Poszkodowani w powodzi mają prawo do różnych form pomocy

Regulacje mające na celu pomoc pracodawcom poszkodowanym w wyniku powodzi zawarte są przede wszystkim w ustawie z 24 czerwca 2010 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi z 2010 r., zwanej dalej ustawą powodziową. Zgodnie z pierwotnym tekstem tej ustawy dotyczyły one tylko powodzi z maja i czerwca 2010 r., ale po zmianie, która weszła w życie 13 sierpnia, stosuje się je także do skutków późniejszych powodzi z bieżącego roku.

Ustawę powodziową stosuje się również odpowiednio w sprawach związanych z usuwaniem skutków osunięć ziemi wywołanych opadami atmosferycznymi z 2010 r.

Przepisy ustawy powodziowej mają zastosowanie do skutków zdarzeń zaistniałych na obszarze gmin lub miejscowości poszkodowanych w wyniku działania powodzi lub osunięcia ziemi z 2010 r., określonych w przepisach wydanych na podstawie ustawy z 11 sierpnia 2001 r. o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu.

Zostały one wymienione w uzupełnionym rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z 16 listopada 2009 r. w sprawie gmin i miejscowości, w których stosuje się szczególne zasady odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu.

Zgodnie z ustawą powodziową środki Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych mogą być przeznaczone m.in. na:

● utrzymanie zagrożonych likwidacją na skutek powodzi miejsc pracy osób niepełnosprawnych,

● odtworzenie zniszczonej lub utraconej na skutek powodzi infrastruktury i wyposażenia warsztatów terapii zajęciowej oraz zakładów aktywności zawodowej,

● dofinansowanie do oprocentowania kredytów bankowych, zaciągniętych przez zakłady pracy chronionej na likwidację skutków powodzi w związku z zatrudnianiem i rehabilitacją osób niepełnosprawnych (do 50 proc. oprocentowania).

Cele te mogą zostać dofinansowane ze środków PFRON maksymalnie do kwoty, która nie może być sfinansowana z innych źródeł. Szczegółowe warunki i tryb przyznawania tych środków zostaną określone, w drodze rozporządzenia, przez ministra pracy i polityki społecznej.

Pożyczki przyznane zakładom pracy chronionej ze środków PFRON przed wejściem w życie przepisów powodziowych mogą być umarzane w całości lub w części, wraz z odsetkami, jeżeli w związku z powodzią nastąpiła utrata możliwości spłaty pożyczki.

Ponadto w przypadku udzielenia pracodawcy pomocy:

● z art. 26 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, obejmującej m.in. zwrot kosztów adaptacji pomieszczeń w związku z zatrudnieniem niepełnosprawnych,

● z art. 26d ustawy o rehabilitacji, polegającej na zwrocie kosztów zatrudnienia pracowników pomagających pracownikowi niepełnosprawnemu w pracy,

● z art. 26e ustawy o rehabilitacji, polegającej na zwrocie kosztów wyposażenia stanowiska pracy w związku z zatrudnieniem niepełnosprawnego zarejestrowanego jako bezrobotny w powiatowym urzędzie pracy, lub

● z art. 32 ustawy o rehabilitacji, obejmującej dofinansowanie do oprocentowania kredytów bankowych oraz zwrot kosztów dla zakładów pracy chronionej,

organ, który udzielił tej pomocy, może odroczyć termin płatności należności z tego tytułu, jeżeli niemożność terminowego zwrotu pomocy jest skutkiem powodzi. Pracodawcy poszkodowani w powodziach z maja i czerwca, chcący wystąpić o takie odroczenie, powinni złożyć wniosek w terminie do 31 grudnia 2010 r., a jeśli powódź miała miejsce w sierpniu - do 31 marca 2011 r.

Jeżeli na skutek powodzi nastąpiło naruszenie warunków umowy, na podstawie której udzielono wskazanej wyżej pomocy, to organ udzielający pomocy może:

● nie żądać zwrotu pomocy, pod warunkiem niezwłocznego usunięcia nieprawidłowości, i kontynuować realizację umowy lub

● odroczyć termin płatności należności z tytułu zwrotu pomocy.

W myśl art. 46 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, starosta może zrefundować podmiotowi prowadzącemu działalność gospodarczą z Funduszu Pracy koszty wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy dla skierowanego bezrobotnego - w wysokości określonej w umowie, ale nie wyższej od sześciokrotnej wysokości przeciętnego wynagrodzenia (obecnie wynosi ono 3197,85 zł). Podmiot prowadzący działalność gospodarczą, który otrzymał refundację takich kosztów, jest obowiązany dokonać zwrotu otrzymanych środków wraz z odsetkami, jeśli zatrudniał na utworzonym stanowisku pracy skierowanego lub skierowanych bezrobotnych w pełnym wymiarze czasu pracy łącznie przez okres krótszy niż 24 miesiące albo naruszył inne warunki umowy o refundację.

