Jak urzędnik może odwołać się od negatywnej oceny jego pracy

Praca osoby zatrudnionej w administracji państwowej jest cyklicznie oceniana. Pozwala to zdecydować, czy urzędnik taki może zostać na stałe w urzędzie bądź czy może otrzymać awans. Negatywne oceny są wystarczającym argumentem do podjęcia decyzji o zwolnieniu urzędnika. Od oceny pierwszych miesięcy pracy młodego urzędnika zależy dalsza kariera w urzędzie. Dlatego jeśli kontrola pracy dokonana przez przełożonego jest niesprawiedliwa dla pracownika, warto się od niej odwoływać. W przeciwnym razie kolejna negatywna ocena zmusza pracownika do odejścia z urzędu.

Urzędnik zatrudniony w gminie, starostwie, urzędzie miasta lub marszałkowskim, zatrudniony na stanowisku urzędniczym, w tym kierowniczym stanowisku urzędniczym, podlega okresowej ocenie.

Kierownik jednostki (np. wójt lub prezydent miasta) na podstawie zarządzenia określa sposób dokonywania ocen, okresy, za które jest sporządzana ocena, kryteria, na podstawie których jest ona sporządzana, oraz skalę ocen, biorąc pod uwagę potrzebę prawidłowego ich przeprowadzenia oraz specyfikę funkcjonowania jednostki.

Bezpośredni przełożony pracownika samorządowego dokonuje oceny okresowej na piśmie. Taka ocena powinna być przeprowadzona nie rzadziej niż raz na dwa lata i nie częściej niż raz na pół roku. Analizie podlega wywiązywanie się przez pracownika samorządowego z obowiązków wynikających z zakresu czynności na zajmowanym stanowisku oraz o wynikających bezpośrednio z ustawy, np. przestrzeganie konstytucji i innych przepisów, wykonywania zadań sumiennie, sprawnie i bezstronnie. Ponadto oceniane jest też stałe podnoszenie umiejętności i kwalifikacji zawodowych oraz zachowanie pracownika w kontaktach z obywatelami, zwierzchnikami, podwładnymi oraz współpracownikami.

System ocen okresowych służy przede wszystkim poprawie efektywności pracy, podejmowaniu decyzji kadrowych (awanse, przeniesienia) czy planowaniu zatrudnienia. Jest też pomocny w ustalaniu ścieżek kariery pracowników. W przypadku służby cywilnej pomaga w sporządzeniu wniosków do indywidualnego programu rozwoju zawodowego zatrudnionych. Pozwala też bezpośredniemu przełożonemu uzyskać dodatkowe informacje do opracowania planu szkoleń. Dlatego nawet przy negatywnej ocenie bezpośredni przełożony powinie wysłać pracownika na szkolenie lub zaproponować mu np. zmianę stanowiska pracy na inne.

Bezpośredni przełożony dokonaną ocenę niezwłocznie przekazuje pracownikowi samorządowemu oraz kierownikowi jednostki, w której pracownik jest zatrudniony (np. wójt lub prezydent miasta).

Pracownikowi samorządowemu od dokonanej oceny przysługuje odwołanie do kierownika jednostki, w której pracownik jest zatrudniony, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia oceny. Odwołanie musi zostać rozpatrzone w terminie 14 dni od dnia wniesienia. Jeśli wójt uwzględni odwołanie pracownika, ma dwie możliwości. Może ocenę zmienić albo zdecydować o powtórzeniu przeprowadzenia oceny. Trzeba też pamiętać, że w przypadku uzyskania przez pracownika samorządowego negatywnej oceny, ponownej jego oceny dokonuje się nie wcześniej niż po upływie trzech miesięcy od dnia zakończenia poprzedniej oceny.

Pracownik, który otrzyma dwie negatywne oceny okresowe, musi odejść z pracy. Kierownik urzędu, który po raz drugi negatywnie oceni pracownika, nie musi wypowiadać mu umowy o pracę. Umowa rozwiązuje się pracownikiem z mocy prawa. Wtedy zwolniony może odwołać się do sądu pracy, argumentując, że jego oceny negatywne były niesłuszne. Sąd może więc zwolnionego pracownika przywrócić do pracy lub nakazać gminie wypłacenie mu odszkodowania.

W sytuacji gdy pracownik otrzyma od pracownika samorządowego ponownie negatywną ocenę okresową, umowa o pracę rozwiązuje się z zachowaniem okresów wypowiedzenia. Użyte w art. 27 ust. 9 ustawy o pracownikach samorządowych sformułowanie - skutkuje rozwiązaniem umowy o pracę - oznacza, że w tym przypadku rozwiązanie umowy o pracę następuje z mocy prawa bez potrzeby składania przez pracodawcę oświadczenia woli.

O ile w przypadku urzędników rozpoczynających po raz pierwszych pracę w samorządzie nie jest wymagana opinia po pierwszych miesiącach pracy, to inaczej jest w korpusie służby cywilnej. O zatrudnieniu na stałe w urzędzie decyduje pozytywne zaliczenie egzaminu ze służby przygotowawczej. W służbie cywilnej też jest egzamin, ale dodatkowo przewidziana jest tzw. pierwsza ocena.

