Kiedy żołnierz rezerwy zyskuje ochronę przed zwolnieniem

Przynależność do Narodowych Sił Rezerwowych (NSR) wiąże się nie tylko z obowiązkami, ale też ze szczególnymi przywilejami. Na przykład pracownicy, którzy wstąpią do NSR, są chronieni przed zwolnieniem nie tylko w trakcie 30-dniowych ćwiczeń, ale przez cały okres trwania kontraktu z armią. Do zadań rezerwistów należy pomoc żołnierzom zawodowym w sytuacjach kryzysowych. Kontrakt żołnierza Sił Rezerwowych może trwać nawet 15 lat. To oznacza, poza nielicznymi wyjątkami, że przez ten czas będzie on chroniony przed zwolnieniem z pracy. Dla pracodawców takie rozwiązanie nie jest komfortowym rozwiązaniem. Dlatego za nieobecność należącego do NSR podwładnego będzie otrzymywać rekompensatę. Firma nie będzie mogła także zwolnić pracownika tylko dlatego, że ten jest mało dyspozycyjny.

Dowódca decyduje

Zatrudniony, który będzie chciał wstąpić do NSR, nie musi pytać o zgodę pracodawcy. Mimo to część z nich zyska ochronę przed zwolnieniem. Obejmie ich ona jednak dopiero po podpisaniu kontraktu z wojskiem. Ochotnik na etapie składania wniosku do Wojskowej Komendy Uzupełnień (WKU) o przyjęcie do NSR nie musi, jak w poprzednio obowiązujących przepisach, dołączyć do niego zaświadczenia o zatrudnieniu. [Przykład 1]

Jeśli dowódca zdecyduje się na przyjęcie zainteresowanego do służby w NSR, osoba taka otrzyma tzw. przydział kryzysowy i podpisze kontrakt z wojskiem. Jest on zawierany na okres od dwóch do sześciu lat, a maksymalnie można trwać do 15 lat. Z chwilą jego podpisania pracownik będzie podlegał ochronie przed zwolnieniem, nie tylko w trakcie corocznych 30-dniowych ćwiczeń, ale przez cały okres trwania kontraktu. W tym czasie stosunek pracy z pracownikiem i jednocześnie żołnierzem NSR nie może być przez pracodawcę wypowiedziany lub rozwiązany. Taką ochroną zostaną jednak objęci wyłącznie pracownicy zatrudnieni na czas nieokreślony. Nie zyskają jej pracujący na czas określony lub okres wykonywania określonej pracy.

Zatrudnieni na stałe będą mogli być zwolnieni jedynie dyscyplinarnie, w przypadku upadłości lub likwidacji firmy albo stanowiska pracy. Tak ochronę wprowadza art. 118a ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 241, poz. 2416 z późn. zm.).

Poza tymi wyjątkami, firma bezwzględnie nie może z pracownikiem rozwiązać umowy lub jej wypowiedzieć. Co więcej, nie może też zmienić mu warunków pracy i płacy. W efekcie pracodawca nie może wypowiedzieć umowy z powodu przynależności do NSR, ale też z innych przyczyn, np. złej organizacji pracy zatrudnionego żołnierza. Może jednak zwolnić chronionego pracownika, likwidując jego stanowisko. W takim przypadku wystarczy, że utworzy nowe stanowisko o zmienionej nazwie i np. częściowo rozszerzy zakres obowiązków innego podwładnego. Jeśli jednak wtedy zwolniony odwoła się do sądu, firma narazi się na zarzut, że było ono pozorne.

Pieniądze dla firmy

Pracodawcy otrzymają rekompensatę finansową za nieobecność pracownika, który przebywa na ćwiczeniach w wojsku. Nie może być ona wyższa od 1/30 dwuipółkrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw - za każdy dzień takich ćwiczeń lub pełnienia okresowej służby wojskowej przez żołnierza rezerwy.

