Zatrudnienie nauczyciela akademickiego tylko po konkursie

Wprowadzane przepisy ustawy z 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw (dalej nowelizacja ustawy) ustanawiają inne regulacje w zakresie:

● stanowisk dla pracowników dydaktycznych uczelni,

● ustalania minimum kadrowego uczelni,

● podstaw nawiązania stosunku pracy z nauczycielami akademickimi,

● zatrudniania w trybie konkursowym,

● ograniczenia wieloetatowości,

● zakazu tworzenia stosunku bezpośredniej podległości służbowej pomiędzy nauczycielem akademicki a jego krewnymi,

● zasad rozwiązywania stosunku pracy z nauczycielami akademickimi,

● centralnego wykazu nauczycieli akademickich i pracowników naukowych.

Pomimo iż nowe zasady weszły w życie 1 października, uczelnie będą miały czas na wprowadzenie uchwalonych zmian.

Uprawnione organy uczelni są obowiązane dostosować statuty uczelni do obowiązujących przepisów w terminie sześciu miesięcy od dnia wejścia w życie nowelizacji ustawy. Organy jednoosobowe i kolegialne uczelni pełnią swoją funkcję do końca kadencji, na którą zostały wybrane, czyli jeszcze przez rok.

Nauczycielami akademickimi są:

● pracownicy naukowo-dydaktyczni,

● pracownicy dydaktyczni,

● pracownicy naukowi,

● dyplomowani bibliotekarze oraz dyplomowani pracownicy dokumentacji i informacji naukowej (art. 108 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym - dalej ustawa).

Pracownicy dydaktyczni zatrudniani są na stanowiskach starszego wykładowcy, wykładowcy oraz lektora lub instruktora. Dodatkowo, do 30 września, statut uczelni mógł przewidywać możliwość zatrudniania pracowników dydaktycznych na stanowiskach docentów. Stanowisko takie mogła objąć jedynie osoba posiadająca co najmniej stopień naukowy doktora. Nowelizacja ustawy zlikwidowała jednak stanowisko docenta na uczelniach.

Na stanowisku asystenta będzie mogła być zatrudniona osoba, która posiada co najmniej tytuł zawodowy magistra lub tytuł równorzędny. Natomiast adiunktem będzie mogła być tylko osoba, która ma stopień naukowy doktora (art. 114 ustawy).

Na naszej uczelni mamy kilku pracowników zatrudnionych na stanowiskach docentów. Dwóch z nich zatrudnionych jest na czas nieokreślony, a dwóch na czas określony do września przyszłego roku. Pracownicy zatrudnieni jako docenci, będą mogli dalej pracować na tych stanowiskach. Jak wynika z art. 22 nowelizacji ustawy, osoba zatrudniona przed dniem wejścia w życie ustawy (czyli przed 1 października) na stanowisku docenta, na podstawie mianowania na czas nieokreślony albo umowy o pracę na czas nieokreślony, pozostaje na tym stanowisku, jednak nie dłużej niż do końca roku akademickiego, w którym ukończyła 65. rok życia.

Natomiast osoba zatrudniona przed dniem wejścia w życie ustawy na stanowisku docenta, na podstawie mianowania albo umowy o pracę na czas określony, pozostaje na tym stanowisku do czasu upływu okresu wskazanego w akcie zatrudnienia.

Dotychczasowi docenci pozostają zatem na swoich stanowiskach aż do czasu osiągnięcia wieku 65 lat lub zakończenia zatrudnienia.

Reforma szkolnictwa wyższego wprowadza także procedury konkursowe na wszystkie stanowiska w uczelniach. Po zmianach nauczyciel akademicki będzie mógł być zatrudniony w szkole wyższej tylko po przeprowadzeniu otwartego konkursu na wybrane stanowisko (m.in. asystenta czy adiunkta).

Zatrudnienie i awansowanie nauczycieli akademickich wymaga postępowania konkursowego w przypadkach przewidzianych ustawą i przez statut.

Konkurs na stanowisko profesora zwyczajnego ogłasza rektor na wniosek dziekana zaopiniowany przez radę wydziału. Natomiast konkurs na inne stanowisko na wydziale ogłasza dziekan na wniosek kierownika jednostki organizacyjnej, w której nauczyciel ma być zatrudniony.

Konkurs na stanowisko nauczyciela akademickiego w jednostce niewchodzącej w skład wydziału ogłasza rektor na wniosek kierownika jednostki.

O ogłoszeniu konkursu na stanowisko profesora nadzwyczajnego lub profesora zwyczajnego rektor zawiadamia ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego. Konkurs może być ogłoszony po stwierdzeniu potrzeby i możliwości zatrudnienia oraz określeniu wymagań kwalifikacyjnych niezbędnych do zajęcia stanowiska. Stwierdzenie spełnienia tych warunków należy do rektora bądź dziekana.

O konkursie powiadamia się przez wywieszenie ogłoszeń na terenie uczelni (tablice ogłoszeń uczelni, wydziału, katedry) oraz przesłanie ogłoszeń do pokrewnych wydziałów innych uczelni i pokrewnych instytucji naukowych w kraju. Dopuszcza się ogłoszenie na stronach internetowych uczelni.

Ogłoszenie o konkursie powinno zawierać w szczególności:

● nazwę stanowiska i jednostki organizacyjnej oraz wymaganą dziedzinę, dyscyplinę i specjalność naukową,

● wykaz dokumentów potwierdzających spełnienie wymogów przewidzianych dla poszczególnych stanowisk przepisami ustawy i statutu,

● miejsce i termin składania dokumentów, który dla konkursów na stanowiska asystentów, adiunktów, wykładowców i starszych wykładowców powinien wynosić co najmniej czternaście dni, a na stanowisko profesorskie najmniej trzydzieści dni od daty ogłoszenia konkursu,

● informację o charakterze konkursu (jednoetapowy czy wieloetapowy),

● miejsce uzyskania przez kandydatów dodatkowych informacji o stanowisku.

