Praca podczas podróży służbowej warunkiem uzyskania wolnego

OPINIA PRAWNA z 26 października 2011 r., znak: DP.171-224(2)/11/JPJ

W odpowiedzi na pismo Urzędu X Departament Prawny Kancelarii Prezesa Rady Ministrów uprzejmie wyjaśnia, co następuje.

Zgodnie z art. 95 ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. Nr 227, poz. 1505, z późn. zm.), dalej: ustawa, członkowi korpusu służby cywilnej delegowanemu służbowo do zajęć poza siedzibą urzędu, w którym wykonuje pracę, przysługują należności na zasadach określonych w przepisach w sprawie zasad ustalania oraz wysokości należności przysługujących pracownikom z tytułu podróży służbowej, wydanych na podstawie Kodeksu pracy.

Zasady te zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju (Dz. U. Nr 236, poz. 1990, z późn. zm.) oraz w rozporządzeniu z 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz. U. Nr 236, poz. 1991, z późn. zm.).

Odrębną kwestią od ustalenia należności z tytułu podróży służbowej, a poruszoną w ww. piśmie, jest odpowiedź na pytanie, czy odbywanie podróży służbowej należy traktować jako czas pracy pracownika (zgodnie z art. 128 par. 1 Kodeksu pracy czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy), a co za tym idzie, czy czas podróży służbowej wykraczający poza normalne godziny pracy pracownika jest również czasem pracy pracownika, za który przysługuje pracownikowi wynagrodzenie i dodatek za godziny nadliczbowe lub ewentualnie czas wolny. Kwestia ta nie została uregulowana wprost w przepisach Kodeksu pracy i powoduje wiele problemów interpretacyjnych zarówno w doktrynie prawa pracy, jak i w praktyce. Przyjmuje się jednak, że gdy pracownik stale wykonuje pracę w jednym miejscu (w siedzibie pracodawcy), a podróż służbową do innego miejsca wykonuje incydentalnie, to przejazd do tego miejsca i z powrotem będzie podróżą służbową, ale nie będzie to czas pracy, za który pracownikowi przysługiwałoby wynagrodzenie albo czas wolny w tym samym wymiarze. Podróż służbową należy traktować jako czas pracy wówczas gdy podróż ta odbywana jest w normalnych godzinach pracy pracownika lub gdy w czasie podróży służbowej pracownik wykonuje pracę.

Należy również wskazać na wyrok Sądu Najwyższego z 23 czerwca 2005 r. (II PK 265/04), w którym stwierdzono, że czas dojazdu i powrotu z miejscowości stanowiącej cel pracowniczej podróży służbowej oraz czas pobytu w tej miejscowości nie są pozostawaniem do dyspozycji pracodawcy w miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy (art. 128 par. 1 Kodeksu pracy), lecz w zakresie przypadającym na godziny normalnego rozkładu czasu pracy podlegają wliczeniu do jego normy (nie mogą być od niej odliczone), natomiast w zakresie wykraczającym poza rozkładowy czas pracy mają w sferze regulacji czasu pracy i prawa do wynagrodzenia doniosłość o tyle, o ile uszczuplają limit gwarantowanego pracownikowi czasu odpoczynku.

Przenosząc tę zasadę na sytuację, w której podróż służbowa jest odbywana przez członków korpusu służby cywilnej w niedzielę, należy wskazać na uregulowania zawarte w art. 97 ust. 5, 6 i 8 ustawy.

Zgodnie z art. 97 ust. 5, jeżeli wymagają tego potrzeby urzędu, członek korpusu służby cywilnej na polecenie przełożonego wykonuje pracę w godzinach nadliczbowych, w tym w wyjątkowych przypadkach także w nocy oraz w niedziele i święta. Z kolei art. 97 ust. 6 stanowi, że pracownikowi służby cywilnej za pracę wykonywaną na polecenie przełożonego w godzinach nadliczbowych przysługuje czas wolny w tym samym wymiarze. Natomiast z art. 97 ust. 8 wynika, że urzędnikowi służby cywilnej za pracę w niedzielę przysługuje dzień wolny od pracy w najbliższym tygodniu, a za pracę w święto przysługuje inny dzień wolny.

W opinii Departamentu Prawnego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów jeżeli pracownik służby cywilnej będący w podróży służbowej w niedzielę wykonuje podczas niej pracę, to będzie przysługiwać mu czas wolny w tym samym wymiarze, natomiast urzędnikowi służby cywilnej przysługiwać będzie dzień wolny od pracy w najbliższym tygodniu. Jeżeli w niedzielę następuje jedynie przejazd członka korpusu służby cywilnej do miejsca wykonywania zadania służbowego albo z powrotem, a praca nie jest wykonywana, wówczas przejazd ten nie będzie uważany za czas pracy i nie będzie przysługiwać ani czas wolny w tym samym wymiarze (w odniesieniu do pracownika) ani dzień wolny od pracy w najbliższym tygodniu (w odniesieniu do urzędnika).

Jednocześnie należy podkreślić, że pracodawca, w kontekście rozliczania czasu pracy pracownika odbywającego podróż służbową, musi pamiętać o przysługującym pracownikowi, wynikającym z art. 132 par. 1 i art. 133 par. 1 Kodeksu pracy, uprawnieniu do co najmniej 11-godzinnego nieprzerwanego odpoczynku dobowego i co najmniej 35-godzinnego odpoczynku tygodniowego.

Dobrosław Dowiat-Urbański,

Zastępca Dyrektora

Joanna Pysiewicz-Jężak,

Główny Specjalista

Michał Graczyk,

Radca Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

@RY1@i02/2013/046/i02.2013.046.08800050b.802.jpg@RY2@