Dofinansowanie zależy od rodzaju i stopnia niepełnosprawności

Wyjściową kwestią dla pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne jest niepełnosprawność pracowników oraz wliczanie ich do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych.

Sposób ustalania niepełnosprawności dokumentuje się orzeczeniami o niepełnosprawności, o których mowa w art. 4a ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, dalej jako ustawa, lub orzeczeniami o znacznym, umiarkowanym lub lekkim stopniu niepełnosprawności (o których mowa w art. 3 ustawy) albo orzeczeniami traktowanymi na równi z orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności na podstawie art. 5 i 62 ustawy.

Zmodyfikowano natomiast dotychczasowe zasady wliczania osób niepełnosprawnych do stanu zatrudnienia. Od 1 stycznia obowiązuje w tym zakresie art. 2a ustawy, którego stosowanie w niektórych przypadkach nadal budzi wątpliwości pracodawców. Przepis ten stosuje się zarówno do ustalania stanu zatrudnienia niepełnosprawnych pracowników (ustalanego np. dla celów wpłat na PFRON, o których mowa w art. 21 ustawy), jak i łączonego stanu zatrudnienia niepełnosprawnych pracowników i zatrudnionych w ZPChr wykonawców pracy nakładczej, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy (ustalanego np. dla celów wykazania się spełnianiem warunków do legitymowania się statusem ZPChr).

Artykułu 2a ustawy nie stosuje się zaś do ustalania innych stanów osób niepełnosprawnych, o których mowa w ustawie - np. do ustalania stanu niepełnosprawnych klientów przy ustalaniu prawa do zwolnienia z wpłat na PFRON na podstawie art. 21 ust. 2e ustawy przez pracodawców niedziałających w celu osiągnięcia zysku, których wyłącznym przedmiotem prowadzonej działalności jest rehabilitacja społeczna i lecznicza, edukacja osób niepełnosprawnych lub opieka nad osobami niepełnosprawnymi.

Warto również pamiętać, że art. 2a ustawy nie ma także zastosowania do wyznaczania okresu, w którym dana osoba jako osoba niepełnosprawna prowadziła działalność gospodarczą, od której odprowadzała składki na ubezpieczenia społeczne podlegające refundacji na podstawie art. 25a ustawy.

Przepis art. 2a ust. 1 ustawy zawiera natomiast ogólną zasadę, że osobę niepełnosprawną wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, począwszy od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność.

Od tej zasady przewidziano wyjątki - w przypadku przedstawienia kolejnego orzeczenia tego samego lub innego rodzaju z takim samym lub innym rozstrzygnięciem co do stopnia lub rodzaju niepełnosprawności. Pozwala to na wsteczne wliczenia pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych.

Pierwsze orzeczenie, które pracownica przedstawiła pracodawcy 11 maja 2009 r., zostało wycofane z akt pracowniczych 22 lipca 2011 r. Następnie pracownica ponownie przedstawiła pracodawcy to samo orzeczenie 7 września 2011 r. Pracodawca wliczał pracownicę do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych do 22 lipca i od 7 września 2011 r. W pozostałym okresie miał obowiązek wyłączyć ją ze stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych.

Pierwszy wyjątek wynika z art. 2a ust. 2 ustawy, zgodnie z którym w razie przedstawienia pracodawcy kolejnego orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność osobę niepełnosprawną należy wliczać do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, począwszy od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia. Stosując ten przepis, należy jednak pamiętać o kilku kwestiach.

Po pierwsze, pracodawca może na jego podstawie dokonać wstecznego zaliczenia, tylko gdy ma pewność, że wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia został złożony nie później niż w dniu następującym po dniu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność.

Oznacza to konieczność ustalenia, kiedy poprzednie orzeczenie utraciło ważność oraz kiedy osoba, której dotyczy kolejne orzeczenie, złożyła wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia.

Jeżeli pracodawca dysponował poprzednim orzeczeniem do czasu utraty jego ważności, co ma z reguły miejsce, to nie ma problemów z ustaleniem, do kiedy było ono ważne.

