Jak rozliczać i organizować pracę nauczyciela w godzinach nadliczbowych

Czy dyrektorzy szkół bądź samorządy jako jednostki prowadzące szkoły mogą uznaniowo decydować o tym, iż przydzielone w planie zajęć godziny ponadwymiarowe nie będą wypłacane na przykład za rozpoczęcie i zakończenie roku szkolnego, rekolekcje, sprawdziany, egzaminy i wycieczki?

Zgodnie art. 35 ust. 1, 2 i 3 ustawy z 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674, z późn. zm.) w szczególnych wypadkach, podyktowanych wyłącznie koniecznością realizacji programu nauczania lub zapewnienia opieki w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, nauczyciel może być obowiązany do odpłatnej pracy w godzinach ponadwymiarowych zgodnie z posiadaną specjalnością, których liczba nie może przekroczyć 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć. Przydzielenie nauczycielowi większej liczby godzin ponadwymiarowych może nastąpić wyłącznie za jego zgodą, jednak w wymiarze nieprzekraczającym 1/2 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć.

Na podstawie art. 30 ust. 6 pkt 2 Karty nauczyciela jednostka samorządu terytorialnego jako organ prowadzący szkołę, uwzględniając przewidywaną strukturę zatrudnienia, określa dla nauczycieli poszczególnych stopni awansu zawodowego, w drodze regulaminu m.in. szczegółowe warunki obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw. Dokument ten podlega uzgodnieniu ze związkami zawodowymi zrzeszającymi nauczycieli. Organ prowadzący w ramach regulaminu ustala jedynie szczegółowe warunki obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe. W normie kompetencyjnej, upoważniającej do wydania regulaminu, nie mieści się natomiast upoważnienie do decydowania, w jakich przypadkach nauczyciel zachowuje lub traci prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe. Samo zaś przyznawanie wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe następuje na podstawie zasad określonych w ustawie - Karta nauczyciela i kodeksie pracy. Oznacza to, że uchwalony regulamin nie może być przepisem szczególnym w rozumieniu art. 80 kodeksu pracy co do określania warunków zachowania lub utraty prawa do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe. Ustalanie przez organ prowadzący, za jakie godziny ponadwymiarowe nauczycielowi nie przysługuje prawo do wynagrodzenia, jest zatem przekroczeniem uprawnień ustawowych. Taka interpretacja przepisów znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku z 21 sierpnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 294/08, wskazał, że kodeks pracy wskazuje, iż wynagrodzenie przysługuje za okres faktycznie wykonywanej pracy oraz za okres, kiedy pracownik nie świadczy pracy, lecz przepisy przyznają mu prawo do wynagrodzenia. Z kolei art. 81 kodeksu pracy stanowi, że pracownikowi za czas niewykonywania pracy, jeżeli był gotów do jej wykonania, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy, przysługuje wynagrodzenie W świetle tego przepisu przez pojęcie gotowości do pracy należy rozumieć sytuację, gdy nauczyciel jest do dyspozycji dyrektora szkoły, lecz wykonuje zadania w zmniejszonym wymiarze, np. w związku z rekolekcjami wielkopostnymi, obchodami Dnia Edukacji Narodowej, egzaminami, początkiem i końcem roku szkolnego. Samą zaś kwestię sposobu rozliczania godzin ponadwymiarowych reguluje art. 42 ust. 7a pkt 1 ustawy - Karta nauczyciela. Zgodnie z nim zajęcia i czynności realizowane w ramach czasu pracy nauczyciela są rejestrowane i rozliczane w okresach tygodniowych odpowiednio w dziennikach lekcyjnych lub dziennikach zajęć.

hw