Jak obliczyć wysokość odszkodowania za szkodę wyrządzoną nieumyślnie przez pracownika

Pracownik, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ze swej winy wyrządził pracodawcy szkodę, ponosi odpowiedzialność materialną (art. 114 k.p.). Naruszenie obowiązków następuje wówczas, gdy pracownik działa sprzecznie z ciążącym na nim obowiązkiem lub gdy nie podejmuje działania, mimo że powinien to uczynić. Oczywiście niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków przez pracownika rozpatrujemy w odniesieniu do jego podstawowych obowiązków pracowniczych oraz obowiązków szczególnych związanych z zajmowanym stanowiskiem czy pełnioną funkcją. Przepis nie różnicuje obowiązków, których naruszenie może być podstawą odpowiedzialności materialnej. Oznacza to, że skutek (w postaci wyrządzenia pracodawcy szkody) może być następstwem naruszenia każdego z obowiązków pracownika. Jeżeli pracownik jednym zachowaniem (czynem) narusza jednocześnie kilka obowiązków, skutkiem czego powstaje jedna szkoda, to może ponosić z tego tytułu tylko jedną odpowiedzialność.

Wyróżniamy trzy postacie odpowiedzialności materialnej pracownika:

wza szkodę wyrządzoną z winy nieumyślnej,

wza szkodę wyrządzoną z winy umyślnej,

wza szkodę powstałą wskutek niewyliczenia się pracownika z mienia powierzonego z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się.

W przypadku szkody wyrządzonej z winy nieumyślnej pracownik ponosi odpowiedzialność w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego ona wynikła (art. 115 k.p.). Oznacza to, że pracownik odpowiada jedynie za spowodowany swoim działaniem lub zaniechaniem, ubytek w mieniu pracodawcy, czyli za różnicę pomiędzy wartością jego majątku przed zdarzeniem, z którego wynikła szkoda, a wartością majątku, po tym zdarzeniu. Nie będzie więc musiał rekompensować korzyści, których pracodawca mógłby się spodziewać, gdyby zachowanie pracownika wywołujące szkodę nie zaistniało. Spodziewane korzyści nie stanowią bowiem straty rzeczywistej.

W razie wyrządzenia szkody przez kilku pracowników każdy z nich ponosi odpowiedzialność za część szkody stosownie do przyczynienia się do niej i stopnia winy. Jeżeli nie jest możliwe ustalenie stopnia winy i przyczynienia się poszczególnych pracowników do powstania szkody, odpowiadają oni w częściach równych.

Pracownik za szkodę wyrządzoną nieumyślnie poniesie więc odpowiedzialność, gdy:

wpracodawca poniósł rzeczywistą szkodę,

wbyła ona następstwem niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych,

wpowstała z nieumyślnej winy pracownika oraz

wistnieje związek przyczynowy pomiędzy zaistniałą szkodą, a zawinionym zachowaniem pracownika.

Wszystkie te elementy (przesłanki) muszą wystąpić łącznie. Brak którejkolwiek z nich nie pozwala na obarczenie pracownika odpowiedzialnością. Co istotne, ciężar udowodnienia ich wszystkich spoczywa na pracodawcy (art. 116 k.p.). Pracodawca, domagając się odszkodowania, musi wykazać, że poniósł określony uszczerbek majątkowy, który był rezultatem i normalnym następstwem bezprawnego zachowania indywidualnie wskazanego pracownika (pracowników). Ponadto, musi wykazać, że strata wynikła z zawinionego niewykonania lub nienależytego wykonania konkretnych obowiązków pracowniczych.

Pracownik będzie pociągnięty do odpowiedzialności materialnej za wyrządzoną pracodawcy szkodę majątkową, gdy jego zachowaniu towarzyszy wina. Za zachowanie, któremu nie można przypisać winy, pracownik nie ponosi odpowiedzialności, nawet wtedy, gdy z zachowania tego wynikła dla pracodawcy szkoda majątkowa.