Natomiast ustalenie daty złożenia wniosku jest bezsporne w przypadku orzeczeń o poszczególnych stopniach niepełnosprawności wydawanych w pierwszej instancji przez powiatowe zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności, ponieważ data złożenia wniosku widnieje w orzeczeniu.

W przypadku przedstawienia przez pracownika orzeczenia wydanego w postępowaniu odwoławczym przez wojewódzki zespół ds. orzekania o niepełnosprawności warto poprosić pracownika o udostępnienie orzeczenia, od którego złożył odwołanie, a w przypadku orzeczeń potwierdzających niepełnosprawność, z których nie wynika data złożenia wniosku o jego wydanie - celowe jest uzyskanie stosownej informacji od pracownika (który w razie wątpliwości może wystąpić do organu orzekającego o poświadczenie daty złożenia wniosku lub może udostępnić pracodawcy kopię wniosku z datownikiem potwierdzającym datę jego wpływu).

W razie nieustalenia wspomnianych dat lub stwierdzenia, że pracownik złożył wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia później niż w dniu następującym po utracie ważności poprzedniego orzeczenia - art. 2a ust. 2 ustawy nie można zastosować.

Po drugie, art. 2a ust. 2 ustawy umożliwia wsteczne wliczenie pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych tylko od dnia złożenia wniosku albo wcale. Oznacza to więc konieczność przeanalizowania, czy wynikające z kolejnego orzeczenia rozstrzygnięcie potwierdzające niepełnosprawność danej osoby (np. "niepełnosprawność datuje się od...", "niezdolność do pracy od...") obejmuje również dnień złożenia wniosku.

Pracownica legitymowała się ważnym do 26 lutego 2011 r. orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy. Wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia złożyła 27 lutego. Orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane 8 września 2011 r. przedstawiła pracodawcy następnego dnia. Z orzeczenia wynikało, że stopień niepełnosprawności i niepełnosprawność datują się od 11 maja 2009 r. Zgodnie z art. 2a ust. 2 ustawy pracownicę wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych od 27 lutego 2011 r. Gdyby z jej orzeczenia wynikało, że niepełnosprawność datuje się np. od 14 marca 2011 r. (np. w razie wypadku, który wydarzył się po dniu złożenia wniosku), to art. 2a ust. 2 ustawy nie można byłoby w ogóle zastosować, bo rozstrzygnięcie nie obejmowałoby dnia złożenia wniosku.

Z drugiej strony, okres wstecznego zaliczenia na podstawie art. 2a ust. 2 ustawy może być dowolnie długi, co jest szczególnie ważne w odniesieniu do pracowników, którzy kwestionowali kolejne orzeczenie, w trybie odwoławczym lub sądownie.

Drugi wyjątek od wliczania osób niepełnosprawnych do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych od dnia przedstawienia orzeczenia dokumentującego ich niepełnosprawność przewiduje art. 2a ust. 3 ustawy.

Na tej podstawie bez względu na datę złożenia wniosku o wydanie kolejnego orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność osobę niepełnosprawną wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych również w okresie do 3 miesięcy poprzedzających dzień przedstawienia pracodawcy kolejnego orzeczenia, jeżeli z treści tego orzeczenia wynika, że w tym okresie osoba ta była niepełnosprawna.

Przepis ten może mieć zastosowanie zarówno, gdy z jakichkolwiek powodów pracownik złożył wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia w okresie późniejszym niż dzień następujący po dniu utraty ważności poprzedniego orzeczenia, jak i w sytuacji, gdy pracodawca nie może ustalić daty złożenia wniosku lub daty utraty ważności przez poprzednie orzeczenie lub gdy z kolejnego orzeczenia nie wynika, że orzeczona niepełnosprawność istniała w dniu złożenia wniosku, przez co nie można zastosować art. 2a ust. 2 ustawy.

Stosując art. 2a ust. 3, należy przeanalizować treść orzeczenia i ustalić, od kiedy organ orzekający potwierdził niepełnosprawność (ewentualnie stopień niepełnosprawności, niezdolność do pracy, niezdolność do samodzielnej egzystencji itd.) danej osoby. Następnie należy ustalić (i potwierdzić na kopii orzeczenia znajdującej się w aktach pracowniczych) datę przedstawienia kolejnego orzeczenia pracodawcy. Wreszcie należy ustalić, czy w całym lub części okresu 3 miesięcy przed dniem przedstawienia orzeczenia pracodawcy stosownie do kolejnego orzeczenia pracownik był niepełnosprawny.