Szczegółową treść ogłoszenia i charakter konkursu ustala rektor lub dziekan.

Komisję konkursową powołuje dziekan lub kierownik jednostki międzywydziałowej spośród pracowników jednostki. Powinien jej przewodniczyć dziekan (prodziekan) lub kierownik jednostki niewchodzącej w skład wydziału.

W skład komisji konkursowej poza przewodniczącym powinny wchodzić jeszcze co najmniej trzy osoby, w tym kierownik samodzielnej jednostki wydziału lub jednostki pozawydziałowej, w której znajduje się stanowisko konkursowe.

W przypadku konkursu na stanowiska profesorskie w składzie komisji powinny być co najmniej dwie osoby z tytułem naukowym, a na pozostałe stanowiska nauczycieli akademickich - co najmniej dwie osoby ze stopniem doktora habilitowanego.

Komisja konkursowa:

● ustala szczegółowy tryb przeprowadzania konkursu,

● przeprowadza postępowanie konkursowe z uwzględnieniem kryteriów ustalonych w statucie,

● prowadzi dokumentację postępowania konkursowego (dokumentację przechowuje dziekan lub kierownik jednostki międzywydziałowej).

Do konkursu przystąpić może każdy, kto odpowiada formalnym kryteriom określonym w ogłoszeniu o konkursie. Komisja konkursowa dopuszcza do konkursu po stwierdzeniu spełnienia przez kandydatów kryteriów - na podstawie przedstawionych dokumentów. W przypadku odmowy przez komisję konkursową dopuszczenia kandydatów do konkursu mogą oni, w terminie siedmiu dni od daty powiadomienia o tej decyzji, zwrócić się do dziekana lub kierownika jednostki międzywydziałowej, który ogłosił konkurs - o uzasadnienie odmowy.

Konkurs może być jedno- lub wieloetapowy. Rozpatrywanie zgłoszeń powinno się rozpocząć nie później niż dwa tygodnie od upływu terminu ich składania.

Konkurs jednoetapowy odbywa się w formie posiedzenia komisji konkursowej, na którym rozpatrywane są kandydatury na podstawie przedstawionych dokumentów. Komisja może zaprosić na posiedzenie kandydatów w celu przeprowadzenia rozmowy.

Natomiast w konkursie wieloetapowym można wyróżnić w szczególności:

● zasięganie przez komisję konkursową dodatkowych opinii o kandydatach, przy czym powinny mieć one formę pisemną i być udostępnione kandydatom,

● posiedzenie komisji z udziałem zaproszonych kandydatów,

● komisja konkursowa decyduje o zakwalifikowaniu kandydatów do kolejnych etapów.

Po zakończeniu konkursu komisja konkursowa wyłania rekomendowanego kandydata (kandydatów) do zatrudnienia lub awansowania na stanowiska, na które był ogłoszony konkurs, bądź stwierdza nieprzydatność wszystkich kandydatów, podając uzasadnienie tej decyzji w protokole. Decyzja o zatrudnieniu kandydata podejmowana jest w trybie określonym w ustawie i statucie.

W razie stwierdzenia przydatności więcej niż jednego kandydata komisja konkursowa ustala kolejność kandydatów, podając uzasadnienie decyzji.

Komisja konkursowa przekazuje dokumenty konkursowe dziekanowi lub kierownikowi jednostki niewchodzącej w skład wydziału do podjęcia procedury zatrudnienia wskazanego kandydata (kandydatów) zgodnie z postanowieniami ustawy i statutu.

W razie stwierdzenia przez komisję konkursową nieprzydatności wszystkich kandydatów na dane stanowisko, ogłasza się nowy konkurs. Natomiast kandydaci, których nieprzydatność na określone stanowisko stwierdziła komisja w postępowaniu konkursowym lub którzy nie uzyskali pozytywnej opinii organu kolegialnego i nie zostali zatrudnieni - nie są dopuszczeni do ponownego konkursu i otrzymują złożone dokumenty.

17 października chcemy zatrudnić na naszej uczelni naszego byłego nauczyciela w wymiarze pełnego etatu. Nauczyciel ten nie pracuje u nas od roku, w międzyczasie nabył uprawnienia emerytalne, ale ponownie chce wykładać na naszej uczelni. W tym przypadku tryb konkursowy nie będzie wymagany. Na podstawie art. 118a ustawy zatrudnienie nauczyciela akademickiego w wymiarze przewyższającym połowę etatu na czas określony lub nieokreślony w uczelni publicznej na stanowiskach dydaktycznych, naukowo-dydaktycznych i naukowych, następuje po przeprowadzeniu otwartego konkursu. Wyjątek od tej zasady dotyczy nauczycieli akademickich, którzy nabyli uprawnienia emerytalne. Takiego nauczyciela można bowiem zatrudnić ponownie na tym samym stanowisku, w tej samej uczelni, bez konieczności przeprowadzania postępowania konkursowego.

Określony w statutach tryb konkursowy będzie obejmował również powoływanie do pełnienia funkcji - na okres kadencji - kierowników katedr, zakładów, laboratoriów i innych jednostek w publicznych uczelniach.

Informacje o konkursach będą musiały być ogłaszane na stronach internetowych szkoły, ministra nauki i szkolnictwa wyższego oraz ministra nadzorującego uczelnię, a także na stronach internetowych Komisji Europejskiej w europejskim portalu dla mobilnych naukowców, przeznaczonym do publikacji ofert pracy.

Nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem akademickim następuje na podstawie mianowania albo umowy o pracę.

Na podstawie mianowania zatrudniani będą wyłącznie nauczyciele akademiccy posiadający tytuł naukowy profesora. W przypadku mianowania nauczyciel musi być zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy (art. 118 ustawy).

Akt mianowania oraz umowa o pracę zawierane z nauczycielem akademickim określają strony umowy, rodzaj umowy, datę jej zawarcia oraz warunki pracy i płacy, w szczególności:

● rodzaj pracy;

● miejsce wykonywania pracy;

● informację, czy uczelnia jest podstawowym miejscem pracy w rozumieniu ustawy;

● wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem składników wynagrodzenia;

● wymiar czasu pracy;

● termin rozpoczęcia pracy.

Warunkiem zawarcia z nauczycielem akademickim stosunku pracy na podstawie mianowania jest złożenie na piśmie oświadczenia, że uczelnia jest dla niego podstawowym miejscem pracy w rozumieniu ustawy o szkolnictwie wyższym.

Nauczyciel jest zatrudniony na dwóch uczelniach w pełnym wymiarze czasu pracy. W takiej sytuacji pod pojęciem podstawowego miejsca pracy rozumie się uczelnię albo jednostkę naukową, w której nauczyciel akademicki lub pracownik naukowy jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, wskazaną w akcie stanowiącym podstawę zatrudnienia jako podstawowe miejsce pracy. W tym samym czasie podstawowe miejsce pracy może być tylko jedno. Pozostawanie nauczyciela akademickiego w dwóch lub więcej stosunkach pracy, gdy chociaż jeden z nich jest oparty na mianowaniu, ogranicza jego swobodę w wyborze któregoś z nich jako podstawowego miejsca pracy. Bezwzględnie będzie nim to, w którym nauczyciel akademicki jest mianowany. Określenie podstawowości miejsca pracy jest warunkiem mianowania w tym właśnie miejscu. Wybór co do wskazania jednego z miejsc pracy jako podstawowego będzie istniał tylko wtedy, gdy podstawą zatrudnienia we wszystkich miejscach pracy będzie umowa o pracę.

Osoba zatrudniona przed 1 października na podstawie mianowania albo umowy o pracę na czas nieokreślony, pozostaje zatrudniona w tej samej formie stosunku pracy również po tej dacie. Natomiast osoba zatrudniona przed 1 października na podstawie mianowania albo umowy o pracę na czas określony, pozostaje zatrudniona na dotychczasowym stanowisku do czasu upływu okresu zatrudnienia wskazanego w akcie mianowania albo w umowie o pracę.

Na podstawie przepisów nowelizacji ustawy, ograniczona została wieloetatowość, czyli zatrudnienie wykładowcy na kilku etatach.

Nauczyciel akademicki pracujący na uczelni publicznej będzie mógł podjąć lub kontynuować zatrudnienie maksymalnie na dwóch etatach. Już na drugi będzie potrzebował zgody.

Do 1 października przepisy dopuszczały możliwość zatrudniania na stanowisku profesora nadzwyczajnego osoby posiadającej stopień naukowy doktora oraz znaczne i twórcze osiągnięcia w pracy naukowej, zawodowej lub artystycznej, ale po uzyskaniu pozytywnej opinii Centralnej Komisji do spraw Stopni i Tytułów Naukowych. Nowe przepisy wprowadziły możliwość podejmowania przez rektora decyzji o zatrudnieniu na stanowisku profesora nadzwyczajnego i wizytującego (bez konieczności przechodzenia postępowania habilitacyjnego) nie tylko cudzoziemców i obywateli polskich, którzy uzyskali stopień doktora za granicą, ale również obywateli polskich, którzy uzyskali stopień doktora w Polsce i podczas pracy za granicą przez minimum pięć lat kierowali samodzielnie zespołami badawczymi oraz posiadają znaczący dorobek i osiągnięcia naukowe. Decyzja ta będzie podejmowana na wniosek kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej, bez zasięgania opinii Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów Naukowych - CK.

Ponadto cudzoziemcy i obywatele polscy, którzy uzyskali stopień doktora w Polsce lub za granicą oraz podczas pracy za granicą przez minimum pięć lat kierowali samodzielnie zespołami badawczymi oraz posiadają znaczący dorobek i osiągnięcia naukowe, mogą otrzymać pełnię uprawnień naukowych i dydaktycznych, które przysługują w Polsce doktorom habilitowanym, o ile centralna komisja nie wyrazi uzasadnionego sprzeciwu.

Jak wynika z art. 129 ustawy, nauczyciel akademicki zatrudniony w uczelni publicznej może podjąć lub kontynuować zatrudnienie w ramach stosunku pracy tylko u jednego dodatkowego pracodawcy prowadzącego działalność dydaktyczną lub naukowo-badawczą. Podjęcie lub kontynuowanie przez nauczyciela akademickiego dodatkowego zatrudnienia w ramach stosunku pracy u pracodawcy wymaga zgody rektora. O wspomnianą zgodę nie muszą zabiegać nauczyciele akademiccy podejmujący dodatkowe zatrudnienie w ramach stosunku pracy m.in.:

● w organach towarzystw naukowych i zawodowych,

● w organach wymiaru sprawiedliwości,

● w instytucjach kultury,

● we władzach Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności,

● w samorządowych kolegiach odwoławczych.

Rektor będzie mógł nie wyrazić zgody na podjęcie dodatkowego zatrudnienia, pod warunkiem że kolejna praca nie zmniejszy zdolności wykładowcy do prawidłowego wykonywania obowiązków w pierwszej uczelni. Zgoda jest wydawana w terminie dwóch miesięcy od dnia wystąpienia o zgodę na podjęcie lub kontynuowanie dodatkowego zatrudnienia.

