Co się zmieni w prawie pracy w 2013 roku

Zwolnienie z informowania o rozpoczęciu działalności inspekcji pracy i sanitarnej przez pracodawcę (ustawa z 9 listopada 2012 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw podpisana przez prezydenta 18 grudnia 2012 r. czeka na ogłoszenie w Dzienniku Ustaw; wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia)

W myśl art. 209 k.p. pracodawca rozpoczynający działalność jest obowiązany, w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia tej działalności, zawiadomić na piśmie właściwego okręgowego inspektora pracy i właściwego państwowego inspektora sanitarnego o miejscu, rodzaju i zakresie prowadzonej działalności.

Obowiązek taki ciąży na pracodawcy także w razie zmiany miejsca, rodzaju i zakresu prowadzonej działalności, zwłaszcza zmiany technologii lub profilu produkcji, jeżeli może powodować zwiększenie zagrożenia dla zdrowia pracowników.

Okręgowy inspektor pracy lub państwowy inspektor sanitarny może zobowiązać pracodawcę prowadzącego działalność powodującą szczególne zagrożenia dla zdrowia lub życia pracowników do okresowej aktualizacji informacji.

Pracodawca zostanie zwolniony z obowiązku informowania o rozpoczęciu działalności oraz aktualizowania tej informacji (ustawa z 9 listopada 2012 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw uchyla art. 209 k.p.).

Zmiany te nie oznaczają, że inspekcja pracy lub sanitarna zostaną pozbawione informacji o tworzonych miejscach pracy. Nowe przepisy zobowiązują urzędy statystyczne do przekazywania Państwowej Inspekcji Pracy oraz Państwowej Inspekcji Sanitarnej zgromadzonych informacji o podmiotach deklarujących zatrudnienie pracowników wraz z nadanym im numerem identyfikacyjnym. Będą to robić z urzędu, kwartalnie i nieodpłatnie.

Dział VI k.p. - przepisy o czasie pracy, w tym dotyczące okresów rozliczeniowych, systemów czasu pracy (projekt rządowy w trakcie konsultacji społecznych - jeśli zostanie uchwalony, ma wejść w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu ogłoszenia)

● Czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy (z zastrzeżeniami) - art. 129 par. 1 k.p.

● W rolnictwie i hodowli, a także przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób może być wprowadzony okres rozliczeniowy nieprzekraczający 6 miesięcy, a jeżeli jest to dodatkowo uzasadnione nietypowymi warunkami organizacyjnymi lub technicznymi mającymi wpływ na przebieg procesu pracy - okres rozliczeniowy nieprzekraczający 12 miesięcy. Nie jest jednak dopuszczalne stosowanie przedłużonego okresu rozliczeniowego w równoważnym systemie czasu pracy (w tym przy pilnowaniu mienia i ochronie osób) i w ruchu ciągłym - art. 129 par. 2 k.p.

● Kodeks pracy nie precyzuje zasad stosowania ruchomego czasu pracy - ponowne wykonywanie pracy w tej samej dobie stanowi pracę w godzinach nadliczbowych.

● Jeżeli jest to uzasadnione przyczynami obiektywnymi lub technicznymi, lub dotyczącymi organizacji pracy, okres rozliczeniowy będzie mógł być przedłużony powyżej 4 miesięcy, nie więcej jednak niż do 12 miesięcy, przy zachowaniu ogólnych zasad dotyczących ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników.

● Przedłużenie okresu rozliczeniowego do 12 miesięcy będzie mogło być stosowane w podstawowym systemie czasu pracy (przewidującym wykonywanie pracy w dobowym wymiarze nieprzekraczającym 8 godz., a także w systemie równoważnego czasu pracy (w tym przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób) oraz w systemie przerywanego czasu pracy.

● Pracodawca będzie mógł ustalać rozkłady przewidujące różne godziny rozpoczynania pracy w poszczególnych dniach albo określać przedział czasu, w którym pracownik powinien podjąć pracę (ruchomy czas pracy) - ponowne wykonywanie pracy w tej samej dobie nie będzie stanowić pracy w godzinach nadliczbowych. Przedłużenie okresu rozliczeniowego czasu pracy do 12 miesięcy oraz ruchomy czas pracy będzie można ustalać w układzie zbiorowym pracy lub w porozumieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi (jeżeli nie będzie możliwe uzgodnienie treści porozumienia ze wszystkimi organizacjami związkowymi, pracodawca uzgodni je z organizacjami reprezentatywnymi, albo w porozumieniu zawieranym z przedstawicielami pracowników, wyłonionymi w trybie przyjętym u danego pracodawcy - jeżeli w firmie nie działają zakładowe organizacje związkowe).

