Kto jest odpowiedzialny za spóźnienie: pracownik czy przewoźnik

Niektóre stanowiska wiążą się z pracą produkcyjną, dlatego niejednokrotnie w czasie oczekiwania na pociąg zatrudnieni proszą o zastępstwo innych pracowników. Jeśli się nie uda, to zakład pracy ponosi straty. Czy pracodawca może wyciągnąć jakiekolwiek konsekwencje wobec pracownika, mimo że ten przedstawi zaświadczenie? Czy pracownik ma w takiej sytuacji brać urlop na żądanie? W skali miesiąca musiałby to robić kilkanaście razy? Czy pracodawca ma obciążać stratami pracownika czy przewoźnika?

Obowiązkiem pracownika jest takie stawienie się w pracy, które umożliwi rozpoczęcie pracy zgodnie z przyjętym rozkładem czasu pracy. Każdy zatrudniony ma obowiązek wykonywać swoją pracę sumiennie i starannie.

Dodatkowo pracownicy obowiązani są przestrzegać czasu pracy ustalonego w zakładzie pracy (art. 100 kodeksu pracy). Pracownik jest zobowiązany do przestrzegania nie tylko reguł, które wiążą w tym zakresie wszystkich pracowników zakładu, ale także ustalonego dla niego indywidualnego rozkładu czasu pracy.

Obowiązek przestrzegania przez pracownika czasu pracy oznacza nakaz respektowania wymiaru tego czasu (ustalonych norm czasu pracy) oraz jego rozkładu. Dotyczy to m.in. stawiania się punktualnie w miejscu wykonywania pracy (w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę), pozostawania w dyspozycji przełożonych aż do pory zakończenia pracy oraz przestrzegania zasad usprawiedliwiania nieobecności w pracy.

Godzina rozpoczęcia pracy jest więc wiążąca dla pracowników. Pracodawca nie ingeruje ani nie wpływa na decyzje pracowników dotyczących środka transportu, z jakiego korzystają w celu dotarcia do pracy (chyba że to pracodawca zapewnia transport pracownikom do pracy). Krótko mówiąc, wszystko jedno jak i czym pracownik dojeżdża do pracy, byle stawiał się w niej punktualnie.

W sytuacji opisanej w pytaniu pracownicy spóźniają się do pracy z powodu opóźnień pociągów. Za spóźnienia te nie odpowiada ani pracodawca, ani pracownik, niemniej jednak nie mogą być one powodem powstawania strat po stronie pracodawcy. O ile pracodawca może usprawiedliwić pojedyncze spóźnienia, o tyle notoryczne spóźnianie się do pracy z takiego powodu może nie być tolerowane. Konsekwencje z tego tytułu niestety może ponieść sam pracownik (upomnienie, nagana, obciążenie stratami). To on jest obowiązany tak zaplanować sobie dojazd do pracy, aby stawić się tam punktualnie.

Powstały problem można rozwiązać na kilka sposobów:

● pracownik wyjeżdża do pracy wcześniej, tak aby punktualnie dotrzeć do pracy;

● pracownik zmienia środek transportu, którym dojeżdża do pracy;

● pracodawca w porozumieniu z pracownikami czasowo zmienia obowiązujący ich rozkład czasu pracy (pracownicy później rozpoczynają pracę i później ją kończą);

● pracodawca zezwala na wykonanie części zadań poza zakładem pracy (np. praca w pociągu).

Pracodawca nie obciąży powstałymi stratami przewoźnika, ponieważ nie ma ku temu podstaw. Straty powstają w wyniku spóźnień pracowników i to pracownicy będą za nie odpowiedzialni w oczach pracodawcy. Dlatego też w interesie pracodawcy i samych pracowników leży takie zaplanowanie dojazdów do pracy lub zmiana rozkładu czasu pracy, aby jej świadczenie nie było niczym zakłócone.

Magdalena Kasprzak

doktor nauk prawnych, wykładowca specjalista z zakresu prawa pracy

Barbara Kaczmarek

specjalista w zakresie prawa cywilnego i gospodarczego

Podstawa prawna

Art. 100 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz.U. nr 60, poz. 281 ze zm.).