Wina może być umyślna lub nieumyślna. Za szkodę wyrządzoną pracodawcy pracownik odpowiada zatem w każdym przypadku, gdy jej spowodowanie było jego zamiarem (wina umyślna) lub, wprawdzie pracownik takiego zamiaru nie miał, ale szkoda powstała w wyniku braku zachowania przez pracownika należytej ostrożności i staranności podczas wykonywania obowiązków pracowniczych (wina nieumyślna).

W przypadku szkody wyrządzonej nieumyślnie odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody. Jeśli pracownik umyślnie wyrządził pracodawcy szkodę, jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości. .

Jeżeli pracownik odrębnymi czynami spowodował kilka szkód, odszkodowanie ustala się za każdą z nich oddzielnie. Jeżeli natomiast wyrządził kilka szkód jednym czynem (np. uszkodził samochód i przewożony towar), to wysokość odszkodowania ustala się łącznie.

Odszkodowanie za szkodę w mieniu pracodawcy może być mu wypłacone na mocy porozumienia stron stosunku pracy (art. 121 k.p.). Do takiej wypłaty dojdzie jednak tylko wtedy, gdy pracodawca wykaże istnienie okoliczności uzasadniających taką odpowiedzialność oraz wysokość powstałej szkody, a pracownik te fakty uzna. W takiej sytuacji naprawienie szkody może zostać dokonane na mocy ugody. Wysokość odszkodowania może być wówczas obniżona, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności stopnia winy pracownika.

W przypadku gdy strony nie osiągną porozumienia, naprawienie szkody może dojść do skutku tylko na drodze postępowania przed sądem pracy.

Wina może być umyślna lub nieumyślna. Za szkodę wyrządzoną pracodawcy pracownik odpowiada w każdym przypadku, gdy spowodowanie tej szkody było jego zamiarem (wina umyślna), lub wprawdzie pracownik takiego zamiaru nie miał, ale szkoda powstała w wyniku braku zachowania przez pracownika należytej ostrożności i staranności podczas wykonywania obowiązków pracowniczych (wina nieumyślna).

Rozróżnienie obu rodzajów winy ma istotne znaczenie dla samego zakresu odpowiedzialności. Przy winie:

● nieumyślnej - wysokość odszkodowania jest co do zasady ograniczona do kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia pracownika i obejmuje jedynie rzeczywiste straty,

● umyślnej - sprawca odpowiada za szkodę w pełnej wysokości.

Pracodawca nie ma obowiązku dochodzenia odszkodowania od pracownika. Pracodawca ma tylko prawo dochodzenia od pracownika odszkodowania na zasadach określonych w kodeksie pracy.

Szkoda wyrządzona przez pracownika to rzeczywista strata, jaką poniósł pracodawca, czyli faktyczny uszczerbek w majątku, ustalony według kosztów przez niego poniesionych, stanowiący różnicę między wartością mienia pracodawcy przed wyrządzeniem szkody, a tym po jej wyrządzeniu. Pracownik, który wyrządził szkodę nieumyślną, nie ponosi odpowiedzialności za korzyści, których pracodawca mógł się spodziewać, gdyby zdarzenie powodujące szkodę nie miało miejsca. W przypadku szkody wyrządzonej umyślnie podwładny odpowiada w pełnej wysokości.

Pracownik, który ze swojej winy wyrządził szkodę w mieniu pracodawcy, ma obowiązek jej naprawienia. W przypadku gdy na podstawie ugody pomiędzy pracodawcą a pracownikiem pracownik podejmie się naprawienia wyrządzonej szkody, wysokość odszkodowania może być obniżona, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności stopnia winy pracownika i jego stosunku do obowiązków pracowniczych. Trzymiesięczne wynagrodzenie pracownika oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop, bez uwzględnienia zmian w warunkach wynagradzania lub wysokości składników wynagrodzenia wprowadzonych po dniu wyrządzenia szkody.

