W umowie o zakazie konkurencji można przewidzieć jej wcześniejsze rozwiązanie

W myśl art. 1012 k.p. pracodawca i pracownik mający dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, mogą zawrzeć umowę o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy. Określa się w niej m.in. okres obowiązywania zakazu konkurencji oraz wysokość odszkodowania należnego pracownikowi od pracodawcy.

Zakaz konkurencji przestaje obowiązywać przed upływem terminu, na jaki została zawarta umowa, w razie ustania przyczyn uzasadniających taki zakaz lub niewywiązywania się pracodawcy z obowiązku wypłaty odszkodowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest jednak pogląd, że nieistnienie lub ustanie przyczyn uzasadniających zawarcie klauzuli konkurencyjnej nie prowadzi do wygaśnięcia umowy z mocy samego prawa. Jeśli zatem ustały przyczyny, dla których została zawarta umowa o zakazie konkurencji, a w szczególności jeśli pracodawca zwolnił pracownika z obowiązku powstrzymania się od działalności konkurencyjnej, to umowa nie ulega automatycznie rozwiązaniu i na pracodawcy nadal ciąży obowiązek wypłaty odszkodowania (por. m.in. wyrok SN z 15 marca 2006 r., II PK 166/05, LEX nr 277144 oraz uchwała SN z 11 kwietnia 2001 r., III ZP 7/01, OSNP 2002/7/155).

W czasie trwania umowy o zakazie konkurencji po ustaniu zatrudnienia strony mogą jednak zmienić swoje zobowiązania, a nawet rozwiązać taką umowę. Mogą w szczególności wprowadzić do niej postanowienia dopuszczające jej rozwiązanie za wypowiedzeniem pracodawcy, jednak pod warunkiem wskazania okoliczności stanowiących przesłanki wypowiedzenia. W umowie o zakazie konkurencji można również z góry postanowić, że zwolnienie pracownika z zakazu konkurencji, spowodowane ustaniem przyczyn uzasadniających taki zakaz, wywoła skutek w postaci wygaśnięcia umowy (wyrok SN z 26 lutego 2003 r., I PK 139/02, OSNP 2004/14/241).

Orzecznictwo Sądu Najwyższego akceptuje także inne sposoby zwolnienia się pracodawcy i pracownika z obowiązków wynikających z umowy. Dotyczy to np. dopuszczalności wprowadzenia do umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy prawa odstąpienia od umowy (art. 395 k.c. w związku z art. 300 k.p.) lub zamieszczenia w niej warunku rozwiązującego (art. 89 k.c. w związku z art. 300 k.p.).

W myśl art. 395 k.c. można zastrzec, że jednej lub obu stronom przysługiwać będzie w ciągu oznaczonego terminu prawo odstąpienia od umowy. Prawo to wykonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. W razie wykonania prawa odstąpienia umowę uznaje się za niezawartą. Warunkiem ważności postanowienia o odstąpieniu od umowy jest zatem oznaczenie terminu. W wyroku z 8 lutego 2007 r. (II PK 156/06, OSNP 2008/7-8/91) SN podkreślił także, że zastrzeżenie prawa odstąpienia od umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy jest dopuszczalne, o ile nie pozostaje w sprzeczności z zasadami prawa pracy.

Wobec ochronnej funkcji przepisów kodeksu pracy warunki umowy o zakazie konkurencji nie mogą być tak ustalone, aby umożliwiały pracodawcy w każdej dogodnej dla niego chwili i bez wskazywania jakiegokolwiek powodu doprowadzenie swoim jednostronnym oświadczeniem do ustania obowiązywania umowy i uwolnienia się od zapłaty odszkodowania. Warunki realizacji przez pracodawcę takiego uprawnienia muszą być zatem wyraźnie określone przez strony w treści umowy.

W myśl art. 89 k.c. ustanie skutków czynności prawnej można uzależnić od zdarzenia przyszłego i niepewnego (warunek rozwiązujący). Jeśli będzie miało miejsce to zdarzenie, skutki nastąpią na podstawie samego ziszczenia się warunku, bez potrzeby składania dodatkowych oświadczeń woli. Skutki następują wówczas od momentu ziszczenia się warunku. Zgodnie z wyrokiem SN z 12 lutego 2004 r. (I PK 398/03, OSNP 2005/1/5), zamieszczenie w umowie o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy warunku rozwiązującego w postaci ustania przyczyny uzasadniającej zakaz konkurencji nie jest sprzeczne z zasadami prawa pracy.

@RY1@i02/2009/236/i02.2009.236.168.002a.001.jpg@RY2@

Anna Puszkarska, radca prawny

Anna Puszkarska

radca prawny