Dźwiganie ciężarów zakazane

Przepisy pozwalają w Polsce angażować do pracy zarobkowej młodzież w wieku od 16 lat. Młodsze dzieci mogą ją podjąć w określonych dziedzinach (w firmach prowadzących działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową) i za zgodą rodziców. Zasady ich zatrudniania określa kodeks pracy - również wtedy, gdy nastolatek jest skierowany do pracy tymczasowej, cieszącej się dużym zainteresowaniem młodych ludzi, a której wykonywanie od sześciu lat reguluje odrębna ustawa.

Ustawa o zatrudnianiu pracowników tymczasowych mówi wprost, że agencje pracy tymczasowej mogą kierować do takiej pracy uczniów w wieku 16-18 lat. Podstawą jej wykonywania jest wówczas umowa prawa cywilnego, czyli zlecenia czy o dzieło, a firma, dla której ma być ona realizowana, musi przestrzegać zasad, jakie obowiązują przy zatrudnianiu młodocianych w innym celu niż przygotowanie zawodowe. A te określa szczegółowo wspomniany kodeks pracy. Do jego rygorystycznych nakazów pracodawca musi się stosować niezależnie od tego, czy nastolatek będzie np. roznosił ulotki reklamowe czy pakował dodatki do czasopism.

Młodociany może wykonywać tylko pracę lekką, która nie może powodować zagrożenia dla jego życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego. Rodzaje takich prac nie są w prawie sprecyzowane. Ich wykaz musi określić pracodawca, uzgadniając to z lekarzem medycyny pracy i przedstawić do zatwierdzenia inspektorowi pracy. Ponadto na liście tej nie mogą znaleźć się prace oficjalnie zaliczone do wzbronionych nieletnim. Określa je rząd w rozporządzeniu w tej sprawie. Wymienia ono prace związane z nadmiernym wysiłkiem fizycznym, wymuszoną pozycją ciała, zagrażające prawidłowemu rozwojowi psychicznemu, czy wreszcie prace wykonywane w warunkach, gdzie pracownik jest narażony na działanie szkodliwych czynników.

Określony przez pracodawcę wykaz prac lekkich musi znaleźć się w regulaminie pracy albo - jeśli w danej firmie taki regulamin nie jest wymagany prawem - w innym, osobnym akcie wewnętrznym. Przyjmowanego na zlecenie ucznia trzeba obowiązkowo zapoznać z tym wykazem zanim rozpocznie swoją pracę.

Nieletni zleceniobiorca nie tylko nie może wykonywać prac wzbronionych, ani niebezpiecznych, lecz także nie każdego pracownika może on zastąpić (chociaż praca tymczasowa jest przewidziana również na czas zastępstwa), nawet jeżeli nie wykonuje on w danym czasie swoich obowiązków. Ten zakaz dotyczy jednak sytuacji szczególnych.

Nie można powierzyć wykonywania pracy tymczasowej na stanowisku pracy etatowego pracownika, który uczestniczy w strajku. Jest to także zabronione na stanowisku pracy zajmowanym trzy miesiące wcześniej przez osobę zatrudnioną w firmie na stałe, z którą rozwiązano stosunek pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, czyli w ramach zwolnień grupowych.

O planowanym zleceniu określonych prac osobom spoza firmy, a więc również młodocianym zleceniobiorcom, muszą wiedzieć zakładowe związki zawodowe. Pracodawca użytkownik ma obowiązek je o tym poinformować. Jeżeli określona praca ma być wykonywana dłużej niż sześć miesięcy, nie wystarczy tylko powiadomienie. Trzeba taki plan uzgodnić z reprezentatywnymi organizacjami związkowymi.

Organizacja związkowa musi uzyskać od pracodawcy informacje dotyczące rodzaju zadań, które ma wykonywać młodociany, a także wymiaru czasu jego pracy i miejsca jej wykonywania oraz tego, jak długo ma trwać umowa. Pracodawca i związkowcy mogą ustalić szerszy zakres przekazywanych im informacji o zamiarach zatrudniania pracowników tymczasowych.

Istnieją też obowiązki informacyjne wobec pracownika tymczasowego. Zlecająca mu pracę firma musi go powiadomić o istnieniu wolnych stanowisk pracy, na które poszukuje kandydatów.

