Nękanie w pracy może być przestępstwem

Zjawisko mobbingu może zdarzyć się u każdego pracodawcy i każdy pracownik może go doświadczyć. Odpowiedzialność za nękanie ponosi co do zasady firma, która jest obowiązany mu przeciwdziałać. Może ona jednak również zastosować odpowiednie sankcje wobec sprawców takiego działania.

Pamiętać też należy o tym, że zatrudniający jest obowiązany szanować godność i inne dobra osobiste pracownika, jak również wpływać na kształtowanie w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego. Mobbing oznacza zaś działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko niemu, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.

Kto sprawcą

Nie ulega wątpliwości, że sprawcą mobbingu może być pracodawca z racji swej pozycji prawnej i faktycznej. Naturalnym stanem jest jednak to, że zatrudniani działają w określonej strukturze organizacyjnej. Częstą sytuacją jest mobbing przełożonych wobec swoich podwładnych. Również pracownicy na równorzędnych stanowiskach mogą być odpowiedzialni za to zjawisko. Nie ma przeszkód prawnych, aby sprawcami mobbingu byli podwładni wobec swoich przełożonych. W praktyce każda osoba w strukturze organizacyjnej pracodawcy może być więc zarówno sprawcą, jak i ofiarą mobbingu.

Co ważne, firma ponosi także odpowiedzialność za osoby, które wykonują czynności na innej podstawie niż umowa o pracę, np. za zleceniobiorców. Ofiarami mobbingu mogą być jednak tylko pracownicy. Nie oznacza to, że osoby wykonujące obowiązki na podstawie umów cywilnoprawnych są pozbawieni całkowicie ochrony prawnej. Mogą oni bowiem dochodzić roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych lub na zasadach ogólnych prawa cywilnego w zakresie czynów niedozwolonych.

Finansowa rekompensata

Zgodnie z kodeksem pracy podwładny, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Ponadto zatrudniony, który wskutek nękania rozwiązał umowę o pracę (obowiązkowo na piśmie z podaniem przyczyny), ma prawo dochodzić od pracodawcy odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie. Nawet jeśli nie rozwiąże kontraktu, ma prawo dochodzić rekompensaty na zasadach ogólnych (o odpowiedzialności deliktowej z kodeksu cywilnego).

Zastosowanie ma też cywilnoprawna regulacja określająca odpowiedzialność danego podmiotu za inną osobę, wykonującą określone czynności pod jego kierownictwem. Oznacza to, że sprawca lub sprawcy mobbingu nie odpowiadają bezpośrednio wobec jego ofiary. Szkodę rekompensuje pracodawca. Jego obowiązkiem jest bowiem przeciwdziałanie mobbingowi.

Wydaje się jednak, że nie ma również przeszkód, aby ofiara mobbingu mogła dochodzić roszczeń od sprawcy niebędącego pracodawcą (czyli np. współpracownika lub przełożonego) w związku z naruszeniem dóbr osobistych. Ponadto mobberzy zatrudnieni na umowę o pracę mogą też za swoje czyny odpowiadać dyscyplinarnie.

Katalog zachowań, które można uznać za nękanie, jest na tyle szeroki, że poszczególne czyny mogą zostać uznane np. za nieprzestrzeganie przez zatrudnionego ustalonej organizacji i porządku w procesie pracy oraz przepisów bhp. Mobber może zatem zostać ukarany upomnieniem, naganą, a nawet karą pieniężną. Jego zachowanie może zostać nawet uznane za przestępstwo. Wtedy odpowie on np. za pomówienie lub znieważanie, rozstrój zdrowia, stosowanie przemocy lub gróźb bezprawnych w celu zmuszenia zatrudnionego do określonego działania, zaniechania lub znoszenia.

Przestępstwem jest także złośliwie lub uporczywe naruszanie praw pracowników. Należy pamiętać, że za takie czyny odpowiadają już samodzielnie sprawcy nękania, a nie pracodawca.

Firma może nałożyć na mobbera karę porządkową

Waldemar Laskowski

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94, z późn. zm.).

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16 poz. 93 z późn. zm.).

Ustawa z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. nr 88 poz. 553 z późn. zm.).