Kiedy można zwolnić pracownika za udział w strajku

Anna Puszkarska, radca prawny

W wyroku z 7 lutego 2007 r. (I PK 209/06, OSNP 2008/5-6/65) Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że strajkiem nielegalnym jest strajk zorganizowany wbrew przepisom ustawy z 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Strajk może być zatem nielegalny w różnym stopniu, w zależności od zakresu i wagi naruszenia tych przepisów, przy czym stopień nielegalności strajku ma istotny wpływ na odpowiedzialność za jego zorganizowanie, kierowanie akcją strajkową lub udział w strajku.

Ocena legalności strajku wymaga przede wszystkim porównania zdarzeń, poprzedzających strajk i składających się na jego przebieg, z wzorcem legalnego strajku wynikającym z ustawy. Podmiot reprezentujący interesy pracownicze powinien dokonać tzw. zgłoszenia sporu, czyli wystąpić do pracodawcy z żądaniami w sprawach wskazanych w ustawie oraz określić przedmiot żądań objętych sporem. Następnie strony powinny podjąć próbę polubownego rozwiązania sporu w drodze rokowań, a gdy te nie doprowadzą do rozstrzygnięcia, trzeba podjąć mediację. Rokowania i mediacja kończą się podpisaniem porozumienia lub, w razie ich niepowodzenia, podpisaniem protokołu rozbieżności.

W przypadku gdy strona związkowa podejmie decyzję o zorganizowaniu strajku zakładowego, możliwość jego ogłoszenia zależy od wyrażonej w tzw. referendum strajkowym zgody większości głosujących pracowników, jeżeli w głosowaniu wzięło udział co najmniej 50 proc. pracowników zakładu pracy. Ogłoszenie strajku może nastąpić dopiero po referendum i co najmniej na pięć dni przed rozpoczęciem strajku.

Sam fakt zorganizowania i udział w nielegalnym strajku nie przesądza zatem o ciężkim naruszeniu obowiązków pracowniczych. Kwestia ta powinna być rozważona zgodnie z wypracowanymi w orzecznictwie kryteriami oceny naruszenia obowiązków pracowniczych. Konieczność dokonania takiej oceny odnosi się także do pracownika kierującego strajkiem lub organizującego strajk, mimo że w takim przypadku zasadne jest stawianie wyższych wymagań co do świadomości legalności akcji strajkowej.

Sąd Najwyższy zwrócił także uwagę, że prawo do strajku należy do podstawowych praw człowieka i wolności związkowych. Z tego względu wątpliwości związane z wykładnią przepisów regulujących strajk powinny być rozstrzygane na rzecz, a nie przeciwko wolności strajku.