Uzyskanie prawa do emerytury nie może stanowić przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę

Dotychczas w orzecznictwie dominował pogląd, że uzyskanie prawa do emerytury stanowi uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia umowy. SN zajmował stanowisko, iż zwolnienie pracownika z powodu nabycia prawa do emerytury nie stanowi dyskryminacji ani ze względu na wiek, ani na płeć. W praktyce oznaczało to, że pracodawca nie musiał wykazywać nieprzydatności do pracy osób w wieku emerytalnym. Nawet gdyby taki pracownik był u szczytu swoich możliwości zawodowych, mógł zostać zwolniony. Sędziowie argumentowali, że ta linia orzecznicza jest uzasadniona wysokim bezrobociem i społeczno-gospodarczą sytuacją w kraju (I PK 7/04). Rozwiązanie stosunku pracy miał usprawiedliwiać także fakt, że pracownik uzyska inne źródło stałego dochodu - emeryturę. Jego interesy majątkowe byłyby zatem chronione (II PK 19/05).

Stanowisko to było krzywdzące dla osiągających wiek emerytalny pracowników, którzy pragnęli kontynuować zatrudnienie. Do sądów licznie trafiały sprawy pięćdziesięciopięciolatków, którzy będąc w pełni swoich możliwości, planując dalszy rozwój zawodowy nagle otrzymywali wypowiedzenie. Tak właśnie było w sprawie powódki, która nabyła prawo do emerytury kolejowej w wieku 55 lat. Mimo że powódka zajmowała stanowisko zastępcy dyrektora i jej praca nie budziła zastrzeżeń, rozwiązano z nią umowę, a na jej miejsce zatrudniono młodszą osobę. Sądy obu instancji nie uznały takiej praktyki za dyskryminującą. Dopiero w SN powzięto wątpliwość, czy dotychczasowa linia orzecznicza jest słuszna.

W uchwale z 19 listopada 2008 r. SN skupił się na zakazie dyskryminacji ze względu na płeć. Zgodnie z ustawą o emeryturach i rentach z FUS mężczyzna może przejść na wcześniejszą emeryturę kolejową wraz z osiągnięciem 60 lat, kobieta - 55 lat. Pracodawca ma więc prawo do rozwiązania stosunku pracy z kobietą po skończeniu przez nią 55 lat, a mężczyznę powinien zatrudniać o 5 lat dłużej. Zdaniem SN jest to niedopuszczalne zróżnicowanie sytuacji pracownicy ze względu na płeć.

Wprawdzie uchwała dotyczy jedynie rozwiązania umowy z pracownicą, która uzyskała prawo do emerytury kolejowej, powstaje jednak pytanie, czy zwolnienie każdego pracownika z powodu uzyskania prawa do emerytury będzie sprzeczne z prawem.

Wydaje się, że jest duża szansa na zmianę dotychczasowego orzecznictwa. Wypowiedzenie umowy o pracę na czas nieokreślony musi być uzasadnione przyczynami leżącymi po stronie pracownika albo pracodawcy. Nabycie uprawnień emerytalnych nie pozostaje w żadnym związku z konkretnym stosunkiem pracy i nie powinno wpływać na sytuację pracownika. Daje mu jedynie uprawnienie do przejścia na emeryturę, z którego pracownik nie musi skorzystać. Sytuacja materialna pracownika i poziom bezrobocia w kraju nie powinny przesądzać o dopuszczalności rozwiązania stosunku pracy. Jeżeli pracodawca uważa, że pracownik z powodu osiągnięcia pewnego wieku nie jest już przydatny do pracy, to właśnie tę okoliczność powinien wskazać w wypowiedzeniu i w razie sporu udowodnić.

Problem ten będzie wkrótce analizowany przez SN w związku z pytaniem prawnym rzecznika praw obywatelskich: czy osiągnięcie wieku emerytalnego i nabycie prawa do emerytury może stanowić wyłączną przesłankę rozwiązania za wypowiedzeniem stosunku pracy z pracownikiem - kobietą lub mężczyzną i nie oznacza dyskryminacji pracownika ze względu na płeć i wiek? Rzecznik przychyla się do stanowiska, że nabycie prawa do emerytury nie uzasadnia wypowiedzenia stosunku pracy, ponieważ nie wiąże się z pracą i nie wskazuje na nieprzydatność pracownika (II PZP 13/08). Jeżeli takie stanowisko zwycięży, pracodawcy będą musieli wskazać inną przyczynę wypowiedzenia, niż tylko uzyskanie prawa do emerytury.