Jakie warunki powinien zapewnić pracodawca związkom zawodowym

Obowiązek pobierania składek ma charakter obligatoryjny. Oznacza to, że jeżeli zakładowa organizacja związkowa oraz pracownicy wyrażą taką wolę, pracodawca nie może odmówić poboru składek.

Aby pobieranie składek stało się możliwe, zakładowa organizacja związkowa złożyć musi pracodawcy wniosek w formie pisemnej. Przekazywanie składek następować może wyłącznie na rachunek bankowy. Z tego powodu nieodzownym elementem wniosku zakładowej organizacji związkowej powinno być wskazanie numeru konta, na które pobrane z wynagrodzeń pracowników kwoty mają być przekazywane. Zakładowa organizacja związkowa powinna ponadto podać wysokość składek oraz dołączyć listę pracowników, od których składki mają być pobierane. Wysokość składki może zostać określona kwotowo bądź poprzez wskazanie, jaką procentową część wynagrodzenia pracownika stanowi składka.

Sam wniosek zakładowej organizacji związkowej nie jest jeszcze wystarczający do rozpoczęcia pobierania składek związkowych. Czynność ta jest bowiem możliwa dopiero po uzyskaniu zgody pracowników, która również musi zostać wyrażona w formie pisemnej. Zgodę pracowników uzyskać należy przed rozpoczęciem pobierania składek. Niedopuszczalne jest zatwierdzanie poboru składek już potrąconych z wynagrodzenia. Wyrażenie zgody powinno nastąpić w sposób wyraźny - niebudzący jakichkolwiek wątpliwości co do woli pracownika. Nie ma jednak wymogu, aby nastąpiło ono w obecności pracodawcy, stąd najbardziej praktyczne jest dołączenie, zawierających wszystkie niezbędne elementy, oświadczeń przez samą organizację związkową przy okazji składania wniosku.

Jeżeli do wniosku zakładowej organizacji związkowej nie dołączono pisemnych oświadczeń pracowników o wyrażeniu zgody na pobieranie składek, kwestię tę powinny wyjaśnić służby finansowe pracodawcy. Gdyby okazało się, że pracownik odmawia wyrażenia zgody, wniosek zakładowej organizacji związkowej przestaje być dla pracodawcy wiążący.

Identyczna sytuacja będzie zachodziła wówczas, gdy pracownik wycofa swą zgodę na pobieranie składek. Takie oświadczenie nie wymaga jakiegokolwiek uzasadnienia, np. rezygnacji z członkowstwa w związku zawodowym. Może zostać złożone w każdej chwili. Forma cofnięcia oświadczenia pracownika o wyrażeniu zgody na pobieranie składek nie jest ściśle określona przepisami, jednak by nie narazić się na zarzut utrudnienia działalności związkowej pracodawca powinien odebrać od pracownika pisemne oświadczenie w tej sprawie.

Po dokonaniu poboru składek związkowych pracodawca nie ma prawa ich przetrzymywać na swoim rachunku bankowym. Jest on bowiem zobligowany do niezwłocznego przekazania składek. Jak się przyjmuje, oznacza to, że transfer środków na rzecz związku zawodowego nastąpić powinien w zwykłym trybie, jaki przyjęty jest dla rozliczeń bezgotówkowych. W praktyce pracodawca powinien dokonać przelewu tego samego lub w następnym dniu roboczym po pobraniu składek. W konkretnych sytuacjach nie można jednak wykluczyć, że pracodawca i zakładowa organizacja związkowa dojdą do porozumienia w przedmiocie przekazywania składek z pewnym opóźnieniem, aby umożliwić bardziej sprawny i mniej kosztowny sposób przekazywania środków.

