Opóźnianie wypłaty wynagrodzeń grozi odpowiedzialnością karną

Kodeks pracy zawiera wiele przepisów chroniących wynagrodzenia, które mają charakter bezwzględnie obowiązujący i nie mogą być modyfikowane nawet wtedy, gdyby taką wolę wyraziły obydwie strony stosunku pracy.

Zrzeczenie zawsze nieważne

Już na wstępie należy wskazać, iż pracodawca nie może liczyć na to, iż pracownicy zrzekną się wynagrodzenia. Niezależnie od tego, czy oświadczenia w tym przedmiocie zostałyby wymuszone na pracownikach, czy też złożyliby je całkowicie dobrowolnie w celu ochrony swych miejsc pracy, będą one bezwzględnie nieważne (art. 84 k.p.).

Skutki przesuwania terminu

Przepisy prawa pracy nie przewidują także możliwości zgodnego z prawem manipulowania przez pracodawcę terminami wypłaty wynagrodzeń niezależnie od tego, jaka przyczyna miałaby to spowodować.

Pracodawca ma bowiem obowiązek wypłacać pracownikom wynagrodzenie co najmniej raz w miesiącu w stałym i ustalonym z góry terminie (art. 85 k.p.) Termin wypłaty wynagrodzenia najczęściej jest określony w regulaminie wynagradzania, układzie zbiorowym lub innych przepisach płacowych. Każdorazowo jednak wynagrodzenie za dany miesiąc musi zostać wypłacone niezwłocznie po ustaleniu jego pełnej wysokości, nie później jednak niż w ciągu 10 dni następnego miesiąca kalendarzowego. Przesunięcie wypłaty wynagrodzenia na kolejny miesiąc dotyczyć może jednak wyłącznie pracowników zatrudnionych w systemie akordowym. Bez znaczenia dla dopuszczalności wypłaty wynagrodzenia z opóźnieniem pozostaje zatem wyrażenie na to zgody przez pracowników, nawet jeśli spowodowana jest ona przejściowymi trudnościami finansowymi czy nawet chęcią ochrony miejsc pracy przed likwidacją. Obowiązku terminowej wypłaty wynagrodzenia nie znosi także zgoda wyrażona w imieniu pracowników przez związki zawodowe.

Żądanie odsetek

Pierwszą najlżejszą konsekwencją nieterminowej wypłaty wynagrodzeń jest powstanie po stronie pracowników roszczenia o odsetki ustawowe za okres, w którym pracodawca pozostawał w opóźnieniu. Datę początkową, od której odsetki będą przysługiwały, wyznacza termin, w jakim wynagrodzenie powinno zostać u danego pracodawcy wypłacone. Najczęściej wynika on z regulaminu pracy lub układu zbiorowego.

Dla nabycia uprawnienia do odsetek bez znaczenia pozostaje natomiast przyczyna opóźnienia w wypłacie wynagrodzenia. Odsetki należą się zatem pracownikom także wówczas gdy pracodawca nie ponosi winy w opóźnieniu wypłaty. Na zasadność żądania odsetek nie ma również wpływu to, czy pracownik poniósł szkodę w wyniku opóźnionej wypłaty wynagrodzenia. Gdyby jednak taka szkoda przez opóźnienie w zapłacie wynagrodzenia nastąpiła, to pracownik może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych, tj. na podstawie art. 471 w związku z art. 300 k.p.

Roszczenie o odsetki ulega trzyletniemu przedawnieniu od dnia, kiedy stało się wymagalne.

Można rozwiązać umowę

Wypłacanie pracownikom wynagrodzenia jest jednym z najważniejszych obowiązków pracodawcy wobec pracownika. Ciężkie naruszanie obowiązków pracodawcy wobec pracownika daje pracownikowi uprawnienie do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Co więcej, niewypłacenie pracownikowi wynagrodzenia może się wiązać dla pracodawcy nie tylko z utratą pracownika, ale również z obowiązkiem wypłaty odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, a jeżeli umowa o pracę została zawarta na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy - w wysokości wynagrodzenia za okres dwóch tygodni (art. 55 par. 1¹ k.p.).

Kontrola inspektora pracy

Oprócz opisanych powyżej skutków cywilnoprawnych w przypadku niewypłacenia wynagrodzenia w terminie pracodawca liczyć się musi z konsekwencjami administracyjnoprawnymi lub nawet karnymi.

Sygnalizacja przez pracowników problemów z terminowym otrzymywaniem wynagrodzeń sprowadzić może do pracodawcy kontrolę państwowej inspekcji pracy, która zwykle obejmie w takim przypadku prawidłowość stosowania również innych przepisów prawa pracy.

W przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów w zakresie terminowości wypłaty należnych pracownikom wynagrodzeń właściwy organ inspekcji pracy ma uprawnienie, aby w trybie administracyjnym nakazać pracodawcy ich wypłatę. Nakaz taki podlega natychmiastowemu wykonaniu (art. 11 pkt 7 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, Dz.U nr 89, poz. 589 z późn. zm.).

Odpowiedzialność karna

Za niewypłacenie pracownikom wynagrodzenia w terminie grozi ponadto odpowiedzialność karna. Niewypłacalnie w ustalonym terminie wynagrodzenia stanowi bowiem wykroczenie określone w art. 282 par. 1 pkt 1 k.p. Kara za wykroczenie wymierzona być może za nieterminową wypłatę jakichkolwiek składników wynagrodzenia pracownika (np. premii czy nagród jubileuszowych), a nie tylko wynagrodzenia zasadniczego. Odpowiedzialność za nieterminową wypłatę wynagrodzenia ponosi pracodawca (będący osobą fizyczną) lub osoba działająca w jego imieniu, jak również każda inna osoba uprawniona do podejmowania decyzji w sprawie opóźnionej wypłaty wynagrodzenia, np. księgowa. Wykroczeniem jest jednak wyłącznie czyn zawiniony osoby odpowiedzialnej za wypłatę wynagrodzeń.

Sankcją przewidzianą za omawiane wykroczenie jest kara grzywny w wysokości od 1 tys. do 30 tys. zł. W sprawach o wykroczenia przeciwko prawom pracownika sąd orzeka na podstawie wniosku złożonego przez inspektora pracy, który w jest w nich oskarżycielem publicznym. Złożenie wniosku poprzedza kontrola u pracodawcy. W każdej sprawie o wykroczenie wniosek o ukaranie może ponadto wnieść prokurator. Postępowanie o to wykroczenie skończyć się może również bez kierowania sprawy do sądu, ponieważ po stwierdzeniu popełnienia wykroczenia inspektor pracy władny jest do nałożenia na osobę odpowiedzialną kary grzywny mandatem karnym.

Przykład: Roszczenie o wyrównanie szkody

Pracodawca w sposób zawiniony opóźnił wypłatę należnego pracownikowi wynagrodzenia o dwa miesiące przez co pracownik nie miał środków na spłatę rat kredytu i musiał zapłacić kary umowne za nieterminową spłatę tych rat. Pracownikowi przysługuje roszczenie do pracodawcy o wyrównanie tej szkody.

Przykład: Obowiązek wypłaty odszkodowania

Pracodawca nie wypłacił pracownikowi zatrudnionemu od czterech lat na podstawie umowy na czas nieokreślony wynagrodzenia za jeden miesiąc w kwocie 2 tys. zł. Pracownik rozwiązał umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracodawcy. Pracodawca musi liczyć się z obowiązkiem zapłaty odszkodowania w kwocie 6 tys. zł.

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Podstawa prawna

Art. 55 par. 1¹, art. 84, art. 85, art. 282 par. 1 pkt 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).