Konflikt grupowy to nie indywidualny

Zgodnie z art. 4 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (dalej: ustawa) nie jest dopuszczalne prowadzenie sporu zbiorowego w celu poparcia indywidualnych żądań pracowniczych, jeżeli ich rozstrzygnięcie jest możliwe w postępowaniu przed organem rozstrzygającym spory o roszczenia pracowników. Organem takim jest sąd pracy (lub sąd administracyjny rozpoznający indywidualne spory dotyczące zatrudnienia w administracji publicznej).

Orzecznictwo wskazuje przykłady takich indywidualnych spraw: żądanie przywrócenia do pracy indywidualnego pracownika, żądanie wypłaty pracownikowi świadczeń wynikających ze stosunku pracy, żądanie pracownika uchylenia nałożonej kary porządkowej czy żądanie nawiązania stosunku pracy. Sąd Najwyższy w wyroku z 5 czerwca 1996 r., sygn. akt I PRN 37/96 (OSNP 1997/3/36), wskazał również, że indywidualny charakter ma spór na tle prawa do zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy na okres kadencji w zarządzie zakładowej organizacji związkowej. [przykład]

Przewidziano sankcje

Spór zbiorowy powstaje, gdy związek zawodowy przedstawi pracodawcy żądania, które dotyczą warunków pracy, świadczeń socjalnych lub praw i wolności związkowych. Jeżeli żądanie dotyczy wyłącznie sprawy indywidualnej, to należy uznać, iż nie prowadzi do wszczęcia sporu zbiorowego. Jedynie legalnie wszczęty spór zbiorowy rodzi obowiązki pracodawcy z tym związane. W konsekwencji należy uznać, że żądanie dotyczące wyłącznie sprawy indywidualnej nie wszczyna sporu zbiorowego, nie obliguje pracodawcy do prowadzenia rokowań i mediacji ani do zgłaszania tego faktu do inspekcji pracy.

Dla działaczy związkowych wszczęcie sporu wbrew zakazowi może wiązać się z sankcjami określonymi w art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy, który przewiduje zagrożenie karą grzywny lub ograniczenia wolności wobec każdego, kto w związku z zajmowanym stanowiskiem lub pełnioną funkcją nie dopełnia ustawowych obowiązków. Wszczęcie sporu zbiorowego w indywidualnej sprawie jest w doktrynie prawa pracy wymieniane jako jeden z przypadków naruszenia obowiązków wynikających z ustawy.

Gdy nielegalny strajk

Jeżeli w ramach takiego nielegalnego sporu związki zorganizują strajk, to nawet gdy wszystkie pozostałe wymogi wobec strajku będą spełnione, to strajk będzie nielegalny. Ustawa przewiduje odrębnie odpowiedzialność wykroczeniową każdego, kto faktycznie kieruje strajkiem lub inną akcją protestacyjną zorganizowaną wbrew przepisom ustawy. Co więcej, organizacja nielegalnego strajku lub akcji protestacyjnej wiąże się także z odpowiedzialnością cywilną organizatora za wyrządzoną szkodę. Przepisy ustawy odsyłają w tym zakresie do kodeksu cywilnego, co oznacza, że organizatorzy strajku ponoszą nie tylko odpowiedzialność za szkodę rzeczywistą, np. wyrządzoną w mieniu pracodawcy, lecz także za utracone zyski, np. nieuzyskane w wyniku akcji strajkowej przychody.

Udział w nielegalnym strajku stanowi naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych i może być podstawą rozwiązania umowy bez wypowiedzenia. Należy jednak podkreślić, że zgodnie z poglądem SN wyrażonym w wyroku z 18 marca 1992 r., sygn. akt I PRN 11/92 (LEX nr 14697), udział biernych uczestników strajku nabiera cech ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych jedynie wtedy, gdy mieli oni pełną świadomość bezprawności swego postępowania i pomimo otrzymywanych ostrzeżeń i wezwań do zaniechania dalszego udziału w strajku nadal go kontynuowali. Jednakże gdy pracownik nie miał świadomości nielegalności sporu, pracodawca nie może zwolnić go za udział w strajku, który dopiero później okazał się prowadzonym niezgodnie z prawem. Jak stwierdził SN w wyroku z 26 lipca 2012 r., sygn. akt I PK 12/12 (LEX nr 1228877), to, że wiedza w tym przedmiocie ujawniła się później, obciążać może wprawdzie pracowników organizujących strajk, ale nie jego szeregowych uczestników.

Istnieje wyjątek

Ustawa wprowadza jednak pewien wyłom od zasady, że sprawy indywidualne nie mogą wpływać na prawa i obowiązki stron sporu zbiorowego. Mianowicie zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy strajk może być zorganizowany bez zachowania zasad określonych w ustawie, jeżeli pracodawca rozwiązał stosunek pracy z prowadzącym spór działaczem.

Oczywiście taki strajk będzie legalny tylko wtedy, gdy sam spór zbiorowy został wszczęty legalnie. Zwolnienie działacza związkowego uprawnia zatem związek zawodowy do skrócenia procederu strajkowego, nie oznacza jednak, że żądanie przywrócenia do pracy staje się kolejnym postulatem (żądaniem) toczącego się sporu zbiorowego. Takie żądanie dotyczy bowiem sprawy indywidualnej, a sprawy indywidualne nigdy nie mogą być przedmiotem sporu zbiorowego.

PRZYKŁAD

Tylko przed sądem pracy

Pracownikowi będącemu członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy na okres kadencji. Pracodawca nie zgadza się na udzielenie takiego zwolnienia, organizacja wszczyna zatem spór. Jest on nielegalny. Pracownik może bowiem dochodzić tych praw przed sądem pracy.

@RY1@i02/2013/235/i02.2013.235.21700100b.804.jpg@RY2@

Łukasz Chruściel radca prawny, kieruje katowickim biurem kancelarii Raczkowski i Wspólnicy

Łukasz Chruściel

radca prawny, kieruje katowickim biurem kancelarii Raczkowski i Wspólnicy

Podstawa prawna

Art. 4 ustawy z 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (Dz.U. nr 55, poz. 236 z późn. zm.).