Z osobą, która po raz pierwszy podejmuje pracę w służbie cywilnej, zawierana jest umowa o pracę na okres jednego roku. W tym czasie nowo zatrudniony musi zostać przez bezpośredniego przełożonego poddany pierwszej ocenie. Może ona nastąpić najwcześniej po ośmiu, a najpóźniej po 11 miesiącach pracy. Nie podlegają jej absolwenci Krajowej Szkoły Administracji Państwowej, którzy złożyli wniosek o mianowanie na urzędnika. W ciągu 21 dni od zwarcia umowy z nowo zatrudnionym bezpośredni przełożony przeprowadza z nim rozmowę o sposobie przeprowadzania oceny oraz wyznacza ocenianemu termin do złożenia sprawozdania. Ma ono dotyczyć realizowanych przez pracownika zadań i musi obejmować co najmniej siedmiomiesięczny okres prac. Pierwszej oceny pracownika dokonuje bezpośredni przełożony w porozumieniu z dyrektorem departamentu. Po uzyskaniu przez pracownika pozytywnej oceny, dyrektor departamentu zwraca się do dyrektora generalnego o zawarcie z pracownikiem umowy na czas nieokreślony. Negatywna ocena oznacza rozwiązanie umowy o pracę na czas określony lub decyzję o niezawarciu umowy na czas nieokreślony.

Dla członków korpusu służby cywilnej zatrudnionych na stałe w urzędzie, podobnie jak w samorządach, ocena przeprowadzana jest cyklicznie. Tak więc urzędnicy i pracownicy służby cywilnej, w tym osoby na kierowniczych stanowiskach, podlegają kontroli okresowej dokonywanej przez bezpośredniego przełożonego. Ocena sporządzana jest co dwa lata. Jeśli była zmiana stanowiska pracy, a zakres nowych obowiązków znacząco się różni, ocena okresowa może być sporządzona przed upływem tego terminu. Może to jednak nastąpić nie wcześniej niż po upływie sześciu miesięcy od ostatniej oceny.

Ocena sporządzana jest na piśmie i niezwłocznie przedstawiana osobie ocenianej. Podlegają jej też dyrektorzy departamentów oraz dyrektorzy generalni urzędów. Oceny dyrektora generalnego dokonuje minister po zasięgnięciu opinii szefa służby cywilnej. W przypadku np. dyrektorów komórek powinien ją przeprowadzić dyrektor generalny w porozumieniu z szefem urzędu (np. ministrem). Obecna ustawa o służbie cywilnej wprowadziła też ocenę okresową dla pracowników służby cywilnej. W dalszym ciągu oceniani są urzędnicy mianowani. W efekcie oceną okresową objęte są wszystkie osoby zatrudnione w służbie cywilnej na czas nieokreślony.

Jeśli członek korpusu służby cywilnej otrzyma negatywną ocenę, to kolejna będzie przeprowadzana ponownie po sześciu miesiącach. Pracownikowi, który nie zgadza się z otrzymanym wynikiem, przysługuje w ciągu siedmiu dni sprzeciw do dyrektora generalnego. Ustawa o służbie cywilnej nie przewiduje bezpośrednich skutków wobec pracownika, który otrzymał negatywny wynik. Inaczej jest wobec urzędników mianowanych. Dwie negatywne oceny następujące po sobie skutkują rozwiązaniem z urzędnikiem umowy o pracę, z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Ustawa o służbie cywilnej również przewidziała dla najlepiej ocenionych urzędników nagrodę w postaci awansu, jeśli od otrzymania ostatniego stopnia służbowego uzyskał dwie kolejne następujące po sobie pozytywne oceny okresowe na jednym z dwóch najwyższych poziomów przewidzianych w skali ocen, tj. 4 lub 5. Otrzymuje on wtedy z urzędu kolejny z dziewięciu przewidzianych stopni służbowych.

Pracownik nie powinien być zwalniany z pracy po pierwszej negatywnej ocenie. To jednak zależy od tego, co było przyczyną oceny negatywnej. Pierwsza negatywna ocena tylko w sytuacjach skrajnych powinna być podstawą do wypowiedzenia umowy. Jeżeli pracownik zostanie jednak zwolniony, to pozostaje mu odwołanie się od wypowiedzenia umowy do sądu pracy. Przed sądem może więc kwestionować zarówno zasadność wypowiedzenia umowy o pracę, jak i też sposób dokonania negatywnej oceny pracowniczej.

Dlatego w razie nierozpatrzenia sprzeciwu od negatywnej oceny przez dyrektora generalnego w terminie albo jego nieuwzględnienia członek korpusu służby cywilnej może, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji albo od dnia upływu 14-dniowego terminu, odwołać się do sądu pracy. Takiej możliwości nie mają pracownicy samorządowi. Mogą oni odwołać się do sądu pracy dopiero po drugiej negatywnej ocenie, czyli rozwiązaniu umowy

Istnieje możliwość odwołania się pracownika samorządowego do sądu pracy, ale dopiero wtedy gdy pracownik otrzyma dwie negatywne oceny okresowe. W takim przypadku następuje automatyczne rozwiązanie stosunku pracy z samorządowcem. Sąd Najwyższy uznał jednak, że pracownik od pierwszej negatywnej oceny może się odwołać do sądu cywilnego. Podkreślił, że brak w ustawie o pracownikach samorządowych (tak jak jest to w ustawie o służbie cywilnej) przepisu umożliwiającego urzędnikowi, który otrzymuje negatywną ocenę, odwołania się do sądu, nie oznacza niedopuszczalności drogi sądowej (wyrok SN z 4 lutego 2009 r., II PK 226/08).

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl

Art. 24 - 28 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458).

Rozporządzenie prezesa Rady Ministrów z 8 maja 2009 r. w sprawie warunków i sposobu przeprowadzania ocen okresowych członków korpusu służby cywilnej (Dz.U. nr 74, poz. 633).

Rozporządzenie prezesa Rady Ministrów z 15 czerwca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu dokonywania pierwszej oceny w służbie cywilnej (Dz.U. nr 94, poz. 772).