Jak utworzyć w firmie przedszkole dla dzieci pracowników

Pracodawcy mogą tworzyć przyzakładowe przedszkola za środki zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Takie prawo mają od 1 stycznia 2009 r., a przyznała im je nowelizacja kodeksu pracy z 6 grudnia 2008 r. (Dz.U. nr 237, poz. 1654), która wprowadziła zmiany do ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz.U. z 1996 r. nr 70, poz. 335 z późn. zm.). Pracodawcy zyskali możliwość wykorzystania środków ZFŚS do budowy, zakupu, adaptacji lub przystosowania zakładowych pomieszczeń na żłobek, przedszkole lub inne formy wychowania przedszkolnego. Przez te ostatnie należy rozumieć zespoły wychowania przedszkolnego, w których zajęcia odbywają się w niektóre dni tygodnia, a także punkty przedszkolne, w których zajęcia odbywają się przez cały rok szkolny, z wyjątkiem przerw ustalonych przez organ prowadzący. Przepisy znowelizowanej ustawy o ZFŚS odnoszą się jednak tylko do tych firm, w których funkcjonuje zakładowy fundusz socjalny. Obowiązek jego utworzenia, zgodnie z art. 3 ustawy o ZFŚS, nałożony jest na pracodawców, którzy zatrudniają powyżej 20 pracowników w przeliczeniu na pełny etat. Jedynie pracodawcy prowadzący działalność w formach organizacyjno-prawnych jednostek sektora finansów publicznych tworzą fundusz bez względu na liczbę zatrudnianych pracowników.

Nowelizacja ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych nie oznacza, że każdy pracodawca, u którego funkcjonuje ZFŚS, ma obowiązek utworzyć przyzakładowy żłobek lub przedszkole. Jest to uprawnienie, z którego firma może, ale nie musi skorzystać. Zasady gospodarowania środkami ZFŚS, w tym przeznaczania ich na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej, określa regulamin funduszu. Treść regulaminu i każdą jego zmianę pracodawca ma obowiązek uzgodnić z zakładową organizacją związkową, a jeżeli u pracodawcy nie działają związki zawodowe, z pracownikiem wybranym przez załogę do reprezentowania jej interesów. Jeżeli więc pracodawca i związki zawodowe lub przedstawiciel pracowników postanowią skorzystać z możliwości wprowadzonej nowelizacją i utworzyć zakładowe przedszkole, to konieczne będzie dokonanie odpowiednich zmian w regulaminie funduszu.

Tworzenie przedszkoli przez pracodawców hamują rygorystyczne przepisy. Nawet jeśli do przedszkola ma uczęszczać niewielka liczba dzieci, placówka tworzona jest na podstawie przepisów, które szczegółowo określają minimalną powierzchnię i wysokość pomieszczeń przeznaczonych do pobytu dzieci, rodzaje pomieszczeń dodatkowych, warunki dotyczące ogrzewania i oświetlenia lokalu, sposób jego wyposażenia, wymogi dotyczące urządzeń sanitarnych, mebli i zabawek. Dostosowanie pomieszczeń do wymogów prawa oznacza duże koszty. Tymczasem podstawowy odpis na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych wynosi na jednego zatrudnionego 37.5 proc. przeciętnego wynagrodzenia, czyli obecnie 1000,4 zł. Wielkość kwoty, którą pracodawca może przeznaczyć na utworzenie zakładowego przedszkola, zależy więc od liczby pracowników. W praktyce środki ZFŚS mogą wystarczyć jedynie na pokrycie części wydatków związanych z budową, zakupem lub adaptacją pomieszczeń przeznaczonych na zakładowe przedszkole.

Sposobem na utworzenie zakładowego przedszkola bez ponoszenia znaczących kosztów własnych jest pozyskanie unijnej dotacji. Pracodawcy mogą się ubiegać o dofinansowanie na ten cel w ramach Poddziałania 1.3.2 Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki - Projekty na rzecz promocji równych szans kobiet i mężczyzn oraz godzenia życia zawodowego i rodzinnego. Dofinansowanie jest przyznawane w konkursie, ogłaszanym przez Departament Wdrażania Europejskiego Funduszu Społecznego w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej (MPiPS). Warunkiem udziału w konkursie jest posiadanie wystarczającej kondycji finansowej przez przedsiębiorcę, który zamierza założyć przedszkole lub punkt przedszkolny z wykorzystaniem unijnego dofinansowania. Maksymalna wartość projektu nie powinna przekraczać dwukrotności przychodów przedsiębiorcy w odniesieniu do zamkniętego roku obrotowego lub w okresie kolejnych 12 miesięcy na przestrzeni dwóch ostatnich lat, licząc wstecz od momentu złożenia wniosku. W przypadku podmiotu działającego krócej niż rok, maksymalna wartość projektu nie powinna przekraczać dwukrotności przychodów osiągniętych od momentu rozpoczęcia działalności.