@RY1@i02/2011/222/i02.2011.222.217000300.802.jpg@RY2@

Magdalena Kasprzak, ekspert z zakresu prawa pracy

Magdalena Kasprzak

ekspert z zakresu prawa pracy

Art. 114 - 122 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Pracownik z winy nieumyślnej naruszył swoje obowiązki, co spowodowało powstanie szkody w mieniu pracodawcy. Pracownik przyznał się do winy i zgodził zapłacić pracodawcy odszkodowanie. Wynagrodzenie pracownika jest wypłacane w stałej miesięcznej wysokości i wynosi 2100 zł - wynagrodzenie zasadnicze, 210 zł - dodatek stażowy, 150 zł - dodatek funkcyjny. W miesiącu wyrządzenia szkody pracownik otrzymał również premię uznaniową w wysokości 400 zł.

W związku z tym, że pracownik spowodował szkodę w mieniu pracodawcy z winy nieumyślnej, wysokość odszkodowania nie może być wyższa niż kwota trzymiesięcznego wynagrodzenia pracownika, przysługującego mu w dniu wyrządzenia szkody. Zasady obliczania wysokości odszkodowania za szkodę wyrządzoną pracodawcy wynikają z przepisów rozporządzenia z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. nr 62, poz. 289 z późń. zm.). Zgodnie z par. 3 tego rozporządzenia kwotę wynagrodzenia do celów ustalenia wysokości odszkodowania za szkodę wyrządzoną pracodawcy przez pracownika (art. 119 k.p.) oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop, bez uwzględnienia zmian w warunkach wynagradzania lub wysokości składników wynagrodzenia wprowadzonych po dniu wyrządzenia szkody. Do obliczenia wysokości odszkodowania za szkodę w mieniu pracodawcy stosujemy zatem przepisy rozporządzenia z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. nr 2, poz. 14 z późń. zm.).

Wynagrodzenie stanowiące podstawę ekwiwalentu za urlop (wynagrodzenia urlopowego), ustala się z uwzględnieniem wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy, z wyłączeniem:

● jednorazowych lub nieperiodycznych wypłat za spełnienie określonego zadania bądź za określone osiągnięcie,

● wynagrodzenia za czas gotowości do pracy oraz za czas niezawinionego przez pracownika przestoju,

● gratyfikacji (nagród) jubileuszowych,

● wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego, a także za czas innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy,

● ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy,

● dodatkowego wynagrodzenia radcy prawnego z tytułu zastępstwa sądowego,

● wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną,

● kwoty wyrównania do wynagrodzenia za pracę do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę,

● nagród z zakładowego funduszu nagród, dodatkowego wynagrodzenia rocznego, należności przysługujących z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej,

● odpraw emerytalnych lub rentowych albo innych odpraw pieniężnych,

● wynagrodzenia i odszkodowania przysługującego w razie rozwiązania stosunku pracy.

Składniki wynagrodzenia określone w stawce miesięcznej w stałej wysokości uwzględnia się przy ustalaniu ekwiwalentu w wysokości należnej w miesiącu nabycia prawa do tego ekwiwalentu.

Wynagrodzenie pracownika stanowiące podstawę odszkodowania za wyrządzone pracodawcy szkody wyniesie zatem 2460 zł (2100 zł + 210 zł + 150 zł). Premia uznaniowa nie będzie brana pod uwagę, gdyż nie jest ona stałym składnikiem wynagrodzenia pracownika, a dodatkowo jej wypłata nie ma charakteru periodycznego. O jej przyznaniu i wypłacie decyduje pracodawca.

Liczymy wysokość odszkodowania:

2460 zł x 3 miesiące = 7380 zł.

Z tytułu szkody wyrządzonej pracodawcy pracownik obowiązany jest zapłacić pracodawcy odszkodowanie w wysokości nie wyższej niż 7380 zł.