Maksymalny okres wstecznego zaliczenia pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych nie może być dłuższy niż 3 miesiące przed dniem przedstawienia pracodawcy orzeczenia ani niż okres, w którym potwierdzono jego niepełnosprawność.

Pracownica legitymowała się do 15 marca orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Wniosek o wydanie kolejnego złożyła 20 marca. Z kolejnego orzeczenia przedstawionego pracodawcy 8 września 2011 r. wynikało, że jej niepełnosprawność datuje się od 2005 r. Zatem zgodnie z art. 2a ust. 3 ustawy pracownicę należy wliczyć do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych od 8 czerwca 2011 r.

Pracownica legitymowała się do 15 marca orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy. Wniosek o wydanie kolejnego złożyła 5 sierpnia. Z kolejnego orzeczenia przedstawionego pracodawcy 8 września wynikało, że jej niepełnosprawność datuje się od 5 sierpnia. Zgodnie z art. 2a ust. 3 ustawy pracownicę należy wliczyć do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych od 5 sierpnia.

Wsteczne zaliczanie pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych na podstawie art. 2a ust. 2 ustawy, a przede wszystkim art. 2a ust. 3 ustawy, może doprowadzić do zazębiania się rozstrzygnięć dotyczących stopnia niepełnosprawności pracownika.

Przy ustalaniu stanów zatrudnienia osób niepełnosprawnych o poszczególnych stopniach niepełnosprawności należy bowiem również stosować zasady wynikające z art. 2a ustawy. Jeżeli kolejne orzeczenie pozwala na wsteczne zaliczenie pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych na podstawie tego orzeczenia, to w świetle art. 2a ustawy należało traktować go jak osobę o wynikającym z tego orzeczenia stopniu niepełnosprawności.

Stosowanie wstecznego zaliczenia do stanów zatrudnienia osób niepełnosprawnych jest obligatoryjne.

Pracownik legitymował się orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy do 15 sierpnia 2011 r. Wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia złożył 25 sierpnia 2011 r. Załóżmy, że orzeczenie, z którego wynika, że umiarkowany stopień niepełnosprawności datuje się od 3 maja 2011 r., przedstawi pracodawcy 11 października 2011 r. Zgodnie z art. 2a ust. 3 ustawy pracownika należy w takim przypadku wliczać do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych na podstawie nowego orzeczenia od 11 lipca 2011 r. Zatem za okres od 11 lipca do 15 sierpnia 2011 r. zazębiają się stopnie niepełnosprawności, które można przypisać pracownikowi na podstawie dotychczasowego i kolejnego orzeczenia. Skoro jednak pracodawca musi zastosować art. 2a ust. 3 do wstecznego wliczenia pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, to należy uznać, że na podstawie tego samego kolejnego orzeczenia powinien zaliczyć go również do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych o określonym stopniu niepełnosprawności, w tym przypadku - umiarkowanym.

Ustalanie stanów zatrudnienia, w tym stanów zatrudnienia osób niepełnosprawnych jest również istotne przy wypełnianiu miesięcznych informacji INF-1. Informacje te składają na podstawie art. 21 ust. 2f ustawy pracodawcy zwolnieni z wpłat na PFRON, o których mowa w art. 21 ust. 2, 2a, 2b i 2e ustawy.

Pracodawca, który, wypełniając deklaracje wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z tytułu niezapewniania wymaganego poziomu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, wykazałby 0 odpowiednio w poz. 23 DEK-I-0 lub DEK-I-a albo w poz. 32 DEK-I-b, jest zwolniony z wpłat na PFRON i w związku z tym zamiast deklaracji składa informację INF-1 według wzoru określonego w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z 10 marca 2011 r. w sprawie określenia wzorów miesięcznych i rocznych informacji o zatrudnieniu, kształceniu lub o działalności na rzecz osób niepełnosprawnych.

Analogiczny obowiązek dotyczy pracodawców, o których mowa w art. 21 ust. 2e ustawy.