Do tej pory zgoda rektora była potrzebna dopiero na trzeci i kolejny etat. W przypadku jednak nauczycieli akademickich zajmujących stanowiska kolegialne z wyboru zgody wymagało już drugie zatrudnienie.

Po nowelizacji ustawy podjęcie lub kontynuowanie dodatkowego zatrudnienia bez zgody rektora będzie podstawą do rozwiązania z nauczycielem stosunku pracy za wypowiedzeniem.

Zatrudnieni na naszej uczelni nauczyciele akademiccy świadczą pracę na dwóch, a często nawet na trzech uczelniach.

W myśl art. 24 nowelizacji ustawy nauczyciel akademicki, który w dniu wejścia w życie znowelizowanej ustawy o szkolnictwie wyższym (czyli 1 października 2011 r.) wykonuje dodatkowe zatrudnienie w ramach stosunku pracy, może je wykonywać przez okres nie dłuższy niż 3 lata od dnia jej wejścia w życie. Nauczyciel będzie mógł dorabiać sobie dłużej, gdy na taką pracę uzyska zgodę rektora na podstawie art. 129 ustawy.

Podjęcie lub kontynuowanie dodatkowego zatrudnienia w ramach stosunku pracy przez nauczyciela akademickiego, będącego organem jednoosobowym uczelni publicznej, wymaga uzyskania zgody wskazanego w statucie organu kolegialnego uczelni. Zgoda jest wydawana w terminie dwóch miesięcy od dnia rozpoczęcia kadencji organu jednoosobowego, na okres tej kadencji.

W przypadku powołania nauczyciela akademickiego do pełnienia funkcji organu jednoosobowego kolejnej kadencji okres, którego dotyczy zgoda, ulega przedłużeniu o cztery miesiące. Gdy jednak nauczyciel akademicki, będący jednoosobowym organem uczelni publicznej, nie uzyska zgody właściwego organu kolegialnego na kontynuowanie dodatkowego zatrudnienia w ramach stosunku pracy, będzie obowiązany zaprzestać takiej pracy. Dodatkowe zatrudnienie nauczyciel ten musi zakończyć w terminie czterech miesięcy od dnia uzyskania odmowy na dodatkową pracę. Niezaprzestanie kontynuowania dodatkowego zatrudnienia spowoduje wygaśnięcie mandatu organu jednoosobowego uczelni publicznej.

Takiej zgody nauczyciel akademicki nie będzie potrzebował przy zakładaniu działalności gospodarczej. Wystarczy, że poinformuje o niej rektora.

Nauczyciel akademicki prowadzący działalność gospodarczą informuje o tym rektora uczelni, która jest dla niego podstawowym miejscem pracy.

Pod pojęciem minimum kadrowe należy rozumieć minimalną liczbę zatrudnionych nauczycieli akademickich posiadających tytuł lub stopień naukowy. Wprowadzone w ramach nowelizacji ustawy ograniczenia w zatrudnianiu nauczycieli mogą spowodować utrudnienia kadrowe na uczelniach. Chodzi tu głównie o ograniczenie dopuszczalności pracy na kilku uczelniach przez nauczycieli akademickich. Problemy mogą też pojawić się przy wliczaniu osób do tzw. minimum kadrowego, które daje uprawnienia do prowadzenia studiów. Dlatego też nowe regulacje wprowadzają tzw. zamienniki - czyli możliwość zatrudnienia dwóch nauczycieli akademickich o niższym stopniu naukowym w miejsce jednego z wyższym tytułem naukowym.

Jak wynika z art. 9a znowelizowanej ustawy, podstawowa jednostka organizacyjna uczelni zalicza do minimum kadrowego tylko nauczyciela akademickiego zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy, na podstawie złożonego przez niego oświadczenia. Nauczyciel akademicki składa w uczelni oświadczenie, w którym upoważnia wybraną podstawową jednostkę organizacyjną uczelni do zaliczania go do minimum kadrowego:

● jednego kierunku jednolitych studiów magisterskich albo

● jednego kierunku studiów pierwszego oraz drugiego stopnia albo

● jednego kierunku studiów tylko pierwszego stopnia albo

● jednego kierunku studiów tylko drugiego stopnia.

Nauczyciel akademicki może dodatkowo złożyć w jednostce organizacyjnej tej samej uczelni albo w jednostce organizacyjnej innej uczelni co najwyżej jedno oświadczenie, upoważniające tą jednostkę do zaliczenia go do minimum kadrowego jednego kierunku studiów pierwszego stopnia. Co istotne, oświadczenia takie składa się przed rozpoczęciem roku akademickiego, nie później jednak niż do 30 czerwca roku poprzedzającego rok akademicki (art. 112a ustawy).

Podstawowa jednostka organizacyjna uczelni prowadząca studia pierwszego stopnia o profilu praktycznym może zaliczyć do minimum kadrowego:

● w miejsce nauczyciela akademickiego posiadającego tytuł naukowy lub stopień naukowy doktora habilitowanego lub osoby, która nabyła uprawnienie równoważne z uprawnieniami doktora habilitowanego - dwie osoby posiadające stopień naukowy doktora;

● w miejsce nauczyciela akademickiego posiadającego stopień naukowy doktora - dwie osoby posiadające tytuł zawodowy magistra i znaczne doświadczenie zawodowe zdobyte poza uczelnią w dziedzinie związanej z kierunkiem studiów.