Również żołnierze, których pensja jest wyższa od ich uposażenia, będą otrzymywać wyrównanie maksymalnie do 1/30 dwuipółkrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw. [Przykład 2]

Przydatne kwalifikacje

Pracownik, zanim jednak zyska ochronę przed zwolnieniem, musi się dostać do służby w NSR. Złożenie wniosku i wymaganych dokumentów nie decyduje jeszcze o przyjęciu do służby. W przypadku żołnierza rezerwy wojskowy komendant uzupełnień po otrzymaniu wniosku sprawdza, czy w podlegających mu jednostkach wojskowych są wolne miejsca służbowe odpowiadające kwalifikacjom kandydata, na które można byłoby nadać przydział kryzysowy. Komendant ma też obowiązek umożliwić zainteresowanemu (żołnierzowi rezerwy) zapoznanie się ze wszystkimi przepisami dotyczącymi przyszłych jego praw i obowiązków. Dopiero wtedy komendant kieruje kandydata do dowódcy jednostki wojskowej, w której jest wolne stanowisko służbowe, określone w etacie jednostki wojskowej i odpowiadające jego kwalifikacjom. Ten, po ustaleniu z kandydatem terminu, nadaje mu przydział kryzysowy.

Przypisanie do jednostki

Ostatecznie o przydziale kryzysowym i przyjęciu do NSR decyduje dowódca jednostki wojskowej. Jeśli decyzja będzie odmowna, dowódca powiadomi o tym wojskowego komendanta uzupełnień i kandydata. Z kolei, jeśli rozmowa wypadnie dobrze, trafi on do jednostki wojskowej, gdzie zostanie poddany egzaminowi z wychowania fizycznego. Dodatkowo, przełożony jest uprawniony ponownie przeprowadzić z nim rozmowę kwalifikacyjną. Może też zorganizować egzamin sprawdzający wyszkolenie i przygotowanie zawodowe kandydata. Po zakończeniu tego postępowania dowódca podpisuje z taką osobą kontrakt i nadaje przydział.

Podobna procedura dotyczy żołnierzy przebywających obecnie w czynnej służbie wojskowej. Wniosek o zawarcie kolejnego kontraktu może zostać złożony i rozpatrzony również w okresie obowiązywania dotychczasowego kontraktu, jednak nie wcześniej niż pół roku przed dniem, do którego ma on obowiązywać.

Kandydat, z którym zostanie podpisany kontrakt na służbę w NSR i otrzyma przydział kryzysowy, powinien się liczyć wypełniać określone zobowiązania. Musi odbyć raz w roku 30-dniowe ćwiczenia. Są one rozłożone na cały rok kalendarzowy. Ćwiczenia te mają być organizowane też w weekendy, tak aby pracujący żołnierze jak najmniej narażali swoje firmy na straty związane z ich nieobecnością w pracy. Dodatkowo wojsko dopuszcza także możliwość zmiany terminu odbywania ćwiczeń. Również firma będzie mogła skontaktować się z dowódcą i wnioskować o ich przełożenie, np. o kilka dni. Informacje o kontakcie znajdzie na rozkładzie ćwiczeń, jakie otrzyma pracodawca. W sytuacjach tego wymagających przy ustalaniu dat szkoleń przewidziana jest więc współpraca właściciela firmy z dowódcą jednostki wojskowej. Po roku służby za zaliczone ćwiczenia pracownik otrzyma 2 tys. zł nagrody. [Przykład 3]

Były żołnierz zawodowy, który pobiera emerytury wojskową może też zwiększyć jej wymiar jeśli służby w NSR. Najniższa emerytura w armii wciąż przysługuje po 15 latach służby. Przepisy jednak nie umożliwia byłym żołnierzom z niepełną wysługą lat jej nabycia, jeżeli wstąpią i służy w NSR. Takie prawo podwyższania emerytury zyskają tylko ci, którzy już ją otrzymali. Możliwość tą przewiduje art. 132d ust. 1 pkt 5 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 241, poz. 2416 z późn. zm.). Jednak warto podkreślić, iż zarówno coroczne ćwiczenia w wojsku, jak i okresowa służba wojskowa będą wliczane do wysługi lat uprawniającej do nabycia emerytury wojskowej.

Nagłe wezwania

Miesięczne ćwiczenia to niejedyne zobowiązania żołnierza NSR wobec wojska. Taka służba może skutkować też nagłym wezwaniem do jednostki wojskowej. Traktowana jest wówczas jako służba okresowa. Może to nastąpić m.in. w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa państwa. Wtedy żołnierze NSR będą wspomagać służących zawodowo w wojsku żołnierzy. Taka sytuacja może mieć miejsce też np. w przypadku powodzi. Służba okresowa może trwać nawet do kilkunastu miesięcy. Żołnierz NSR może też trafić na misje pokojowe, np. w roli obserwatora ONZ lub nawet do służby w Afganistanie. Do okresowej służby dowódca jednostki wojskowej będzie wzywał żołnierza NSR na podstawie rozkazu personalnego. Z kolei do służby poza granicami kraju kierował będzie szef Sztabu Generalnego WP. Pracownik będący żołnierzem NSR w uzasadnionych przypadkach będzie mógł zwolnić się ze służby w NSR. Nie musi tego specjalnie uzasadniać.

