W tym celu płacę zasadniczą pracownika (5000 zł) dzielimy przez nominalny czas pracy w kwietniu, czyli 151 godzin 40 minut. 40 minut to 0,67 godziny.

5000 zł : 151,67 godz. = 32,97 zł.

● Za godziny nadliczbowe

Pracownik pracował w nadgodzinach 4 godziny i 25 minut ( inaczej 4,42 godz.)

4,42 godz. x 32,97 zł = 145,73 zł. (normalne wynagrodzenie za nadgodziny)

4,42 godz. x (32,97 zł x 50 proc.) = 4,42 godz. x 16,49 zł = 72,89 zł (dodatek za pracę nadliczbową)

W sumie za nadgodziny pracownik otrzyma 218,62 zł.

145,73 zł + 72,89 zł = 218,62 zł;

● za czas dyżuru

Pracownik za 21 godz. i 10 min. dyżuru w wolne soboty (2 x 7 godz. 35 min + 6 godz.) powinien otrzymać normalne wynagrodzenie powiększone o 100 proc. dodatek, a za pozostałe 17 godz. 40 min (4 x 4 godz. 25 min) normalne wynagrodzenia wraz z 50 proc. dodatkiem. Wyjściowa stawka godzinowa będzie analogiczna jak przy nadgodzinach, a więc będzie wynosiła 32,97 zł.

21 godz. i 10 minut to inaczej 21,17 godz.

21,17 godz. x 32,97 zł = 697,97 zł (normalne wynagrodzenie za dyżur),

21,17 godz. x 32,97 zł = 697,97 zł (100 proc. dodatek za czas dyżuru)

17 godz. i 40 minut to inaczej 17,67 godz.

17,67 godz. x 32,97zł = 582,58 zł

17,67 godz. x 16,49 zł = 291,38 zł

W sumie za 38 godz. 50 min dyżurów lekarz powinien otrzymać 2269,90 zł.

(697,97zł + 697,97zł + 582,58 zł + 291,38 zł);

● za czas gotowości do udzielania świadczeń zdrowotnych

Za każdą z 6 godzin pozostawania w takiej gotowości lekarz powinien otrzymać 50 proc. stawki godzinowej 32,97 zł, czyli 98,94 zł (6 godz. x 16,49 zł);

● łączne wynagrodzenie za dodatkową pracę

218,62 zł (za nadgodziny) + 2269,90 zł (za dyżury medyczne) + 98,94 zł (z tytułu gotowości) = 2587,46 zł.

Kwiecień 2012 r.

@RY1@i02/2012/100/i02.2012.100.217000300.101.jpg@RY2@

Legenda:

7:35 - praca od 7:00 do 14:35

WN - wolna niedziela/dzień wolny za niedzielę

W5 - dzień wolny z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy

WŚ - święto

D12 - dyżur medyczny 12 godzin (7:00 - 19:00)

D4:25 - dyżur medyczny 4 godziny 25 minut (14:35 - 19:00)

D6 - dyżur medyczny 6 godzin (13:00 - 19:00)

G12 - gotowość go udzielania świadczeń zdrowotnych 12 godzin (7:00 - 19:00)

G6 - gotowość do udzielania świadczeń zdrowotnych 6 godzin (7.00 - 13.00)

Łukasz Prasołek

asystent sędziego w Sądzie Najwyższym