Liczba nauczycieli akademickich zatrudnionych w ramach tych zamian nie może przekroczyć 50 proc. liczby osób zaliczanych do minimum kadrowego, w grupie nauczycieli akademickich posiadających tytuł naukowy profesora lub stopień naukowy doktora habilitowanego lub równoważny, a także 50 proc. liczby osób zaliczonych do grupy nauczycieli akademickich posiadających stopień naukowy doktora.

Przykładowo, minimum kadrowe dla studiów pierwszego stopnia, na kierunku filologia, stanowi zatrudnienie co najmniej sześciu nauczycieli akademickich posiadających dorobek naukowy w zakresie filologii, w tym co najmniej dwóch nauczycieli akademickich posiadających tytuł naukowy profesora lub stopień naukowy doktora habilitowanego oraz co najmniej czterech nauczycieli akademickich posiadających stopień naukowy doktora, z tym że:

● spośród tych osób co najmniej jeden nauczyciel akademicki posiadający tytuł naukowy profesora lub stopień naukowy doktora habilitowanego i co najmniej dwóch nauczycieli akademickich posiadających stopień naukowy doktora powinno specjalizować się w zakresie języka obcego, który jest przedmiotem studiów;

● w przypadku prowadzenia kształcenia w zakresie języka m.in.: arabskiego, chińskiego, duńskiego, estońskiego, fińskiego, w skład minimum kadrowego, powinno wchodzić co najmniej dwóch nauczycieli akademickich specjalizujących się w zakresie języka obcego, który jest przedmiotem studiów, w tym co najmniej jeden nauczyciel akademicki posiadający tytuł naukowy profesora lub stopień naukowy doktora habilitowanego;

Minimum kadrowe dla studiów pierwszego stopnia na kierunku: archeologia, etnologia, historia sztuki czy kulturoznawstwo - stanowi zatrudnienie:

● co najmniej dwóch nauczycieli akademickich posiadających tytuł naukowy profesora lub stopień naukowy doktora habilitowanego oraz

● co najmniej trzech nauczycieli akademickich posiadających stopień naukowy doktora. A także dorobek naukowy lub artystyczny w zakresie danego kierunku studiów.

Dla studiów pierwszego stopnia na kierunkach pielęgniarstwo i położnictwo minimum kadrowe stanowi zatrudnienie:

● co najmniej trzech nauczycieli akademickich posiadających tytuł naukowy profesora lub stopień naukowy doktora habilitowanego oraz

● co najmniej czterech nauczycieli akademickich posiadających stopień naukowy doktora, reprezentujących specjalności z zakresu nauk medycznych i posiadających udokumentowany dorobek praktyczny.

Natomiast minimum kadrowe dla studiów pierwszego stopnia na pozostałych kierunkach stanowi zatrudnienie:

● co najmniej trzech nauczycieli akademickich posiadających tytuł naukowy profesora lub stopień naukowy doktora habilitowanego, w tym co najmniej dwóch posiadających dorobek naukowy lub artystyczny w zakresie danego kierunku studiów i co najmniej jednego posiadającego dorobek w dziedzinie nauki lub sztuki, związanej z danym kierunkiem studiów oraz

● co najmniej sześciu nauczycieli akademickich posiadających stopień naukowy doktora, w tym co najmniej pięciu posiadających dorobek naukowy lub artystyczny w zakresie danego kierunku studiów i co najmniej jednego posiadającego dorobek w dziedzinie nauki lub sztuki związanej z danym kierunkiem studiów.

Podsumowując, zamiast jednego doktora habilitowanego będzie można wliczyć do minimum kadrowego dwóch doktorów albo zamiast jednego doktora - dwóch magistrów. Jednak z tej możliwości będą mogły korzystać tylko uczelnie, które chcą mieć uprawnienia do prowadzenia studiów pierwszego stopnia (licencjat).

Pomiędzy nauczycielem akademickim a zatrudnionym w tej samej uczelni jego małżonkiem, krewnym lub powinowatym do drugiego stopnia włącznie oraz osobą pozostającą w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli nie może powstać stosunek bezpośredniej podległości służbowej (art. 118 ust. 7 ustawy). Zasada ta nie dotyczy osób pełniących funkcje organów jednoosobowych uczelni, dla których ustawa przewiduje powoływanie ich w drodze wyborów.

Zakaz tworzenia stosunków podległości służbowej osób spokrewnionych i spowinowaconych dotyczy również pracowników niebędących nauczycielami akademickimi.

Uczelnie będą miały 12 miesięcy od wejścia w życie ustawy na dostosowanie się do tego przepisu.

Najniższym rangą stanowiskiem w szkołach wyższych dla pracowników naukowych lub naukowo-dydaktycznych posiadających tytuł zawodowy magistra lub tytuł równorzędny jest stanowisko asystenta. Adiunkt to stanowisko w szkołach wyższych przeznaczone dla pracowników naukowych lub naukowo-dydaktycznych posiadających stopień naukowy doktora.

Docent jest to stanowisko w szkołach wyższych dla pracowników dydaktycznych uczelni, posiadających co najmniej stopień naukowy doktora. To stanowisko będzie zlikwidowane, jednak osoba, które obecnie pracuje jako docent, będzie nadal mogła pracować w ramach zawartej z uczelnią umowy.

Profesor wizytujący to stanowisko przewidziane dla pracownika naukowego lub naukowo-dydaktycznego, który posiada stopień naukowy doktora habilitowanego lub tytuł naukowy profesora i jest na stałe pracownikiem innej uczelni. Ustawodawca dopuszcza zatrudnienie na stanowisku profesora wizytującego osoby, która posiada tylko stopień naukowy doktora oraz znaczne i twórcze osiągnięcia w pracy naukowej, jednak tylko na podstawie umowy o pracę.

