Czy pracownik musi wykonywać pracę przez 8 godzin

Pracodawcy mają problemy z interpretacją ustawy o emeryturach pomostowych oraz z istotną dla nich oceną ryzyka stanowisk pracy i tworzeniem ewidencji osób uprawnionych do tych świadczeń.

Zgodnie z art. 226 pkt 1 kodeksu pracy na pracodawcy (płatniku składek) ciąży obowiązek oceny ryzyka zawodowego związanego z wykonywaną pracą. Paragraf 39a ust. 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy stanowi, że oceniając ryzyko zawodowe, uwzględnia się wszystkie czynniki środowiska pracy występujące podczas wykonywania prac, które powinny być zidentyfikowane i zmierzone, a także sposoby wykonywania tych prac. Tak więc, aby zrealizować obowiązek sporządzenia wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, oraz ewidencji pracowników wykonujących takie prace, pracodawca nie musi podejmować dodatkowych ustaleń ani wykonywać odrębnych pomiarów. Wypełniając prawidłowo obowiązki kodeksowe dotyczące oceny ryzyka zawodowego, uzyskuje wszelkie dane do sporządzenia wykazu i ewidencji na potrzeby ustawy o emeryturach pomostowych.

Przy ocenie ryzyka konieczna jest ocena lokalizacji danego stanowiska pracy i wykonywanych na nim zadań. Dotyczy ona nie tylko osób pracujących na danym stanowisku, ale także środków pracy (maszyn, urządzeń, innego wyposażenia), materiałów i operacji technologicznych. Niezwykle ważne jest także określenie wykonywanych czynności oraz sposobu i czasu ich wykonywania. Konieczne jest także zidentyfikowanie parametrów zidentyfikowanych na stanowisku pracy czynników ryzyka, w tym odnoszących się do:

● bardzo ciężkiej i ciężkiej pracy fizycznej - wartości wydatku energetycznego,

● gorącego mikroklimatu przy ciężkiej pracy fizycznej - wartości WBGT,

● zimnego mikroklimatu - tzw. wartości IREQ,

● ciężkiej pracy fizycznej z obciążeniem statycznym - kategoria obciążenia.

Wielu pracodawców zastanawia się, gdzie szukać takich informacji. Okazuje się, że podstawowymi źródłami wiedzy są dane techniczne o stosowanych na stanowisku środkach pracy, materiałach i operacjach technologicznych.

Dużo o warunkach pracy można się dowiedzieć, oceniając wyniki pomiarów czynników zagrożeń występujących na stanowisku pracy. Ocenę ryzyka wspomagają także odpowiednie programy komputerowe. Poziom tego ryzyka zależy od prawdopodobieństwa wystąpienia szkodliwych następstw zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku pracy oraz od ciężkości tych następstw.

Pracodawcy mają obowiązek podejmować działania w zależności od skali ryzyka. Jeżeli jest ono duże, należy podjąć natychmiast odpowiednie działania techniczne i organizacyjne w celu obniżenia ryzyka zawodowego do poziomu dopuszczalnego, to znaczy takiego, który co najmniej spełnia wymagania obowiązujących przepisów. Jeśli występuje ryzyko średnie, zaleca się zaplanowanie i podjęcie działań, których celem będzie zmniejszenie ryzyka zawodowego.

Dla wielu firm problemem jest nie tylko ocena ryzyka na konkretnym stanowisku pracy, ale także ustalenie czasu pracy. Zgodnie z art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uważa się osoby wykonujące prace wymienione w ustawie po dniu jej wejścia w życie w pełnym wymiarze czasu pracy. Ten przepis budzi najwięcej wątpliwości.

- Rodzaj czynności ujęty w wykazie nie musi być wykonywany przez osiem godzin, ale musi być ujęty w podstawowym zakresie obowiązków pracownika - wyjaśnia prof. Danuta Koradecka dyrektor Centralnego Instytutu Ochrony Pracy - Państwowego Instytutu Badawczego.

Oznacza to, że kierowca gimbusa nie musi przez osiem godzin dziennie prowadzić autobusu przewożącego dzieci. Wystarczy, że taka praca jest wykonywana przez część dnia pracy, a w pozostałej części czasu pracy osoba taka jest gotowa do jej wykonywania.

- Także dużo wątpliwości budzi rodzaj pracy wykonywanej przez operatorów. Operatorzy urządzeń technicznych ujętych w wykazach prac o szczególnym charakterze są uwzględnieni w ustawie pomostowej tylko wtedy, jeżeli od ich bezpośredniej decyzji podejmowanej w warunkach presji czasowej zależy niedopuszczenie do awarii stanowiącej zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego - dodaje prof. Danuta Koradecka.

Od tego roku Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) ma uprawnienia do kontroli ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 10 ust. 1 pkt 9a ustawy o PIP). W przypadku nieumieszczenia pracownika w niej przysługuje mu skarga do tej inspekcji (art. 41 ust. 6 ustawy). W przypadku uznania zasadności takiej skargi zgodnie z art. 11a ustawy, PIP ma prawo do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych. W przypadku nieuzasadnionego wpisania pracownika inspektor także ma prawo do nakazania firmie wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Decyzje takie nie są prawomocne i ostateczne. Niezadowoleni mogą się bowiem zwrócić do sądu.

PIP jednocześnie wyjaśnia, że umieszczenie pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie przesądza o możliwości uzyskania prawa do emerytury pomostowej.

Pracodawcy zgłaszający pracowników do ZUS obawiają się, że w przypadku nie zapłacenia składek terminowo za takie osoby mogą później płacić karne odsetki. Mają rację. Zgodnie z wyjaśnieniem ZUS obowiązek opłacania składek za pracownika zatrudnionego w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest zniesiony tylko wówczas, kiedy faktycznie taka praca nie jest wykonywana. Fakt ten może być zakwestionowany na wniosek innych osób, złożony do PIP czy do sądu. W takim przypadku składki staną się nienależne i podlegają zwrotowi. Pracodawcy jednak nadal nie wiedzą, czy otrzymają zwrot składek, jeśli pracownik nie otrzyma prawa do emerytury pomostowej.

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl

Ustawa z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656).

Ustawa z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650 z późn. zm.).

Ustawa z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. nr 89, poz. 589 z późn. zm.).Ustawa z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656).

Ustawa z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650 z późn. zm.).

Ustawa z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. nr 89, poz. 589 z późn. zm.).