W poz. 38 w polu 4. informacji INF-1 składający podaje także ogólne informacje o zatrudnieniu, wykazując dodatkowo informację, czy spełnia warunki dotyczące struktury zatrudnienia określone dla sprzedających uprawnionych do wystawiania informacji o wysokości ulg we wpłatach na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na podstawie art. 22 ustawy.

Obserwowane ostatnio nierzetelne informowanie kontrahentów o możliwości uzyskania ulg z tytułu zakupów dokonanych u pracodawcy niespełniającego niezbędnych warunków w tym zakresie naraża potencjalnego kontrahenta nie tylko na wybór niekoniecznie najkorzystniejszej oferty, lecz także na zaniżanie wpłat na PFRON w wyniku skorzystania z nieważnej ulgi.

Rozwiązaniem częściowo zabezpieczającym kontrahenta jest np. żądanie od sprzedającego kopii informacji INF-1, w których pracodawca co miesiąc obligatoryjnie składa PFRON oświadczenie o strukturze zatrudnienia pod sankcją odpowiedzialności karnej.

Sprzedający udostępniający nabywcy kopię złożonej informacji INF-1 ma szansę rozwiać wątpliwości nabywcy co do podmiotu uprawnionego do wystawiania ulgi w spłatach na PFRON. Jest to ważne m.in. z uwagi na to, że tylko sprzedawca własnej produkcji lub usługi ma prawo do udzielania tych ulg (art. 22 ust. 1 i 6 ustawy).

Ma to znaczenie w przypadku znacznej części umów zawieranych z konsorcjami, w skład których wchodzą podmioty uprawnione do wystawiania ulg i podmioty niespełniające tych warunków.

Brak tożsamości sprzedawcy i wytwórcy produkcji lub usług oraz podmiotu składającego informację INF-1 we wspomnianym przypadku może być niepokojący dla kontrahenta zamierzającego uzyskać ulgę i wymaga wyjaśnienia.

Skutkiem wstecznego zaliczenia pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych może być np. dokonanie stosownych korekt dokumentów, w których pracodawca wykazuje stany zatrudnienia osób niepełnosprawnych, np. deklaracji wpłat na PFRON, informacji INF-1 przedstawianej przez zwolnionych z wpłat na PFRON czy informacji INF-W składanej przez ZPChr i ZAZ.

Wsteczne zaliczenie pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych ostatnio wzbudziło wątpliwości adresatów prawa co do zachowania prawa do dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, o którym mowa w art. 26a ustawy, i zakresu prawa do ubiegania się o to dofinansowanie po przedstawieniu kolejnego orzeczenia przez pracownika.

Zastosowanie art. 2a ust. 2 lub 3 ustawy może skutkować w kilku płaszczyznach. Po pierwsze, wszyscy pracodawcy zamierzający skorzystać z dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych muszą ustalić stan zatrudnienia ogółem, a w razie osiągnięcia co najmniej 25-etatowego zatrudnienia ogółem - także wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych (który musi wynosić co najmniej 6 proc.).

Wsteczne zaliczenie pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych (niezależnie od tego, czy przysługuje na niego dofinansowanie) skutkuje np. zmianą wykazywanego poz. 38 wniosku o wypłatę dofinansowania Wn-D stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Może również skutkować zmianą stanu zatrudnienia ogółem z poz. 37 Wn-D np. w sytuacji, gdy w wyniku bieżącej analizy pracownik był uznawany za osobę sprawną i dotyczyły go wyłączenia, o których mowa w art. 21 ust. 5 pkt 1 - 5. Wówczas zmiana jego statusu z osoby sprawnej na niepełnosprawną skutkuje zaprzestaniem wyłączania tego pracownika ze stanu zatrudnienia ogółem na wspomnianej podstawie, a więc zwiększeniem tego stanu.

Spełnienie warunków dotyczących struktury zatrudnienia i jej korekta wpływają na prawo pracodawcy do dofinansowania.