Zgodnie z ustawą powodziową, takie przyznane refundacje na wyposażenie lub doposażenie stanowisk pracy mogą być umorzone w całości lub w części wraz z odsetkami, jeżeli miejsca pracy uległy zniszczeniu na skutek powodzi. Umorzenia dokonuje starosta, na wniosek złożony przez poszkodowanych w powodziach z maja i czerwca - w terminie do 31 grudnia 2010 r., a jeśli powódź miała miejsce w sierpniu - do 31 marca 2011 r.

Zgodnie z ustawą powodziową, starosta może także, w trybie określonym dla prac interwencyjnych, biorąc pod uwagę zakres i skalę zniszczeń u pracodawcy spowodowanych powodzią oraz możliwości utrzymania przez niego miejsc pracy, dokonywać ze środków Funduszu Pracy zwrotu przez okres do 12 miesięcy:

● poniesionych przez pracodawcę kosztów na wynagrodzenia, nagrody oraz składki na ubezpieczenia społeczne z tytułu zatrudnienia skierowanych bezrobotnych zamieszkałych na obszarze gmin lub miejscowości dotkniętych powodzią,

● poniesionych przez pracodawcę, którego zakład został zniszczony na skutek powodzi, kosztów na wynagrodzenia, nagrody oraz składki na ubezpieczenia społeczne zatrudnianych pracowników,

w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie iloczynu dwukrotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę (obecnie wynosi ono 1317 zł) i liczby zatrudnionych bezrobotnych/pracowników, w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, pod warunkiem że pracodawca nie zmniejszy w tym okresie liczby zatrudnionych pracowników w stosunku do stanu na dzień podpisania umowy o refundację - jednak nie dłużej niż do 31 grudnia 2011 r. W przypadku, gdy pracodawca nie dotrzyma warunku niezmniejszenia zatrudnienia, pomoc podlega wstrzymaniu od miesiąca, w którym nastąpiło niedotrzymanie tego warunku, w wysokości stanowiącej iloczyn przyznanej refundacji na jedną osobę i liczby zwolnionych pracowników.

Zgodnie z ustawą powodziową, faktyczna niemożność świadczenia pracy w związku z powodzią stanowi podstawę usprawiedliwienia nieobecności pracownika w pracy.

Za czas tej usprawiedliwionej nieobecności pracownikowi przysługuje prawo do odpowiedniej części minimalnego wynagrodzenia za pracę przez okres nie dłuższy niż 10 dni roboczych, wynikających z jego rozkładu czasu pracy. Takie wynagrodzenie jest wypłacane przez pracodawcę.

W przypadku braku środków na wypłatę pracownikom wynagrodzenia przysługującego za:

● czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy, o którym mowa powyżej,

● czas niewykonywania pracy, jeżeli pracownik był gotów do jej wykonywania, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy, które zostały bezpośrednio spowodowane powodzią,

● wykonaną pracę, polegającą na ochronie zakładu pracy przed powodzią lub na usuwaniu skutków powodzi, mającą na celu utrzymanie lub przywrócenie prowadzenia przez pracodawcę działalności gospodarczej

- pracodawca, który na skutek powodzi przejściowo zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej lub istotnie ograniczył jej prowadzenie, może złożyć kierownikowi właściwego Biura Terenowego Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wniosek o udzielenie nieoprocentowanej pożyczki z tego Funduszu.

Zaspokojeniu ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych może podlegać wynagrodzenie - do wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej z poprzedniego kwartału, ogłaszanego przez Prezesa GUS na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jest to kwota 3197,85 zł) - wraz ze składkami na ubezpieczenia społeczne należnymi od pracodawcy.

W przypadku powodzi z maja i czerwca wniosek o pożyczkę może dotyczyć wynagrodzeń za okres nie dłuższy niż od 14 maja 2010 r. do 31 lipca 2010 r., a w razie powodzi sierpniowych - za okres od 6 sierpnia 2010 r. do 31 października 2010 r.

Wniosek o pożyczkę zawiera oświadczenie o braku własnych środków na wypłatę wynagrodzenia, określenie okresu, za który przysługuje wynagrodzenie podlegające zaspokojeniu z Funduszu, a także kwoty tego wynagrodzenia. Należy dołączyć do niego wykaz pracowników, których wynagrodzenie będzie podlegało zaspokojeniu w ramach pożyczki. Wzory takiego wniosku i wykazu pracowników zostały określone w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z 9 lipca 2010 r. w sprawie nieoprocentowanej pożyczki z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych dla pracodawcy, który na skutek powodzi przejściowo zaprzestał prowadzenia działalności lub istotnie ograniczył jej prowadzenie.

