Czy trzeba płacić za dodatkowe badanie stanowiska pracy

Osoby wykonujące prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze muszą być wpisane do ewidencji pracowników wykonujących prace, o których mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656). W takiej ewidencji są zawarte dane pracowników, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych.

Jedną z istotnych przesłanek do uznania, że pracownik wykonuje pracę w szczególnych warunkach, jest okoliczność, że wykonywana praca należy do jego podstawowych obowiązków. Ważne jest bowiem to, żeby pracownik został zatrudniony do wykonywania określonej pracy, a jej wykonywanie stanowiło jego podstawowy obowiązek w ramach ustalonego w umowie o pracę wymiaru czasu pracy. W takim przypadku dopuszczalne jest, aby w przerwach w wykonywaniu danej pracy w szczególnych warunkach pracownik wykonywał również inne obowiązki, zlecone przez przełożonych lub wynikające z zakresu obowiązków.

Nieumieszczenie pracownika w wykazie pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze powoduje, że w przyszłości taka osoba nie otrzyma emerytury pomostowej. Aby ograniczyć dowolność oceny przez pracodawcę stanowisk pracy, niezadowolony pracownik zawsze może złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy. Jednak także w takim przypadku obowiązek wynikający z oceny ryzyka na konkretnym stanowiska pracy, na którym jest zatrudniony niezadowolony pracownik, zawsze spada na firmę. Państwowa Inspekcja Pracy podkreśla, że do obowiązków pracodawcy należy przeprowadzenie udokumentowanej oceny ryzyka zawodowego. Nakaz taki wynika z art. 226 ustawy Kodeks pracy oraz przepisów wykonawczych. Szczegółowe wymagania dotyczące zakresu takiej dokumentacji zawiera przepis par. 39a ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 roku w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U. z 2003 r., nr 169, poz. 1650 z późn. zm.).

Zgodnie z nim to właśnie pracodawca prowadzi dokumentację dotyczącą oceny ryzyka zawodowego oraz zastosowanych niezbędnych środków profilaktycznych.

Pracodawca musi posiadać wyniki przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego dla każdego z czynników środowiska pracy. Musi być także podana informacja dotycząca niezbędnych środków profilaktycznych zastosowanych na tym stanowisku zmniejszających ryzyko. Warto także pamiętać, że dokument taki musi zawierać datę przeprowadzonej oceny oraz dane osoby dokonującej oceny.

PIP zwraca także uwagę, że przepis wyraźnie wskazuje konieczność zawarcia przez pracodawcę pełnego opisu zarówno wykonywanych prac, jak też stosowanych narzędzi, maszyn i urządzeń, zidentyfikowania czynników występujących na stanowisku pracy (przy wykonywanych pracach) oraz przedstawienia oceny dla każdego z nich. Odnosząc powyższe do wskazanej ustawy, mikroklimat gorący (opisany wskaźnikiem WBGT oraz tempem metabolizmu) jest czynnikiem szkodliwym, do którego zastosowanie mają przepisy art. 227 i 228 kodeksu pracy i przepisy wykonawcze do nich.

Jednocześnie PIP zwraca uwagę, że dobrowolne zastosowanie przez pracodawcę takiego samego podejścia do badań czynnika uciążliwego określonego w ustawie takiego jak na przykład ciężka lub bardzo ciężka jest niewskazane. Eksperci zwracają uwagę, że badania dotyczące na przykład wydatku energetycznego w czasie wykonywania pracy powinny być przeprowadzone przez akredytowane laboratoria wykorzystujące sprzęt spełniający wymagania (tzw. wzorcowany sprzęt).

W szczególnej sytuacji są małe firmy, w których pracownicy wykonują prace uprawniające do emerytury pomostowej. Szukają one sposobu na sprawdzenie przygotowanego przez siebie wykazu. Niektóre firmy zastanawiają się nad złożeniem do PIP skargi na samego siebie, że nie umieścili pracowników mogących mieć prawo do emerytury pomostowej. Jednak okazuje się, że w tym przypadku pracodawcy nie mogą liczyć na pomoc PIP. Zgodnie z art. 41 ust. 6 ustawy z emeryturach pomostowych nie ma możliwości rozpatrzenia skargi pracodawcy w sprawie nieumieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Skarga taka może być natomiast środkiem dowodowym w postępowaniu prowadzonym na podstawie skargi pracownika.

Pracodawca po zakończonej kontroli otrzyma decyzję nakazującą wpisanie pracownika do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Decyzja wydana w formie pisemnej musi w sposób jednoznaczny wskazywać konkretnego pracownika.

Natomiast podstawą prawną do wydania decyzji nakazującej wykreślenie pracownika z ewidencji jest art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. nr 89, poz. 589 z późn. zm.). Decyzja ta wydawana jest w sytuacji, gdy inspektor pracy w trakcie kontroli ustali, że osoba wpisana nie wykonuje pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Zatem decyzja taka musi być zgodna z odpowiednim zapisem w protokole kontroli. Podkreślić należy, iż dotychczas inspektorzy pracy nie wydawali decyzji nakazujących wykreślenie pracownika z ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Od decyzji wydanej przez inspektora pracy można się odwołać w każdym przypadku. Od decyzji nakazowych w sprawie emerytur pomostowych przysługuje odwołanie do okręgowego inspektora pracy. Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od daty otrzymania nakazu za pośrednictwem inspektora pracy, który wydał nakaz.

Dokument potwierdzający dokonanie oceny ryzyka zawodowego musi uwzględniać w szczególności:

● opis ocenianego stanowiska pracy, w tym wyszczególnienie stosowanych maszyn, narzędzi i materiałów,

● wykonywane zadania,

● występujące na stanowisku niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe czynniki środowiska pracy,

● stosowane środki ochrony zbiorowej i indywidualnej,

● dane osób pracujących na tym stanowisku.

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl

Art. 41 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656).

Art. 10 ust. 1 pkt 9a i art. 11a ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. nr 89, poz. 589 z późn. zm.).

Art. 129 par. 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.).

Art. 226 - 228 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Par. 39a rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650 z późn. zm.).