Dokonywanie przelewów najczęściej wiąże się z koniecznością dokonywania pewnych opłat bankowych. Przepisy nie rozstrzygają jednak, kto powinien ponosić koszty przekazywania pobranych składek na rachunek bankowy organizacji związkowej. Dominujący jest pogląd, że koszty te obciążają pracodawcę i wynika to z faktu, iż pobór składek po spełnieniu wszystkich niezbędnych warunków ma charakter obligatoryjny. Ponadto zwykle pracodawca ponosi bankowe opłaty prowizyjne w preferencyjnych stawkach, często ryczałtowych, przewidzianych dla instytucji lub przedsiębiorców. Brak wyraźnego uregulowania tej kwestii powoduje, iż nie ma jednak przeszkód, aby strony uzgodniły w odmienny sposób ponoszenia kosztów.

Związek zawodowy może żądać od pracodawcy informacji niezbędnych do prowadzenia działalności związkowej. Informacje, które ma obowiązek przekazać pracodawca, nie zostały wyraźnie skonkretyzowane w przepisach. Przykładowo wymienia się tylko, że związek ma prawo domagać się informacji dotyczących warunków pracy i zasad wynagradzania. Wątpliwości nie budzi to, że chodzi o informacje związane z tymi aspektami działalności pracodawcy, które dotyczą bezpośrednio pracowników, np. w zakresie organizacji pracy, awansów, zasad zwalniania pracowników i prowadzenia ich naboru. Przyjmuje się też, że związek żądać może różnego typu informacji o sytuacji ekonomiczno-finansowej i rynkowej pracodawcy.

W każdym przypadku prawo do uzyskania informacji ogranicza związkowi warunek, aby były one niezbędne do prowadzenia działalności związkowej. Na tym tle istnieją spory, czy związek ma prawo żądać przekazania mu tajemnic technicznych, handlowych lub organizacyjnych przedsiębiorstwa. Żądanie takie należy oceniać w okolicznościach konkretnego przypadku, zwykle jednak trudno będzie uznać, by były one niezbędne dla prowadzenia działalności związkowej. Związek zawodowy, wnosząc o udzielenie informacji, nie ma co do zasady obowiązku uzasadniania swojego żądania. Niekiedy jednak może być to pomocne w sytuacji gdy istnieje wątpliwość, czy informacja, którą chce uzyskać związek, jest niezbędna dla prowadzenia działalności związkowej.

Ważne Wypłata wynagrodzenia pracownikowi w formie gotówkowej nie zwalnia pracodawcy od obowiązku pobrania składki na organizację związkową i przekazania jej tej organizacji na rachunek bankowy

U pracodawcy zgodnie z regulaminem pracy dwie grupy pracowników otrzymywały wynagrodzenia w terminach różniących się o kilka dni. Dodatkowo pracownicy zatrudnieni akordowo otrzymywali wyrównania wynagrodzeń na początku następnego miesiąca. Wysokość składek ustalona była jako ułamek procenta wynagrodzenia każdego z pracowników. Zakładowa organizacja związkowa i pracodawca mogą w drodze porozumienia ustalić, iż składki przekazywane będą jednym przelewem za wszystkich pracowników niezwłocznie po ostatniej wypłacie wynagrodzenia za poprzedni miesiąc.

Zakładowa organizacja związkowa przesłała prezesowi spółki pocztą elektroniczną wniosek o pobieranie składek, wskazując numer konta, wysokość składek oraz jako załącznik zeskanowane oświadczenia pracowników o wyrażeniu zgody na pobranie składek. Pracodawca nie powinien uwzględnić wniosku, ponieważ zarówno wniosek, jak i oświadczenia pracowników o wyrażeniu zgody na pobieranie składek nie są złożone w formie pisemnej.

Pracodawca otrzymał wniosek zakładowej organizacji związkowej o pobieranie składek związkowych od jednego z pracowników. We wniosku wskazano, że pracownik wyraża zgodę na pobór składek, brak było jednak jego podpisu. Pracodawca przez rok pobierał składki po 25 zł miesięcznie. Pracownikowi

przysługuje roszczenie o zwrot nienależnie pobranych składek wraz z ustawowymi odsetkami od dat wymagalności poszczególnych comiesięcznie bezprawnie pobieranych części wynagrodzenia.

Rafał Krawczyk

gp@infor.pl