Kolejny konkurs w ramach Poddziałania 1.3.2 PO KL odbędzie się niedługo, bo w marcu 2010 r. Jego budżet wyniesie 17,5 mln zł. W MPiPS trwają jeszcze prace nad dokumentacją konkursową. W ubiegłym roku można było ubiegać się o dofinansowanie projektów, które przewidywały stworzenie ośrodka/punktu opieki nad dziećmi bez względu na jego formę prawną. Oznaczało to, że przedsiębiorcy mogli zdecydować się na utworzenie typowego przedszkola lub jednej z tzw. form prawnych (czyli zespołu wychowania przedszkolnego lub punktu przedszkolnego).

Przyznane dofinansowanie może pokryć nawet 100 proc. kosztów utworzenia placówki, ponieważ od przedsiębiorcy nie jest wymagany wkład własny. Nie ma sprecyzowanej maksymalnej kwoty dofinansowania, o którą można się ubiegać na założenie przedszkola lub punktu przedszkolnego w ramach PO KL. Określona jest tylko minimalna wartość projektu, która wynosi 50 tys. zł. W ubiegłorocznym konkursie MPiPS przyznało dofinansowanie 11 projektom, a maksymalna kwota dotacji wyniosła 3,5 mln zł.

We wniosku o dofinansowanie firma ubiegająca się o dotację powinna określić:

● sposób organizacji ośrodka opieki nad dziećmi, tj. liczbę dzieci, która będzie do niego uczęszczała, liczebność grupy, przedział wiekowy, liczbę dni w tygodniu, w których placówka będzie otwarta, godziny otwarcia, dzienny i tygodnowy wymiar godzin zajęć, oraz sposób organizacji posiłków i transportu,

● warunki lokalowe: przeznaczenie budynku, w którym będzie się odbywać opieka nad dziećmi, metraż pomieszczenia, liczba metrów przypadająca na jedno dziecko, dostęp do łazienki, rodzaj oświetlenia, ewentualnie dostęp do kuchni/aneksu kuchennego,

● kwalifikacje kadry zaangażowanej do opieki nad dziećmi, liczbę wychowawców oraz liczbę dzieci przypadającą na jednego opiekuna,

● informacje o działaniach, które zostaną podjęte w celu zapewnienia bezpieczeństwa i higieny,

● zakres niezbędnych prac przystosowawczych.

Placówka utworzona dzięki unijnemu dofinansowaniu będzie miała zagwarantowane finansowanie przez dwa lata, ponieważ tyle wynosi maksymalny okres trwania projektu w ramach Poddziałania 1.3.2 PO KL.

Bardzo ważne jest właściwe oszacowanie przewidywanych kosztów adaptacji pomieszczeń. Na wydatki inwestycyjne oraz zakup sprzętu i pomocy dydaktycznych można przeznaczyć w sumie maksymalnie 15 proc. kwoty dotacji. Jeżeli firma otrzymała dofinansowanie w wysokości około 3 mln zł, to na wszystkie wydatki inwestycyjne będzie mogła przeznaczyć około 450 tys. zł. Pracodawca ubiegający się o dofinansowanie musi zdecydować, jaka forma prawna będzie najkorzystniejsza dla zakładanej placówki przedszkolnej.

Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572; z późn. zm. umożliwia zakładanie i prowadzenie placówek przedszkolnych: jednostkom samorządu terytorialnego, osobom prawnym oraz osobom fizycznym. Samorządy mogą prowadzić tylko placówki publiczne. Natomiast pozostałe podmioty mogą zakładać zarówno przedszkola publiczne, jak i niepubliczne. Zatem zakład pracy może wybrać pomiędzy placówką publiczną lub niepubliczną.

Do obowiązków przedszkola publicznego należy:

● prowadzenie bezpłatnego nauczania i wychowania w zakresie co najmniej podstawy programowej wychowania przedszkolnego,

● przeprowadzenie rekrutacji na zasadzie powszechnej dostępności,

● zatrudnienie nauczycieli posiadających określone kwalifikacje.