O służbę w NSR na stanowisku żołnierza szeregowego mogą się ubiegać kandydaci, którzy nie ukończyli 50 lat. W przypadku podoficerów i oficerów mogą to być osoby o 10 lat starsze. Kontrakt może być zawarty jednorazowo na okres od dwóch do sześciu lat. Maksymalnie może on trwać do 15 lat.

Pracownik nie musi powiadomić pracodawcy o zamiarze wstąpienia do NSR, zanim zostanie przyjęty do tej formacji. Wojsko przy składaniu przez kandydata wniosku o wstąpienie do NSR odstąpiło od wymogu przedstawiania zaświadczenia z firmy, że osoba ta jest tam zatrudniona. Wystarczy, że w specjalnym oświadczeniu wskaże, gdzie pracuje i jakie zajmuje stanowisko. Od woli pracownika zależy, czy chce on o tym wcześniej poinformować pracodawcę. Istnieje jednak obawa, że ten może się jednak nie zgodzić na wstąpienie podwładnego do armii. Co więcej, może to skutkować zwolnieniem pracownika. Ochronę przed zwolnieniem z pracy pracownik bowiem nabędzie dopiero po podpisaniu kontraktu z wojskiem. To jednak też obowiązuje w ograniczonym zakresie. Firma wciąż będzie mogła zwolnić pracownika np. z powodu braku zaangażowania w swoją pracę. Nie może jednak jako przyczyny wypowiedzenia podać np. braku dyspozycyjności pracownika z powodu jego służby w NSR.

Pracownikowi na czas nieobecności w pracy z powodu przebywania na ćwiczeniach wojskowych będzie udzielany bezpłatny urlop. Ten okres będzie wliczany do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. W tym czasie wojsko będzie za niego opłacało wszystkie składki na ubezpieczenia, jakie wcześniej ponosił jego pracodawca. Armia będzie odprowadzała od wypłacanego takiemu żołnierzowi uposażenia składki na ubezpieczenia społeczne, tym również chorobową. Żołnierzowi NSR będzie przysługiwało m.in. prawo ubiegania się o dofinansowanie od dowódcy kosztów studiów lub nauki albo stażu, kursu lub specjalizacji, zwłaszcza w specjalnościach wojskowych wymagających podwyższonych kwalifikacji. Ponadto będzie miał prawo do bezpłatnego wyżywienia lub w określonych okolicznościach równoważnika pieniężnego za posiłek.

Osobom, które służą w NSR, przysługują nagrody. O ich wypłacie decyduje dowódca jednostki. Żołnierz musi nie tylko zaliczyć ćwiczenia z wynikiem pozytywnych, ale też mieć bardzo dobrą opinię służbową. Ochotnicy, którzy przed rokiem zgłosili się do NSR, otrzymają od dowódców jednostek po dwa tysiące złotych. Takie zachęty minister obrony narodowej wprowadził do przepisów dotyczących nagród i zapomóg dla żołnierzy niezawodowych. Zgodnie z tymi zmianami dla żołnierzy NSR będzie stworzony dodatkowy fundusz, na którym docelowo ma się znaleźć 40 mln zł. Środki z niego będą przekazywane rezerwistom, którzy otrzymają tzw. przydział kryzysowy. Z pieniędzy tych żołnierzom będą wypłacane m.in. nagrody. Aby je otrzymać, muszą spełnić dwa warunki. Po pierwsze - mieć podpisany kontrakt z armią przez 12 miesięcy (wtedy osoba należąca do NSR dostanie od dowódcy jednorazową gratyfikację). Po drugie - odbyć ćwiczenia. W efekcie o przyznaniu nagrody zdecyduje tylko zaliczenie ćwiczeń. Żołnierze nie będą bowiem otrzymywać z nich konkretnych ocen.

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl

Art. 59b ust. 4 - 6 i art. 99a i 99b ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 241, poz. 2416 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra obrony narodowej z 30 kwietnia 2010 r. w sprawie zawierania kontraktów na wykonywanie obowiązków w ramach Narodowych Sił Rezerwowych (Dz.U. nr 87, poz. 562 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra obrony narodowej z 30 kwietnia 2010 r. w sprawie pełnienia okresowej służby wojskowej (Dz.U. nr 87, poz. 563 z późn. zm.).