Wprowadzenie półrocznych urlopów rodzicielskich, co spowoduje wydłużenie płatnej opieki nad dzieckiem do roku (rządowy projekt w tej sprawie trafił do konsultacji, zmiany mają wejść w życie 1 września 2013 r.). Zmiany obejmą:

● dodatkowy urlop macierzyński

● urlop rodzicielski

● Dodatkowy urlop macierzyński wynosi 4 tygodnie w razie urodzenia jednego dziecka przy porodzie lub 6 tygodni w razie urodzenia większej liczby dzieci przy jednym porodzie (wymiar ten zgodnie z obecnymi przepisami miał wzrosnąć dopiero od 1 stycznia 2014 r.) - art. 182¹ k.p.

● Dodatkowy urlop macierzyński jest uprawnieniem pracownicy. Ojciec dziecka może z niego skorzystać tylko w przypadkach wskazanych w kodeksie pracy (art. 182² k.p.).

● Z dodatkowego urlopu macierzyńskiego można skorzystać jednorazowo (art. 182¹ par. 2 k.p.).

● Kodeks pracy nie przewiduje prawa do urlopu rodzicielskiego.

● Dodatkowy urlop macierzyński wyniesie 6 tygodni w razie urodzenia jednego dziecka przy porodzie lub 8 tygodni w razie urodzenia większej liczby dzieci przy jednym porodzie (od 1 września 2013 r.).

● Dodatkowy macierzyński jest uprawnieniem pracownika (matki lub ojca). Oczywiście jeśli oboje rodzice są zatrudnieni, może go wykorzystać jedno z nich.

● Dodatkowy urlop macierzyński będzie można wykorzystać jednorazowo albo w dwóch częściach przypadających bezpośrednio jedna po drugiej - w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności.

● Bezpośrednio po zakończeniu dodatkowego urlopu macierzyńskiego pracownik będzie miał prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze do 26 tygodni - niezależnie od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie. Urlop ten będzie udzielany jednorazowo albo nie więcej niż w trzech częściach, z których każda nie może być krótsza niż 8 tygodni, przypadających bezpośrednio jedna po drugiej. Urlop rodzicielski zostanie udzielony na pisemny wniosek pracownika składany w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z niego. Pracodawca będzie obowiązany go uwzględnić. We wniosku trzeba będzie określić termin zakończenia dodatkowego urlopu macierzyńskiego, a w przypadku gdy wniosek dotyczy kolejnej części urlopu rodzicielskiego - termin zakończenia poprzedniej jego części.

Sposób wykorzystania urlopu wychowawczego - prace nad rządową nowelizacją k.p. w tej sprawie trwają w Sejmie (zmiany miały wejść w życie 1 stycznia 2013 r., ale z uwagi, że prace się przedłużają, termin ten zostanie zmieniony)

Pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 4. roku życia (art. 186 par. 1 k.p.).

Rodzice lub opiekunowie dziecka spełniający warunki do korzystania z urlopu wychowawczego mogą jednocześnie korzystać z takiego urlopu przez okres nieprzekraczający 3 miesięcy (art. 186 par. 3 k.p.).

Urlop wychowawczy może być wykorzystany najwyżej w 4 częściach (art. 186 par. 5 k.p.).

Każdemu z rodziców lub opiekunów dziecka ma przysługiwać wyłączne prawo do jednego z 36 miesięcy urlopu - nie będzie można go przenieść na drugiego opiekuna (jeden miesiąc przepadnie, jeśli nie wykorzysta go drugi z rodziców).

Oboje rodzice będą mogli jednocześnie korzystać z urlopu wychowawczego przez okres nieprzekraczający 4 miesięcy.

Urlop wychowawczy będzie mógł być wykorzystany najwyżej w 5 częściach.

Wymiar i sposób wykorzystania urlopu ojcowskiego (poselski projekt Ruchu Palikota po I czytaniu skierowano do dalszych prac w komisji sejmowej)

Pracownik - ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze 2 tygodni, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 12. miesiąca życia albo do upływu 12 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10. roku życia (art. 182³ k.p.).

Urlop ten jest niepodzielny. Można go wykorzystywać w czasie, gdy matka przebywa na urlopie macierzyńskim.

Pracownik - ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze 8 tygodni, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 2. roku życia albo do upływu 24 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10 roku życia.

Urlop ten może zostać podzielony na dwie części, przy czym jedna z części nie może być krótsza niż 2 tygodnie.

Ojcowski w wymiarze 8 tygodni nie może zostać przez mężczyznę wykorzystany w tym samym czasie, co urlop macierzyński.