Zwrot pożyczki następuje w dowolnym terminie, ale nie później niż do 31 grudnia 2011 r., na rachunek bankowy Funduszu.

Po 31 grudnia 2011 r. pracodawca, który skorzystał z pożyczki, będzie mógł ubiegać się o jej umorzenie w całości lub w części, na wniosek złożony do marszałka województwa. Pożyczka będzie mogła zostać umorzona przez ministra pracy, będącego dysponentem Funduszu (lub upoważnionego przez niego marszałka województwa), jeżeli:

● pracodawca wykaże, że na skutek powodzi nastąpiło u niego pogorszenie warunków prowadzenia działalności gospodarczej, a w szczególności:

- spadek obrotów gospodarczych, rozumianych jako sprzedaż lub zmniejszenie zamówień na usługi lub dostawy wytwarzanych towarów, w ciągu kolejnych sześciu miesięcy w okresie od dnia otrzymania pożyczki do dnia złożenia wniosku o umorzenie w porównaniu z analogicznymi kolejnymi miesiącami w 2008 r. i 2009 r. lub

- straty w środkach trwałych, które ograniczyły możliwość prowadzenia działalności gospodarczej w porównaniu z okresem sprzed powodzi,

● w postępowaniu egzekucyjnym zostanie stwierdzone, że przedsiębiorca, który pobrał pożyczkę, nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności,

● będzie zachodzić uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie odzyska się kwoty spłaty pożyczki przewyższającej wydatki egzekucyjne.

W przypadku zaistnienia niewypłacalności pracodawcy kwota główna niespłaconego zadłużenia wraz z naliczonymi odsetkami za zwłokę staje się wymagalna z dniem zaistnienia niewypłacalności.

W przypadku powodzi z maja i czerwca składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oraz inne składki, do poboru których jest obowiązany ZUS, należne za kwiecień, maj lub czerwiec 2010 r., opłacone przez poszkodowanego będącego płatnikiem tych składek do 30 września 2010 r., uważa się za uregulowane w terminie. Natomiast w przypadku powodzi sierpniowych składki za lipiec, sierpień lub wrzesień 2010 r. mogą być uiszczone do 31 grudnia 2010 r.

Poszkodowany, będący przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, u którego wystąpił spadek obrotów gospodarczych, rozumianych jako sprzedaż, nie mniej jednak niż o 15 proc., liczony w ujęciu ilościowym lub wartościowym:

● w przypadku powodzi z maja i czerwca - w ciągu jednego miesiąca po 1 maja 2010 r. w porównaniu z tym samym miesiącem w okresie od 1 maja 2009 r. do 31 lipca 2009 r., a

● w przypadku powodzi z sierpnia - w ciągu jednego miesiąca po 1 sierpnia 2010 r. w porównaniu z tym samym miesiącem w okresie od 1 sierpnia 2009 r. do 31 października 2009 r.,

może także skorzystać z rozwiązań określonych w ustawie z 1 lipca 2009 r. o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców (w tym z przewidzianych w niej świadczeń z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Funduszu Pracy).

Taki przedsiębiorca opracowuje zamiast programu naprawczego, plan naprawczy zawierający założenia zmian i restrukturyzacji w celu dostosowania do bieżącej sytuacji.

Świadczenie z ustawy o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców nie może być jednak przyznane pracodawcy poszkodowanemu w powodzi za te same okresy dla tych samych pracowników, co świadczenia z Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń pracowniczych na podstawie ustawy powodziowej.

Łączna wartość pomocy publicznej udzielonej na podstawie ustawy powodziowej nie może przekroczyć wartości szkód materialnych poniesionych przez przedsiębiorcę w następstwie powodzi. Przedsiębiorca ma obowiązek złożyć wojewodzie właściwemu ze względu na miejsce faktycznie prowadzonej działalności gospodarczej oświadczenie o wartości tych szkód, niezwłocznie po ich ustaleniu. Takie oświadczenie składa się za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego właściwego w sprawach podatku dochodowego. Należy dołączyć do niego wyciąg z Krajowego Rejestru Sądowego albo zaświadczenie z ewidencji działalności gospodarczej (dokumenty te są wydawane nieodpłatnie).

W przypadku uzyskania pomocy publicznej na podstawie ustawy powodziowej przedsiębiorca składa także wojewodzie, za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego, oświadczenie o wartości tej pomocy - w terminie 14 dni od dnia jej uzyskania. Należy dołączyć do niego dokumenty potwierdzające wartość uzyskanej pomocy publicznej, o ile zgodnie z odrębnymi przepisami są one wydawane, a także informację o wysokości świadczenia ubezpieczyciela.

