Warto domagać się ustalenia stosunku pracy

W mojej opinii, jeśli pracownik pewny jest swych twierdzeń i dysponuje wiarygodnymi dowodami na ich poparcie, warto przeprowadzić taki proces, ponieważ korzyści z ustalenia stosunku pracy są oczywiste. Mają one związek nie tylko z przyszłymi uprawnieniami emerytalnymi czy rentowymi pracownika, ale i z bezpośrednimi zyskami finansowymi, które powodują stwierdzenie przez sąd, iż zatrudnienie miało charakter pracowniczy.

Na mocy przepisów art. 22 k.p. par. 1¹ i par. 1² wprowadzono zasadę, że zatrudnienie w warunkach określonych w par. 1 art. 22 k.p. jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy, oraz że nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków wykonywania pracy określonych w par. 1. Powyższe oznacza, że nazwanie umowy umową o dzieło, umową o świadczenie usług czy umową zlecenia nie wykluczy uznania, że jest to umowa o pracę.

Składając pozew o ustalenie stosunku pracy, pracownik wykazać musi, że stosunek prawny, który łączył go z pracodawcą, ma więcej cech charakterystycznych dla stosunku pracy niż stosunku cywilnoprawnego. Pracownik udowodnić powinien przede wszystkim, iż pracę miał obowiązek wykonywać osobiście. Kolejna okoliczność to wykonywanie pracy w warunkach podporządkowania i pod kierownictwem pracodawcy. Pracownik powinien być zatem zobowiązany do wykonywania poleceń pracodawcy. Pomocne być może również wykazanie podlegania odpowiedzialności dyscyplinarnej. O pracowniczym charakterze stosunku prawnego świadczy ponadto wykonywanie pracy w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Następne okoliczności, które są pomocne przy udowodnieniu stosunku pracy, to powtarzalność czynności oraz trwałość stosunku prawnego.

Istotne może być również wykazanie, że czynności wykonywane przez domagającego się ustalenia istnienia stosunku pracy odbywały się na ryzyko gospodarcze osoby go zatrudniającej.

Pracownik, wnosząc tego typu pozew, musi mieć jednak świadomość, iż wiele rodzajów prac wykonywanych może być w zależności od decyzji stron umowy albo na podstawie umowy cywilnoprawnej, albo na podstawie umowy o pracę. Jako typowy przykład wskazać można umowy z członkami zarządu spółki kapitałowej czy umowy dotyczące usług wykonywanych w budownictwie. O wyborze formy zatrudnienia decyduje w takim wypadku wola obydwu stron.

Jeśli istnienie stosunku pracy zostanie udowodnione, pracownik może żądać od pracodawcy wypłaty lub realizacji wszystkich nieprzedawnionych świadczeń wynikających z umowy o pracę, a nieznanych umowom cywilnoprawnym. Na pierwszy plan wysuwa się tu prawo do urlopu wypoczynkowego, a jeśli stosunek pracy już ustał, ekwiwalentu za urlop. Kolejne to wynagrodzenie za godziny nadliczbowe. Istnienie stosunku pracy skutkuje w niektórych przypadkach dodatkowym ustaleniem, że podlegał on ochronie (np. pracownicy w ciąży) i nie uległ rozwiązaniu. Inny efekt ustalenia, że stosunek miał charakter pracowniczy, to stwierdzenie, że jego rozwiązanie naruszało przepisy prawa pracy, co w przypadku równoczesnego zachowania terminów do odwołania się dawać może pracownikowi prawo żądania odszkodowania czy przywrócenia do pracy.