Ponadto publiczna placówka musi przestrzegać przepisów określonych w rozdziale V ustawy o systemie oświaty.

Natomiast przedszkole niepubliczne może:

● pobierać opłaty od rodziców nawet za zajęcia obejmującą podstawę programową,

● określać warunki rekrutacji,

● zatrudnia nauczycieli posiadających określone kwalifikacje.

Oznacza to, że nie musi przeprowadzać rekrutacji na zasadzie powszechnej dostępności. Jednak nauczyciele także w przedszkolach niepublicznych muszą mieć kwalifikacje, takie jak nauczyciele w przedszkolach publicznych. Również dyrektorem przedszkola może zostać tylko osoba spełniająca określone kwalifikacje. Z punktu widzenia zakładu pracy łatwiej jest założyć placówkę niepubliczną.

Ustawa o systemie oświaty umożliwia prowadzenie przedszkola oraz inne formy wychowania przedszkolnego w postaci albo zespołów wychowania przedszkolnego, albo punktów przedszkolnych. Z punktu widzenia założyciela różnica pomiędzy tymi placówkami jest dosyć znacząca. Przedszkole musi być czynne codziennie przez minimum 5 godzin dziennie, oddział może liczyć maksymalnie 25 dzieci w zbliżonym wieku. W zespołach zajęcia są prowadzone w niektóre dni tygodnia, a w punktach codziennie przez cały rok szkolny, z wyjątkiem przerw ustalonych przez organ prowadzący. Minimalny dzienny wymiar godzin zajęć wychowania przedszkolnego prowadzonych w zespole lub punkcie, w czasie których jest realizowana podstawa programowa wychowania przedszkolnego lub wybrane części tej podstawy, wynosi trzy godziny. Natomiast tygodniowy minimalny wymiar zajęć wynosi:

● 12 godzin w grupie liczącej od 3 do 15 dzieci,

● 16 godzin w grupie liczącej od 16 do 19 dzieci,

● 20 godzin w grupie liczącej od 20 do 25 dzieci.

Oznacza to, że zespół może być otwarty na przykład 3 razy w tygodniu po 4 godziny, albo cztery razy w tygodniu po 3 godziny. Natomiast punkt musi być czynny od poniedziałku do piątku co najmniej 3 godziny. Zarówno w punktach, jak i zespołach zajęcia mogą być prowadzone w grupach liczących od 3 do 25 dzieci, w wieku od 3 do 5 lat.

W przeciwieństwie do przedszkola, w zajęciach prowadzonych w zespole lub punkcie, mogą brać udział rodzice lub upoważnieni przez nich inni pełnoletni członkowie rodzin dzieci. Firma, zależnie od potrzeb i oczekiwań, może zatem wybrać jedną z trzech form placówki przedszkolnej. Teoretycznie łatwiej jest zatem założyć inną formę wychowania przedszkolnego.

Zajęcia w przedszkolach, zespołach lub punktach mogą być prowadzone w lokalu zapewniającym bezpieczne i higieniczne warunki pobytu dzieci oraz wyposażenie w sprzęt i pomoce dydaktyczne niezbędne do realizacji podstawy programowej wychowania przedszkolnego lub wybranych części tej podstawy. Zatem lokal, w którym będą prowadzone zajęcia, musi uzyskać pozytywne opinie: państwowego powiatowego inspektora sanitarnego, komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej, a także powiatowego inspektora nadzoru budowlanego.

Budynki przedszkolne, a także ich części oraz wszelkie budynki przeznaczone na potrzeby oświaty, muszą spełniać przepisy dotyczące budynków użyteczności publicznej. Zgodnie z nimi:

● wysokość pomieszczeń musi wynosić co najmniej 3 metry,

● oświetlenie dzienne musi być dostosowane do przeznaczenia, kształtu i wielkości pomieszczenia - stosunek powierzchni okien, liczonej w świetle ościeżnic, do powierzchni podłogi powinien wynosić co najmniej 1:8, a czas nasłonecznienia co najmniej 3 godziny w dniach równonocy (21 marca i 21 września) w godzinach 8.00-16.00,

● poziom podłogi znajduje się w odległości co najmniej 0,3 m powyżej terenu urządzonego przy budynku,