Stanowisko profesora nadzwyczajnego przewidziane jest dla pracownika naukowego lub naukowo-dydaktycznego, który posiada stopień naukowy doktora habilitowanego lub tytuł naukowy profesora. Możliwe jest zatrudnienie na stanowisku profesora nadzwyczajnego osoby, która posiada tylko stopień naukowy doktora oraz znaczne i twórcze osiągnięcia w pracy naukowej, jednak tylko na podstawie umowy o pracę.

Na uczelni wyższej zatrudniamy adiunk-ta, który przewód doktorski otworzył we wrześniu. Drugi z adiunktów przewód doktorski otworzy dopiero w listopadzie. W związku z nowelizacją przepisów dotyczących stopni naukowych, każdy z adiunktów będzie musiał spełnić inne wymagania. Przewody doktorskie i habilitacyjne niezakończone do 1 października 2011 r. są prowadzone na podstawie przepisów dotychczasowych. Natomiast te, które zostaną otwarte po tej dacie, przeprowadzane są na nowych zasadach.

Natomiast najwyższe rangą stanowisko w szkołach wyższych to stanowisko profesora zwyczajnego przewidziane dla pracownika naukowego lub naukowo-dydaktycznego, który posiada tytuł naukowy profesora.

Do końca września nauczyciel akademicki zachowywał prawo do wynagrodzenia za czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, wypadku w drodze do pracy lub z pracy albo choroby przypadającej w czasie ciąży, a także poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz poddania się zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów, nauczyciel akademicki zachowywał prawo do wynagrodzenia i zasiłku chorobowego obliczanego na zasadach przewidzianych w art. 92 k.p., z tym że prawo do dodatku funkcyjnego nauczycieli akademickich zachowywał przez okres nieprzekraczający 3 miesięcy.

Nauczyciele akademiccy do końca września nie mieli prawa ani do wynagrodzenia chorobowego, ani do zasiłków z ubezpieczenia społecznego (chorobowego, opiekuńczego, macierzyńskiego). Otrzymywali jedynie wynagrodzenie zgodnie z nieobowiązującym w obecnym stanie prawnym art. 154 ust. 1 ustawy. To wynagrodzenie było ustalane natomiast na podstawie stawek określonych w art. 92 k.p. A zatem, do tej pory, nauczyciele akademiccy za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną zachowywali prawo do:

● 80 proc.. wynagrodzenia, chyba że przepisy prawa pracy obowiązujące u danego pracodawcy przewidywały wyższe wynagrodzenie,

● 100 proc. wynagrodzenia w razie wypadku w drodze do pracy lub z pracy, ciąży, poddania się niezbędnym badaniom oraz poddania się zabiegowi przez dawców tkanek, komórek i narządów.

Prawo do wynagrodzenia w takiej wysokości nauczyciele zachowywali niezależnie od tego, ile czasu byli niezdolni do pracy. Ograniczenia dotyczące 33 lub 14 dni pobierania wynagrodzenia chorobowego wynikające z art. 92 k.p., nie miały do nich zastosowania. Długość choroby uprawniającą nauczycieli akademickich do wynagrodzenia ustalała uczelnia w wewnętrznych przepisach. W praktyce był to najczęściej rok. Za ten czas nauczyciele nie mieli prawa do zasiłku chorobowego. Wynika to z art. 12 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, zgodnie z którym zasiłek chorobowy nie przysługuje za okresy niezdolności do pracy, w których ubezpieczony na podstawie przepisów o wynagradzaniu zachowuje prawo do wynagrodzenia.

1 października uchylony został art. 154 ust. 1 i 2 ustawy o szkolnictwie wyższym. Tym samym pozbawiono nauczycieli akademickich prawa do wynagrodzenia za czas choroby trwającej ponad 33 albo 14 dni. Przepisy nowelizujące ustawę przewidują również, że za przypadające po dniu wejścia w życie ustawy (czyli po 1 października) okresy niezdolności do pracy, spowodowane przyczynami, o których mowa w art. 92 k.p., oraz inne okresy usprawiedliwionej nieobecności w pracy nauczycielom akademickim przysługują świadczenia określone w przepisach dotyczących świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

A zatem z początkiem października bieżącego roku, za czas niezdolności nauczyciela akademickiego do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną - trwającej łącznie do 33 dni w ciągu roku kalendarzowego, a w przypadku pracownika, który ukończył 50 rok życia - trwającej łącznie do 14 dni w ciągu roku kalendarzowego - pracownik zachowuje prawo do 80 lub 100 proc. wynagrodzenia, w zależności od przyczyny tej niezdolności (art. 92 k.p.). Oczywiście przepisy kodeksu pracy dotyczące wysokości wynagrodzenia chorobowego, stosujemy w przypadku, gdy obowiązujące na danej uczelni przepisy wewnętrzne nie przewidują wyższego wynagrodzenia z tego tytułu.

W przepisach przejściowych uregulowano również przypadki, w których choroba nauczyciela akademickiego rozpoczęła się w czasie obowiązywania poprzednich regulacji i trwa po nowelizacji ustawy. Jak wynika z art. 27 nowelizacji ustawy, przepis art. 92 k.p. ma zastosowanie także do przypadków, gdy okres niezdolności do pracy lub innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy zaczął biec przed 1 października 2011 r. i trwa nadal po tym dniu.

