Nie każdy pracodawca znika po wykreśleniu z ewidencji

W przypadku zarządzenia likwidacji pracodawcy ma on możliwość łatwiejszego rozwiązania umów o pracę z zatrudnionymi. Nie mają bowiem wtedy zastosowania przepisy szczególne dotyczące ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę (art. 41¹ par. 1 k.p.). Oznacza to, że w razie likwidacji pracodawcy zostaje zniesiona ochrona pracowników w wieku przedemerytalnym, przebywających na urlopach, czy kobiet w ciąży i na urlopach macierzyńskich. Ochrona ta ustaje przy tym z chwilą ogłoszenia (zarządzenia) likwidacji pracodawcy. Ponadto w razie ogłoszenia likwidacji pracodawcy każda umowa o pracę zawarta na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy może być rozwiązana przez każdą ze stron za dwutygodniowym wypowiedzeniem. Stanowi to także ułatwienie dla pracodawców, gdyż mogą szybciej doprowadzić do zakończenia umów terminowych, co w normalnych warunkach nie jest takie proste. W razie likwidacji pracodawca nie musi także konsultować zamiaru wypowiadania umów o pracę zawartych na czas nieokreślony ze związkami zawodowymi. Wyłączony jest bowiem obowiązek konsultacji z art. 38 k.p.

Zakończenie bytu prawnego

O likwidacji pracodawcy można mówić wtedy, gdy dochodzi do zakończenia jego bytu prawnego, co oznacza, że przestaje istnieć podmiot, który mógłby dokonywać czynności prawnych wobec pracowników. W praktyce powstają problemy, jak potraktować sytuacje, gdy osoba fizyczna prowadząca samodzielnie działalność gospodarczą (np. sklep lub warsztat) kończy jej wykonywanie i zgłasza zaprzestanie tej działalności do ewidencji, uzyskując wykreślenie dotychczasowego wpisu. Sporne jest, czy można wówczas uznać, że dochodzi do likwidacji pracodawcy. Wypowiadając się w tym zakresie, Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z 18 kwietnia 2013 r. (sygn. akt III AUa 73/13, LEX nr 1314743) stwierdził, że wykreślenie osoby fizycznej z ewidencji działalności gospodarczej nie jest likwidacją pracodawcy w rozumieniu art. 41¹ k.p. Podmiotem zatrudniającym pracowników jest bowiem przedsiębiorca - osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, nie zaś "działalność gospodarcza" lub miejsce jej prowadzenia - zakład pracy w znaczeniu przedmiotowym. Oznacza to, że o likwidacji pracodawcy nie można mówić wówczas, gdy jest nim osoba fizyczna. Przedsiębiorca może zakończyć i wyrejestrować działalność gospodarczą, co nie oznacza, że przestaje istnieć jako podmiot zatrudniający pracowników. Pracownicy nie są bowiem zatrudnieni w działalności gospodarczej, którą prowadzi osoba fizyczna, ale są pracownikami tej osoby. Podobnie już wcześniej wskazywano w wyroku Sądu Najwyższego z 5 września 2001 r. (sygn. akt I PKN 830/00, OSNP 2003/15/355), podkreślając wyraźnie, iż wykreślenie osoby fizycznej z ewidencji działalności gospodarczej nie jest likwidacją pracodawcy.

Warto też zwrócić uwagę, że w wyroku z 10 września 1998 r. (sygn. akt I PKN 310/98, OSNP 1999/19/614) SN stwierdził, że likwidacja, o której mowa w art. 41¹ k.p., dotyczy pracodawcy, a nie zakładu pracy (w znaczeniu przedmiotowym), a to oznacza, iż w przepisie tym idzie o prawne zlikwidowanie (utratę bytu prawnego) pracodawcy, nie zaś o likwidację zakładu pracy, który on prowadzi.

Ma to istotne znaczenie praktyczne, gdyż oznacza, że choć przedsiębiorca, który kończy prowadzenie swojej działalności gospodarczej i faktycznie zamyka firmę, może z tego powodu wypowiedzieć umowę o pracę, to jednak nie powinien powoływać się na likwidację pracodawcy jako przyczynę wypowiedzenia. W konsekwencji nie może też korzystać ze związanych z tym ułatwień przewidzianych m.in. przez art. 41¹ k.p. Nie będzie więc uprawniony do szybszego zwolnienia np. kobiet w ciąży, pracowników w wieku przedemerytalnym lub działaczy związkowych. [przykład]

Trudniej o świadczenie przedemerytalne

Również pracownicy w razie zakończenia działalności gospodarczej przez osobę fizyczną nie mogą skorzystać z uprawnień związanych z likwidacją pracodawcy. W szczególności nie mogą uzyskać świadczenia przedemerytalnego na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 170). Przepis ten przewiduje bowiem, że prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje osobie, która do dnia rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z powodu likwidacji pracodawcy lub niewypłacalności pracodawcy, w rozumieniu przepisów o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, u którego była zatrudniona lub pozostawała w stosunku służbowym przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła co najmniej 56 lat - kobieta, oraz 61 lat - mężczyzna, i posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Jeśli więc rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło wskutek wypowiedzenia umowy przez pracodawcę - osobę fizyczną kończącą swoją działalność gospodarczą, to nie można uznać, że do rozwiązania doszło z powodu likwidacji pracodawcy. Wskazywał na to także Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z 19 września 2012 r. (sygn. akt III AUa 720/12, LEX nr 1223446).

PRZYKŁAD

Konieczna konsultacja związkowa

Pan Krzysztof był zatrudniony na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony w hurtowni prowadzonej przez panią Alicję. Był on członkiem związku zawodowego działającego w tej firmie. W związku z problemami ekonomicznymi, pani Alicja zdecydowała się zakończyć działalność hurtowni i wręczyła wypowiedzenia swoim pracownikom. Następnie złożyła wniosek o wykreślenie jej działalności z ewidencji. Pan Krzysztof otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę, w którym jako przyczynę wypowiedzenia wskazano likwidację pracodawcy. Pan Krzysztof nie zgadzając się z tym złożył pozew do sądu pracy domagając się zasądzenia odszkodowania. Wskazywał, że pracodawca nie skonsultował zamiaru wypowiedzenia jego umowy ze związkiem zawodowym, który go reprezentuje. Pani Alicja w odpowiedzi na pozew wskazała, że nie miała takiego obowiązku bo nastąpiła likwidacja pracodawcy. Sąd uwzględnił jednak powództwo, gdyż zakończenie działalności przez panią Alicji nie było likwidacją pracodawcy, a więc konieczne było skonsultowanie zamiaru wypowiedzenia ze związkiem zawodowym.

@RY1@i02/2014/001/i02.2014.001.21700090b.803.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 41¹ par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).