Urlop bezpłatny ucznia jest wliczany do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze

Młodocianym w rozumieniu kodeksu pracy jest osoba, która ukończyła 16 lat, a nie przekroczyła 18 lat. Co do zasady zabronione jest zatrudnianie osoby, która nie ukończyła 16 lat (art. 190 par. 1 i 2 k.p.). Reguły nabywania uprawnień do urlopu wypoczynkowego, jego wymiar i udzielanie tego urlopu pracownikom młodocianym różnią się od tych, które obowiązują innych pracowników (pełnoletnich). Zasady te w stosunku do pracowników młodocianych zostały ukształtowane korzystniej aniżeli uprawnienia pozostałych pracowników. Jest to uwarunkowane właściwościami psychofizycznymi młodocianych, związanymi z ich wiekiem i wynikającą stąd koniecznością zastosowania odpowiednich warunków ochrony ich zdrowia i rozwoju.

Korzystniejsze regulacje w tym zakresie dotyczą młodocianych niezależnie od pod podstawy zatrudnienia, tj. czy są zatrudnieni na podstawie zwykłej umowy o pracę, czy umowy o pracę zawartej w celu przygotowania zawodowego, oraz z tego czy realizują obowiązek dokształcania, czy też nie.

Dokształcanie młodocianego ma natomiast znaczenie w zakresie tego, czy pracodawca ma obowiązek udzielenia młodocianemu urlopu w okresie ferii szkolnych oraz czy na wniosek młodocianego obowiązany jest mu udzielić w okresie ferii szkolnych urlopu bezpłatnego.

Pracownik dorosły podejmujący pracę po raz pierwszy w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Natomiast pracownik młodociany z upływem sześciu miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy uzyskuje prawo do urlopu w wymiarze dwunastu dni roboczych. Z upływem roku pracy nabywa prawo do urlopu w wymiarze 26 dni roboczych. Urlop w takim wymiarze przysługuje młodocianemu także w każdym następnym roku kalendarzowym, aż do ukończenia 18 lat.

Przepisy k.p. nie przewidują zaliczania wcześniejszego urlopu młodocianego (nabytego z upływem sześciu miesięcy) na poczet późniejszego (nabytego po roku). Wobec powyższego uznać trzeba, że urlop wypoczynkowy w wymiarze dwunastu dni, do którego pracownik młodociany nabywa prawo z upływem sześciu miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy, nie podlega zaliczeniu na poczet urlopu wypoczynkowego nabytego przez takiego pracownika z upływem roku pracy.

Zauważyć trzeba, że wymiar urlopów pracownika młodocianego regulowany w art. 205 k.p. określony został w dniach roboczych, podczas, gdy wymiar urlopów dorosłych pracowników w tzw. dniach urlopowych, czyli dniach, które byłyby dla pracownika dniami pracy, gdyby z urlopu nie korzystał. Różnica ta wynika z niedopatrzenia ustawodawcy, który wprowadzając przeciętnie pięciodniowy tydzień pracy i dostosowując do tego określenie dni urlopowych, nie dokonał odpowiedniej zmiany w art. 205 par. 1 i 2 k.p. Mając jednak na uwadze funkcję ochronną przepisów o urlopach wypoczynkowych trzeba uznać, że dni robocze w przypadku urlopów wypoczynkowych młodocianych to dni, które byłyby dla młodocianego dniami pracy, gdyby nie korzystał z urlopu.

Młodocianemu uczęszczającemu do szkoły pracodawca powinien udzielić urlopu w okresie ferii szkolnych. W praktyce młodociani rozpoczynają pracę wraz z początkiem roku szkolnego, dlatego do rozpoczęcia ferii szkolnych zimowych oraz letnich młodociany nie spełni warunku przepracowania odpowiednio sześciu i dwunastu miesięcy. Dlatego w k.p. przewidziana została możliwość udzielenia takiemu młodocianemu na jego wniosek urlopu zaliczkowego w okresie ferii szkolnych (przed nabyciem przez pracownika prawa do urlopu). Po nabyciu prawa do urlopu przez młodocianego pracodawca pomniejszy pulę urlopową o ten zaliczkowo udzielony urlop.

Nie zostało uregulowane w sposób szczególny nabywanie przez pracownika praw do kolejnych urlopów w okresie następującym po pierwszym roku pracy. Prawa do kolejnych urlopów wypoczynkowych młodociany nabywa więc na zasadach ogólnych, tj. z początkiem każdego następnego roku kalendarzowego, zgodnie z art. 205 par. 5 k.p. w zw. z art. 153 par. 2. Wymiar kolejnych urlopów wypoczynkowych młodocianego wynosi 26 dni roboczych, z wyjątkiem wymiaru urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, w którym młodociany kończy 18 lat, a więc przestaje być młodocianym w rozumieniu k.p.

W roku kalendarzowym, w którym pracownik młodociany osiąga pełnoletność, wymiar jego urlopu wynosi 20 dni roboczych, jeżeli prawo do urlopu uzyskał przed ukończeniem 18 lat (art. 205 par. 2 k.p.).

Natomiast w przypadku, gdy pracownik młodociany uzyskuje prawo do urlopu po osiągnięciu 18 lat, przepis art. 205 par. 2 k.p. określający uprzywilejowany wymiar urlopu wypoczynkowego nie ma już zastosowania, zatem takiemu pracownikowi przysługiwać będzie urlop w wymiarze wynikającym z ogólnie obowiązujących przepisów urlopowych.

Pracodawca jest obowiązany na wniosek młodocianego, ucznia szkoły dla pracujących, udzielić mu w okresie ferii szkolnych urlopu bezpłatnego.