Agencja pracy tymczasowej, która pośredniczy w skierowaniu młodocianego do pracy na rzecz danego przedsiębiorcy (czyli pracodawcy użytkownika), musi uzgodnić z nim na piśmie:

● pracę powierzaną pracownikowi tymczasowemu,

● wymagania kwalifikacyjne,

● przewidywany okres wykonywania pracy tymczasowej,

● wymiar czasu pracy pracownika tymczasowego,

● miejsce wykonywania pracy tymczasowej.

Wymiar i rozkład czasu pracy młodocianego nie może zakłócać jego szkolnych obowiązków. Pracodawca musi uwzględnić tygodniową liczbę godzin nauki wynikającą z programu nauczania, a także z rozkładu zajęć szkolnych ucznia. Praca nie może mu zająć 12 godzin w tygodniu, a w dniu, w którym ma lekcje, - nie może trwać dłużej niż 2 godziny. W ciągu doby jego czas pracy nie może być dłuższy niż 8 godzin, z tym że do tego czasu wlicza się czas nauki w wymiarze wynikającym z obowiązkowego programu zajęć szkolnych, bez względu na to, czy odbywa się ona w godzinach pracy. W czasie ferii szkolnych jest inaczej - w jednym dniu młodociany może pracować 7 godzin, a 35 w tygodniu. Te wymiary obowiązują niezależnie od tego, czy uczeń wykonuje pracę dla jednej firmy czy dla kilku. Dlatego zanim do niej przystąpi, pracodawca musi uzyskać od niego oświadczenie, że jest albo że nie jest zatrudniony gdzie indziej. Ponadto pracodawca nie ma prawa zlecać osobom niepełnoletnim zadań wykonywanych w nocy.

Naruszenie praw zatrudnianych osób jest karalne. Za zawarcie umowy cywilnoprawnej, w przypadku gdy w rzeczywistości jest realizowana w sposób typowy dla umowy o pracę, grozi grzywna w wysokości od 1 tys. do 30 tys. zł. Takiej samej karze podlega pracodawca, który narusza przepisy o czasie pracy oraz związane z zatrudnianiem młodocianych.

Realizacja umowy cywilnoprawnej w żaden sposób nie może przebiegać tak, jak praca w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy, który wymaga dyspozycyjności osoby wykonującej pracę oraz jego podporządkowania pracodawcy, czyli podległości kierownictwu w firmie, polegającej na wykonywaniu jego poleceń dotyczących sposobu, czasu i miejsca wykonywania określonych zadań. W takich warunkach prawo nie pozwala na zawarcie umowy prawa cywilnego, nawet jeżeli chciałaby tego osoba skierowana do pracy tymczasowej.

●  - np. wyłącznie podnoszenie, przenoszenie i przewożenie ciężarów, załadunek, wyładunek, przetaczanie beczek, bali, kloców.

●  - np. w pozycji pochylonej, w przysiadzie, w pozycji leżącej, w tym szczególnie przy naprawach pojazdów mechanicznych, a także wykonywane na kolanach.

●  - szczególnie związane z produkcją, sprzedażą i konsumpcją wyrobów alkoholowych (w tym obsługa konsumentów w zakładach gastronomicznych), tytoniowych, związane z ubojem, prace w szpitalach dla nerwowo i psychicznie chorych.

●  - np. substancji chemicznych, pyłów, pól elektromagnetycznych, promieniowania, nadmiernego hałasu, drgań, wysokich i niskich temperatur (np. w chłodniach, w stałym kontakcie z wodą), podwyższonego albo obniżonego ciśnienia.

●  - narażające na urazy, w tym np. związane z obsługą młotów mechanicznych, pras, nożyc, napędów przenoszących ruch na maszyny, z uruchamianiem urządzeń po ich naprawie, połowem ryb.

Iwona Jackowska

iwona.jackowska@infor.pl

Art. 8, 9, 23, 26 ustawy z 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz.U. nr 166, poz. 1608 z późn. zm.).

Art. 200¹ - 204 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 24 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac (Dz.U. nr 200, poz. 2047 z późn. zm.).