W takich przypadkach stosujemy już zasady ogólne, zgodnie z art. 92 par. 1 pkt 1 k.p., wynagrodzenie chorobowe przysługuje pracownikowi za czas niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, która trwa łącznie do 33 dni w ciągu roku kalendarzowego. Od 34. dnia niezdolności do pracy nauczyciel ten będzie otrzymywał zasiłek chorobowy z ZUS. Jak wynika bowiem z art. 92 par. 4 k.p., za czas niezdolności do pracy spowodowanej chorobą trwającej łącznie dłużej niż 33 dni w ciągu roku kalendarzowego pracownikowi przysługuje zasiłek chorobowy na zasadach określonych w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Nauczyciel szkoły wyższej od 5 września przebywa na zwolnieniu lekarskim. Zwolnienie ma trwać do 24 października. Jest to pierwsza choroba tego nauczyciela w tym roku. Wynagrodzenie za czas choroby ustalane będzie zatem częściowo na starych, a częściowo na nowych zasadach. Nauczyciel za czas swojej 26-dniowej choroby we wrześniu (czyli od 5 do 30 września), otrzyma wynagrodzenie chorobowe w wysokości 80 proc. swojego wynagrodzenia. W październiku wysokość wynagrodzenia chorobowego tego pracownika nie zmieni się, ale będzie wypłacona tylko za siedem dni tego miesiąca. 7 października upłynie bowiem 33 dni choroby pracownika. Od 34. dnia niezdolności, czyli od 8 października, nauczyciel ten będzie otrzymywał zasiłek chorobowy z ZUS.

Ze względu na zmiany w samych zasadach zatrudniania oraz wymaganiach względem nauczycieli akademickich dostosowania wymagały również przepisy dotyczące ustania ich zatrudnienia.

Rektor może rozwiązać za wypowiedzeniem stosunek pracy z mianowanym nauczycielem akademickim w przypadku:

● czasowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli okres tej niezdolności przekracza okres zasiłkowy, a w przypadku stwierdzenia przez uprawnionego lekarza poprawy stanu zdrowia i możliwości powrotu do pracy, jeżeli okres ten przekracza dwa lata;

● wszczęcia postępowania w sprawie likwidacji uczelni;

● otrzymania przez nauczyciela akademickiego negatywnej oceny okresowej;

● podjęcia lub wykonywania przez nauczyciela akademickiego dodatkowego zatrudnienia bez zgody rektora.

Stosunek pracy z mianowanym nauczycielem akademickim może być rozwiązany również z innych ważnych przyczyn, po uzyskaniu opinii organu kolegialnego wskazanego w statucie uczelni.

W myśl ustawy nałożono obowiązek przeprowadzania oceny pracy nauczyciela akademickiego nie rzadziej niż raz na cztery

lata lub na wniosek kierownika jednostki organizacyjnej.

Nowe rozwiązania polegają na wprowadzeniu obowiązku oceny działalności naukowej, dydaktycznej i organizacyjnej nauczycieli akademickich nie rzadziej niż co dwa lata, z wyłączeniem profesorów mianowanych, których ocena odbywać się będzie raz na cztery lata, przy wykorzystaniu opinii studentów i doktorantów, jako jednego z kryteriów oceny. Otrzymanie negatywnej oceny będzie mogło stanowić podstawę do rozwiązania stosunku pracy zarówno osób zatrudnionych na podstawie mianowania, jak i umowy o pracę, natomiast dwie kolejne negatywne oceny będą zobowiązywały do rozwiązania stosunku pracy.

Podjęcie lub kontynuowanie dodatkowego zatrudnienia bez zgody rektora stanowi podstawę rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem w uczelni publicznej stanowiącej podstawowe miejsce pracy. Wypowiedzenie stosunku pracy następuje z końcem miesiąca następującego po miesiącu, w którym rektor powziął wiadomość o niezaprzestaniu przez nauczyciela akademickiego kontynuowania dodatkowego zatrudnienia (art. 129 ust. 8 ustawy).

W sytuacji gdy w terminie czterech miesięcy od dnia nieuzyskania zgody właściwego organu kolegialnego na kontynuowanie przez rektora dodatkowego zatrudnienia w ramach stosunku pracy, jest on obowiązany zaprzestać kontynuowania dodatkowej pracy. Niezaprzestanie kontynuowania dodatkowego zatrudnienia powoduje wygaśnięcie mandatu. Mandat wygaśnie z dniem stwierdzenia niezaprzestania kontynuowania dodatkowego zatrudnienia. Natomiast stosunek pracy zostanie rozwiązany za wypowiedzeniem z końcem semestru.

Wypowiedzenia stosunku pracy oraz wygaśnięcie mandatu dokonuje lub stwierdza rektor. Natomiast w stosunku do rektora uczelni publicznej - minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego, a w stosunku do rektora odpowiednio uczelni wojskowej, służb państwowych, artystycznej, medycznej oraz morskiej - właściwy minister na wniosek senatu uczelni.

Stosunek pracy mianowanego nauczyciela akademickiego wygasa z mocy prawa w przypadku:

● stwierdzenia, że mianowanie nastąpiło na podstawie fałszywych lub nieważnych dokumentów;

● prawomocnego orzeczenia przez sąd utraty praw publicznych;

● prawomocnego ukarania karą dyscyplinarną pozbawienia prawa wykonywania zawodu nauczyciela akademickiego na stałe lub na czas określony;

● prawomocnego orzeczenia środka karnego w postaci zakazu zajmowania określonego stanowiska w przypadku, gdy orzeczenie to dotyczy wykonywania obowiązków nauczyciela akademickiego;

● upływu trzymiesięcznego okresu nieobecności w pracy z powodu tymczasowego aresztowania;

● odbywania kary pozbawienia wolności lub ograniczenia wolności;

● upływu okresu mianowania;

● śmierci nauczyciela akademickiego.