Wymiar urlopu bezpłatnego jest uzależniony od wniosku młodocianego, nie może on jednak być dłuższy niż liczba dni, przy której urlop bezpłatny łącznie z przysługującym młodocianemu urlopem wypoczynkowym nie będzie przekraczał dwóch miesięcy. Okres takiego urlopu bezpłatnego udzielanego młodocianemu podlega wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Jest to regulacja korzystniejsza w stosunku do pozostałych pracowników, którym urlop bezpłatny udzielany na podstawie art. 174 par. 2 k.p. nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Poza powyższym urlopem bezpłatnym pracownikom młodocianym mogą być udzielane urlopy bezpłatne na zasadach ogólnych, tj. w myśl art. 174 k.p., z tym zastrzeżeniem, że okres urlopu bezpłatnego udzielonego na zasadach ogólnych nie będzie już wliczany do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Pracodawca może odmówić udzielenia urlopu bezpłatnego na zasadach ogólnych.

Regulujący kwestie urlopów pracowników młodocianych art. 205 k.p. w par. 5 odsyła w sprawach nieuregulowanych do stosowania przepisów o zwykłych urlopach wypoczynkowych (pracowników dorosłych).

Do urlopu młodocianego będą miały zatem zastosowanie przepisy dotyczące: przesunięcia terminu wykorzystania urlopu lub jego części z powodu szczególnych okoliczności (art. 165 i 166 k.p.), ekwiwalentu za urlop (art. 171 par. 1 k.p.), obliczania wynagrodzenia za czas urlopu (art. 172 k.p.).

Ogólne przepisy o urlopach (art. 167 k.p.) przewidują prawo do odwołania pracownika z urlopu wówczas, gdy jego obecności w zakładzie wymagają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczęcia urlopu. Co do możliwości odwołania z urlopu wypoczynkowego pracownika młodocianego zdania ekspertów są podzielone.

Niektórzy - wskazując na cele urlopu wypoczynkowego oraz fakt, że dotyczy on osób młodocianych - uważają, że nie jest możliwe odwołanie młodocianego z urlopu (urlop takiego pracownika nie powinien być też dzielony na części i wykorzystywany w innym okresie aniżeli ferie szkolne). Trzeba mieć na uwadze, że przepisy dotyczące pracowników młodocianych w sposób szczególny chronią zdrowie takich pracowników, co ma znaczenie także w zakresie korzystania z prawa do wypoczynku.

Uważam jednak, że w niektórych przypadkach należy dopuścić możliwość odwołania pracownika młodocianego z urlopu. Może to nastąpić tylko w zupełnie szczególnych (wyjątkowych) sytuacjach (np. poważnej awarii w zakładzie grożącej pracodawcy niepowetowaną szkodą, co uzasadnia skorzystanie przez niego z pomocy każdego, kto może wykonywać pracę).

Za wyjątkową sytuację nie sposób uznać zwiększonego zapotrzebowania na świadczone przez zakład usługi. Pracodawca nie powinien zatem z tego powodu odwoływać pracownika młodocianego z urlopu.

Pracodawca zatrudnia młodocianego, który uczęszcza do szkoły dla pracujących.

W lipcu i sierpniu chciałby on skorzystać z urlopu bezpłatnego. Złożył pracodawcy stosowny wniosek.

W tej sytuacji pracodawca jest zobowiązany udzielić urlopu bezpłatnego w okresie wakacji, ale jego długość ustala on z uwzględnieniem przysługującego młodocianemu urlopu wypoczynkowego. Wymiar urlopu bezpłatnego łącznie z urlopem wypoczynkowym nie może przekraczać dwóch miesięcy.

1 września 2008 r. pracodawca zatrudnił młodocianego w celu przygotowania zawodowego. Pracownik po przepracowaniu sześciu miesięcy, tj. 28 lutego 2009 r., nabył urlop w wymiarze dwunastu dni. Z upływem roku pracy (31 sierpnia 2009 r.) nabył prawo do kolejnych 26 dni roboczych (łącznie w 2009 r. było to 38 dni urlopu). Ponieważ 1 lutego 2010 r. pracownik osiągnął pełnoletność, to w 2010 r. nabył prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 20 dni.

1 września 2009 r. pracodawca prowadzący warsztat samochodowy zatrudnił młodocianego (chłopca w wieku 16 lat) na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, dla którego jest to pierwsza praca. W dniu 28 lutego 2010 r. pracownik nabył prawo do 12 dniu urlopu wypoczynkowego (urlopu tego nie wykorzystał). Z upływem roku pracy (31 sierpnia 2010 r.) nabędzie prawo do kolejnych 26 dni roboczych. Łącznie będzie to zatem 38 dni urlopu.

Pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego rozpoczął pierwszą w życiu pracę 1 września 2009 r. Pod koniec stycznia 2010 r. wystąpił z wnioskiem do pracodawcy o udzielenie dziesięciu dni urlopu wypoczynkowego na okres ferii zimowych przypadających w okresie pierwszych dwóch tygodni lutego. Ponieważ pracownik ten nabywa prawo do pierwszego urlopu wypoczynkowego po sześciu miesiącach pracy (28 lutego), to pracodawca na okres ferii zimowych przypadających na pierwszą połowę lutego udzielił dziesięciu dni urlopu w formie zaliczkowej, a następnie pomniejszył wymiar urlopu (po sześciu miesiącach pracy - dwanaście dni) o urlop udzielony w formie zaliczkowej.

@RY1@i02/2010/136/i02.2010.136.168.0009.001.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

Andrzej Marek, sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Andrzej Marek

sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Art. 205 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).