Fundusz może zaspokoić tylko niektóre świadczenia przysługujące pracownikowi

Ochrona należności pracowniczych w sytuacji niewypłacalności pracodawcy nie jest absolutna. Zaspokojeniu podlegają bowiem tylko niektóre wierzytelności.

Wypłata ograniczona jest ponadto za pomocą kryterium czasowego, ponieważ obejmować może świadczenia za ściśle określone okresy, liczone od wystąpienia niewypłacalności pracodawcy oraz ustania stosunku pracy pracownika.

Zaspokojeniu ze środków Funduszu podlegają tylko należności główne. Pracownik nie może natomiast liczyć na wypłatę odsetek za okres opóźnienia pracodawcy w spełnieniu świadczenia. (por. wyrok SN z 26 września 2000 r., I PKN 53/00, OSNP 2002/9/205).

Z chwilą zgłoszenia wniosku po stronie FGŚP powstaje natomiast jego własne zobowiązanie o charakterze cywilnoprawnym, ponieważ spory powstałe w związku z odmową wypłaty pracownikom należności z jego środków rozstrzyga sąd pracy. Jest tak pomimo tego, że do postępowania w zakresie wypłaty tych świadczeń stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

Dopiero niewypłacenie przez FGŚP świadczenia w terminie skutkuje jego opóźnieniem rodzącym po stronie pracownika prawo do odsetek. Termin spełnienia świadczenia przez Fundusz wynosi jeden miesiąc, a w sprawie szczególnie skomplikowanej, nie więcej niż dwa miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 35, par. 3 k. p. a.).

Pierwsza grupę roszczeń zaspokajanych ze środków Funduszu stanowią:

● wynagrodzenia pracownika za pracę,

● wynagrodzenia za czas niezawinionego przez pracownika przestoju, za czas niewykonywania pracy (zwolnienia od pracy) i za czas innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy,

● wynagrodzenia za czas niezdolności pracownika do pracy wskutek choroby, trwającej łącznie do 33 dni w ciągu roku kalendarzowego, a w przypadku pracownika, który ukończył 50. rok życia - trwającej łącznie do 14 dni w ciągu roku kalendarzowego (art. 92 k.p.),

● wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego,

● dodatki wyrównawcze wypłacane pracownikom w związku z przeniesieniem do innej pracy wywołanym chorobą zawodową lub przeniesieniem wskutek niezdolności do pracy powstałej w wyniku takiej choroby lub wypadku przy pracy (art. 230 i 231 k.p.).

Wypłata tych należności ograniczona jest w podwójny sposób. Po pierwsze, podlegają one zaspokojeniu za okres nie dłuższy niż trzy miesiące poprzedzające datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy.

Po drugie, w sytuacji gdy stosunek pracy ustał przed powstaniem niewypłacalności dodatkowym warunkiem wypłaty świadczeń jest to, aby ustanie stosunku pracy nastąpiło w czasie nie dłuższym niż dziewięć miesięcy poprzedzających datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy. Również w tym przypadku wypłata jest limitowana, ponieważ zaspokojeniu ze środków Funduszu podlegać mogą roszczenia za okres nie dłuższy niż trzy miesiące poprzedzające ustanie stosunku pracy.

Identyczne ograniczenie czasowe dotyczy roszczenia pracownika o wypłatę ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Podlega on wypłacie ze środków funduszu tylko wtedy, jeżeli ustanie stosunku pracy nastąpiło w okresie nie dłuższym niż dziewięć miesięcy poprzedzających datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy. Brak jest natomiast ograniczeń w zakresie długości niewykorzystanego urlopu, za który przysługuje ekwiwalent.

Ostatnią grupę roszczeń zaspokajanych ze środków Funduszu stanowią:

● odprawy należne pracownikom w związku z rozwiązaniem stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia,

● odszkodowania za skrócenie okres u wypowiedzenia umowy zawartej na czas nieokreślony, które nastąpiło z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy lub innych przyczyn niedotyczących pracowników (art. 36¹ k.p.).

Pracownik rozwiązał umowę o pracę bez wypowiedzenia 15 stycznia 2009 r. z powodu niewypłacenia mu wynagrodzenia za grudzień 2008 roku. Wynagrodzenie to oraz ekwiwalent za urlop wypoczynkowy nie zostały zaspokojone przez pracodawcę, ani wyegzekwowane również w okresie późniejszym pomimo uzyskania przez pracownika prawomocnego nakazu zapłaty. Formalna niewypłacalność pracodawcy nastąpiła dopiero 15 listopada 2009 r. Pracownik nie ma prawa do uzyskania środków z Funduszu, ponieważ od ustania stosunku pracy do dnia wystąpienia niewypłacalności pracodawcy minęło więcej niż dziewięć miesięcy.

Pracodawca nie wypłacał od sześciu miesięcy wynagrodzenia pracownikom. Sąd oddalił jednak wniosek o ogłoszenie upadłości pracodawcy, z uwagi na to, iż jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania. Ze środków funduszu pracownicy mogą otrzymać wynagrodzenie tylko za okres trzech miesięcy poprzedzających wydanie postanowienia sądu o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości.

Wszystkie roszczenia wypłacane ze środków Funduszu podlegają zaspokojeniu także w przypadku, gdy uprawnienie do nich powstanie w dniu stanowiącym datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy lub w dniu ustania stosunku pracy

Roszczenia przysługujące pracownikowi stają się wymagalne w chwili ustania stosunku pracy. Zaspokojenie ich ze środków Funduszu jest dopuszczalne, identycznie jak ma to miejsce we wcześniej wskazanych przypadkach, wtedy gdy ustanie stosunku pracy nastąpiło w okresie nie dłuższym niż dziewięć miesięcy poprzedzających datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy.

Zdarzają się jednak sytuacje gdy po formalnym wystąpieniu niewypłacalności pracodawca lub syndyk kontynuuje działalność i dopiero po pewnym czasie rozwiązuje stosunki pracy z pracownikami. Aby pracownicy mogli otrzymać odprawy i odszkodowania z art. 36¹ k.p. ze środków Funduszu, ustanie ich stosunków pracy nastąpić musi w okresie nie dłuższym niż cztery miesiące następujące po dacie wystąpienia niewypłacalności.

W przypadku skrócenia okresów wypowiedzenia pamiętać należy o tym, że ustanie stosunku pracy następuje w dniu upływu okresu wypowiedzenia skróconego na podstawie art. 36¹ par. 1 k.p. (por. postanowienie SN z 9 maja 2006 r., II PZP 2/06, OSNP 2007/9-10/133).

Dodatkowym ograniczeniem uprawnień pracowników w zakresie zaspokojenia roszczeń ze środków Funduszu jest to, iż wypłata każdego z nich nastąpić może wyłącznie do pewnej maksymalnej kwoty, która uzależniona jest od wysokości przeciętnego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału.

Na identycznych zasadach jak wypłata wynagrodzenia za pracę zaspokojeniu ze środków funduszu podlegają składki na ubezpieczenia społeczne należne od pracodawców na podstawie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Podstawa prawna

Art. 12, art. 14, art. 18, art. 20 ust. 2, art. 21a ustawy z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. nr 158, poz. 1121 z późń. zm.).