Po nowelizacji ustawy stosunek pracy mianowanego nauczyciela akademickiego zatrudnionego w uczelni publicznej wygasa z końcem roku akademickiego, w którym ukończył on sześćdziesiąty piąty rok życia. Natomiast stosunek pracy mianowanego nauczyciela akademickiego posiadającego tytuł naukowy profesora, zatrudnionego na stanowisku profesora nadzwyczajnego lub zwyczajnego w uczelni publicznej wygasa z końcem roku akademickiego, w którym ukończył on siedemdziesiąty rok życia.

W ramach nowych przepisów ustawy stworzony zostanie centralny wykaz nauczycieli akademickich i pracowników naukowych. Znajdą się w nim następujące dane:

● imię i nazwisko nauczyciela akademickiego lub pracownika naukowego,

● numer PESEL, a w przypadku jego braku numer dokumentu potwierdzającego tożsamość, tytuł zawodowy, stopień naukowy lub tytuł naukowy,

● informacje o podstawowym miejscu zatrudnienia i miejscu dodatkowego zatrudnienia,

● informacje o zaliczeniu do minimum kadrowego.

Podstawowym zadaniem wykazu będzie dostarczanie rzetelnej i bezpośredniej informacji m.in. urzędowi obsługującemu ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego, ministrom nadzorującym uczelnie, Radzie Głównej oraz rektorom uczelni w zakresie m.in. oświadczeń pracowników dotyczących ich podstawowego miejsca zatrudnienia, zaliczania do minimum kadrowego jednostki oraz uprawnień jednostki.

Przedmiot zmiany	Zasady
Likwidacja stanowiska docenta	Osoba zatrudniona przed dniem wejścia w życie ustawy (czyli przed 1 października) na stanowisku docenta, na czas nieokreślony, pozostaje na tym stanowisku, jednak nie dłużej niż do końca roku akademickiego, w którym ukończyła sześćdziesiąty piąty rok życia. W przypadku zatrudnienia na czas określony, stosunek pracy na tym stanowisku trwa do zakończenia umowy.
Przy zatrudnianiu postępowanie konkursowe	Nauczyciel akademicki będzie mógł być zatrudniony w szkole wyższej tylko po przeprowadzeniu otwartego konkursu na wybrane stanowisko. Nie dotyczy to ponownego zatrudniania nauczycieli akademickich na tej samej uczelni, którzy nabyli uprawnienia emerytalne.
Podstawa zatrudnienia	Nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem akademickim będzie następowało na podstawie mianowania albo umowy o pracę. Na podstawie mianowania zatrudniani będą wyłącznie nauczyciele akademiccy posiadający tytuł naukowy profesora.
Ograniczenie dodatkowego zatrudnienia	Nauczyciel akademicki zatrudniony w uczelni publicznej może podjąć lub kontynuować zatrudnienie w ramach stosunku pracy tylko u jednego dodatkowego pracodawcy prowadzącego działalność dydaktyczną lub naukowo-badawczą. Podjęcie lub kontynuowanie pracy na drugim etacie wymaga zgody rektora.
Minimum kadrowe	Nauczyciel akademicki składa na uczelni oświadczenie, w którym upoważnia wybraną podstawową jednostkę organizacyjną uczelni do zaliczania go do minimum kadrowego: ● jednego kierunku jednolitych studiów magisterskich albo ● jednego kierunku studiów pierwszego oraz drugiego stopnia albo ● jednego kierunku studiów tylko pierwszego stopnia albo ● jednego kierunku studiów tylko drugiego stopnia. Oświadczenia takie składa się przed rozpoczęciem roku akademickiego, nie później jednak niż do 30 czerwca roku poprzedzającego rok akademicki. Uczelnie, które chcą mieć uprawnienia do prowadzenia studiów pierwszego stopnia (licencjat), do minimum kadrowego zamiast jednego doktora habilitowanego mogą wliczyć dwóch doktorów, a zamiast jednego doktora dwóch magistrów.
Zakaz tworzenia stosunków podległości służbowej osób spokrewnionych i spowinowaconych	Dotyczy nauczycieli akademickich i pracowników niebędących nauczycielami.
Nauczyciele akademiccy z prawem do wynagrodzenia chorobowego i zasiłków	Za czas niezdolności nauczyciela akademickiego do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną - trwającej łącznie do 33 dni w ciągu roku kalendarzowego, a w przypadku pracownika, który ukończył 50 rok życia - trwającej łącznie do 14 dni w ciągu roku kalendarzowego - pracownik zachowuje prawo do 80 lub 100 proc. wynagrodzenia, w zależności od przyczyny tej niezdolności (art. 92 k.p.). Od 34 dnia niezdolności nauczycielom akademickim przysługuje zasiłek chorobowy.
Rozwiązanie stosunku pracy	Otrzymanie negatywnej oceny pracy stanowi podstawę do rozwiązania stosunku pracy osób zatrudnionych zarówno na podstawie mianowania, jak i umowy o pracę. Podjęcie lub kontynuowanie dodatkowego zatrudnienia bez zgody rektora stanowi podstawę rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem w uczelni publicznej stanowiącej podstawowe miejsce pracy.

 

@RY1@i02/2011/194/i02.2011.194.209.00050i.802.jpg@RY2@

Magdalena Kasprzak, ekspert z zakresu prawa pracy

Magdalena Kasprzak

ekspert z zakresu prawa pracy

Art. 108, art. 114, art. 118a, art. 129, art. 154 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 z późń. zm.).

Art.22, art. 24 ustawy z 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 84, poz. 455, z późń. zm.).

Art. 92 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra nauki i szkolnictwa wyższego z 27 lipca 2006 r. w sprawie warunków, jakie musza spełniać jednostki organizacyjne uczelni, aby prowadzić studia na określonym kierunku i poziomie kształcenia (Dz.U. nr 144, poz. 1048 z późń. zm.).