Wojewoda dokonuje sprawdzenia, czy uzyskana przez przedsiębiorcę pomoc publiczna nie przekracza wartości szkód poniesionych przez niego na skutek powodzi. W razie stwierdzenia przekroczenia wojewoda zawiadamia przedsiębiorcę o konieczności zwrotu uzyskanej pomocy w tym zakresie, w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia. W przypadku niedokonania zwrotu przez przedsiębiorcę wojewoda wyda decyzję określającą wysokość zwrotu. Organem wyższego stopnia jest w tych sprawach minister gospodarki.

Poszkodowany w powodzi pracodawca składa wniosek o nieoprocentowaną pożyczkę na wypłatę wynagrodzeń do kierownika Biura Terenowego Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, właściwego ze względu na siedzibę pracodawcy. Kierownik biura rozpatrzy wniosek w terminie siedmiu dni od jego złożenia. W razie stwierdzenia braków formalnych, wnioskodawca zostanie wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie siedmiu dni.

W przypadku akceptacji wniosku kierownik biura niezwłocznie przekaże środki na rachunek pracodawcy. Natomiast o odmowie akceptacji wniosku w całości lub w części niezwłocznie zawiadomi zainteresowanego pracodawcę na piśmie, podając uzasadnienie tej odmowy.

Pracodawca, którego wniosek został zaakceptowany, powinien dokonać wypłaty wynagrodzeń nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania środków z Funduszu oraz odprowadzić należne zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

W sierpniu 2010 r. na skutek powodzi został zniszczony zakład produkcyjny w Karpaczu, w województwie dolnośląskim. Miasto to jest wymienione w wykazie gmin i miejscowości poszkodowanych na skutek powodzi z sierpnia 2010 r., stanowiącym załącznik nr 3 do rozporządzenia prezesa Rady Ministrów. Poszkodowany pracodawca może więc skorzystać z pomocy na zasadach przewidzianych w ustawie powodziowej.

Pracodawca ze Zgorzelca, na podstawie umowy zawartej ze starostą, zobowiązał się do zatrudniania niepełnosprawnego, zarejestrowanego jako bezrobotny w powiatowym urzędzie pracy, przez okres 36 miesięcy. Z tego tytułu otrzymał ze środków PFRON zwrot kosztów wyposażenia dla niego stanowiska pracy. Okres zatrudnienia osoby niepełnosprawnej był jednak krótszy niż 36 miesięcy.

W tej sytuacji pracodawca jest obowiązany zwrócić Funduszowi, za pośrednictwem starosty, środki w wysokości równej 1/36 ogólnej kwoty zwrotu za każdy miesiąc brakujący do upływu tego okresu, ale w wysokości nie mniejszej niż 1/6 tej kwoty.

Zasadą jest, że pracodawca powinien dokonać zwrotu w terminie trzech miesięcy od rozwiązania stosunku pracy z osobą niepełnosprawną. Jednak z powodu szkód poniesionych przez niego na skutek sierpniowej powodzi nie jest to możliwe.

W takim przypadku może on zwrócić się do starosty o odroczenie terminu płatności.

Na skutek sierpniowej powodzi został zniszczony zakład produkcyjny w Kamiennej Górze. W tej sytuacji pracodawca może zwrócić się do starosty o zwrot ze środków Funduszu Pracy kosztów wynagrodzeń, nagród i składek na ubezpieczenia społeczne zatrudnianych pracowników, przez okres do 12 miesięcy - w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie iloczynu dwukrotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę i liczby zatrudnionych pracowników. W okresie objętym umową o refundację pracodawca będzie miał jednak obowiązek niezmniejszania stanu zatrudnienia w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy.

Weronika Ruszkowska

ekspert z zakresu prawa pracy

Art. 1-3, art. 8, art. 11, art. 13-15, art. 18, art. 20-21, art. 23, art. 36, art. 39-40, art. 42 ustawy z 24 czerwca 2010 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi z 2010 r. (Dz.U. nr 123, poz. 835 z późn. zm.).

Par. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 13 sierpnia 2010 r. w sprawie okresów i terminów określonych w niektórych przepisach ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi z 2010 r. (Dz.U. nr 148, poz. 994).

Par. 2 rozporządzenia prezesa Rady Ministrów z 16 listopada 2009 r. w sprawie gmin i miejscowości, w których stosuje się szczególne zasady odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu (Dz.U. nr 193, poz. 1492 z późn. zm.).

Par. 1-5 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 9 lipca 2010 r. w sprawie nieoprocentowanej pożyczki z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych dla pracodawcy, który na skutek powodzi przejściowo zaprzestał prowadzenia działalności lub istotnie ograniczył jej prowadzenie (Dz.U. nr 123, poz. 837 z późn. zm.).