● minimalna powierzchnia do zajęć w salach dydaktycznych wynosi od 2 do 2,5 mkw.,

● budynek jest dostępny dla osób niepełnosprawnych,

● temperatura w pomieszczeniach wynosi co najmniej 20 st. C,

● dostęp do bieżącej i ciepłej wody oraz urządzeń sanitarnych jest dopasowany do rozmiarów dzieci - ustępy dla dzieci w przedszkolach nie wymagają oddzielenia w oddzielnych kabinach,

● w budynkach niewyposażonych w wentylację mechaniczną lub klimatyzację, okna, w celu okresowego przewietrzania, znajdujące się tam pomieszczenia powinny mieć wymaganą liczbę otwieranych okien,

● budynek musi mieć dostateczną liczbę wyjść ewakuacyjnych o odpowiedniej szerokości,

● lokal musi mieć odpowiednie oświetlenie awaryjne i sprzęt gaśniczy;

● grzejniki powinny być zabezpieczone osłonami ochraniającymi od bezpośredniego kontaktu z elementem grzejnym,

● wyposażenie przedszkola musi posiadać atest i być dostosowane do wieku dzieci,

● dzieci muszą mieć dostęp do terenu rekreacyjnego lub placu zabaw.

Wymagania dla innych form wychowania przedszkolnego są nieco łagodniejsze. Wysokość pomieszczeń może wynosić 2,5 m, ponadto wystarczą dwa wyjścia na zewnątrz, przy czym jednym może być okno umożliwiające wyjście na otwartą przestrzeń. Wymagania te określa rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 27 maja 2009 r. w sprawie rodzajów innych form wychowania przedszkolnego, warunków tworzenia i organizowania tych form oraz sposobu ich działania.

Założenie placówki publicznej przez osobę prawną, inną niż jednostka samorządu terytorialnego lub osobę fizyczną wymaga zezwolenia właściwego organu jednostki samorządu terytorialnego. Wniosek o udzielenie zezwolenia łącznie z projektami aktu założycielskiego i statutu powinien być złożony nie później niż do 30 września roku poprzedzającego rok, w którym ma nastąpić uruchomienie placówki. Termin ten może zostać przedłużony za zgodą odpowiednio organu jednostki samorządu terytorialnego.

Natomiast osoby prawne i fizyczne mogą zakładać przedszkola niepubliczne po uzyskaniu wpisu do ewidencji prowadzonej przez właściwą jednostkę samorządu. Oznacza to, że wpisu dokonuje gmina, na której terenie placówka niepubliczna ma być prowadzona.

Jednostka samorządu terytorialnego wydaje decyzję o odmowie wpisu do ewidencji, jeżeli:

● zgłoszenie nie zawiera danych wymaganych w zgłoszeniu i mimo wezwania nie zostało uzupełnione w wyznaczonym terminie,

● organizacja punktu lub zespołu jest sprzeczna z obowiązującymi przepisami i mimo wezwania nie została zmieniona.

Sposobem na utworzenie zakładowego przedszkola bez ponoszenia dużych wydatków z własnych środków jest pozyskanie dotacji z Unii Europejskiej

Zgłoszenie placówki niepublicznej powinno zawierać:

● oznaczenie osoby zamierzającej prowadzić szkołę lub placówkę, jej miejsca zamieszkania lub siedziby,

● określenie odpowiednio typu i rodzaju placówki oraz daty rozpoczęcia jej funkcjonowania,

● wskazanie miejsca prowadzenia placówki oraz informację o warunkach lokalowych,

● statut szkoły lub placówki,

● dane dotyczące kwalifikacji pracowników pedagogicznych i dyrektora, przewidzianych do zatrudnienia w placówce.

Jolanta Góra-Ojczyk

jolanta.ojczyk@infor.pl

Beata Lisowska

beata.lisowska@infor.pl

Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.).

Ustawa z 28 października 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz.U. nr 171, poz. 1225).

Ustawa z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 178, poz. 1380).

Rozporządzenie ministra infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. nr 75, poz. 690).

Rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 27 maja 2009 r. w sprawie rodzajów innych form wychowania przedszkolnego, warunków tworzenia i organizowania tych form oraz sposobu ich działania (Dz.U. nr 83, poz. 693).

Rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 12 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (Dz.U. nr 50, poz. 400).

Ustawa z 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 84, poz. 712).

Ustawa z 7 listopada 2008 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrażaniem funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności (Dz.U. nr 216, poz. 1370).