Po drugie, wsteczne zaliczenie do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych zmienia przeciętny miesięczny wymiar czasu pracy danego pracownika, a co za tym idzie także naliczenie kwoty bazowej dofinansowania do jego wynagrodzenia. Tu warto wskazać, że na dokonanie korekt Wn-D i INF-D-P (np. gdy pracodawca za część miesiąca otrzymał dofinansowanie na danego pracownika) nie wyznaczono określonego terminu. Zatem stosownie do art. 49e ustawy pracodawca może złożyć korektę np. 14 dni po otrzymaniu orzeczenia, na podstawie którego dokonał wstecznego zaliczenia na podstawie art. 2a ust. 2 lub 3 ustawy. Może być jednak tak, że pracodawca nie złożył INF-D-P za daną osobę za miesiąc, w którym uznał ją za osobę sprawną na podstawie bieżącej analizy dokonywanej po wygaśnięciu poprzedniego orzeczenia, a przed przedstawieniem mu kolejnego orzeczenia. Wówczas po dokonaniu wstecznego zaliczenia tej osoby do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych w tym miesiącu pracodawca, chcąc uzyskać za ten miesiąc dofinansowanie, musi złożyć prośbę o przywrócenie terminu do złożenia zwykłych Wn-D lub INF-D-P i jednocześnie złożyć te dokumenty. Pracodawca musi jednak uprawdopodobnić, że uchybienie terminu do złożenia tych dokumentów nastąpiło bez jego winy. Posiłkując się przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, zasadne jest złożenie wniosków, informacji i prośby w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia, a więc w terminie 7 dni od dnia przedstawienia pracodawcy kolejnego orzeczenia, na podstawie którego wstecznie zaliczył on pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych w okresie, za który zamierza obecnie uzyskać dofinansowanie. O ile zastosowanie art. 2a ustawy jest obligatoryjne, to korzystanie z uprawnień pracodawcy nie jest obowiązkowe. Zatem pracodawca może, ale nie musi korygować Wn-D i INF-D-P.

Po trzecie, składający te dokumenty pracodawca, dla którego dofinansowanie stanowi pomoc publiczną, powinien uwzględnić także wpływ wstecznego zaliczenia na ciągłość efektu zachęty.

Przypomnijmy, że w myśl art. 8 rozporządzenia Komisji Europejskiej nr 800/2008, zgodnie z którym musi być udzielane dofinansowanie, pomoc publiczna musi wywoływać efekt zachęty, który występuje, gdy beneficjent pomocy publicznej nie podjąłby wspieranego działania bez perspektywy uzyskania pomocy.

W przypadku dofinansowania działaniem wspieranym jest zrekrutowanie i dalsze zatrudnianie osoby niepełnosprawnej.

Istnienie lub nieistnienie efektu zachęty ustala się na podstawie art. 26b ust. 4 - 6 ustawy, stosowanego w sposób niepowodujący przekroczenia ramowych warunków udzielania pomocy publicznej, określonych we wspomnianym rozporządzeniu Komisji Europejskiej. Przyjęcie tych założeń jako punktu wyjścia do dalszych analiz pozwala rozwiązać zdecydowaną większość problemów związanych ze stosowaniem art. 1 i 2a.

Skoro działaniem wspieranym w przypadku dofinansowania jest zatrudnienie osoby niepełnosprawnej, to pracodawca musi wiedzieć o tym, że osoba, którą zamierza zatrudnić - do czego ma go przekonać perspektywa uzyskania pomocy publicznej w formie dofinansowania, o którym mowa w art. 26a - jest osobą niepełnosprawną.

Dofinansowanie przyznaje się wyłącznie do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych w rozumieniu ustawy. Dlatego rozwianie ewentualnych rozterek pracodawcy, który zamierza zatrudnić pracownika, perspektywą uzyskania tej pomocy, wymaga nie tylko tego, by zatrudniana osoba była niepełnosprawna w dniu podjęcia zatrudnienia (a więc, by jej niepełnosprawność potwierdzało istniejące w tym dniu orzeczenie, ale także, by pracodawca o tym wiedział w dniu jej zatrudnienia.

Dla pracodawcy przekonanego, że zatrudnia osobę sprawną, dofinansowanie nie będzie argumentem przemawiającym za jej zatrudnieniem. Z definicji nie wywoła zatem efektu zachęty. Zatem od strony dowodowej wykazanie zaistnienia efektu zachęty w okresie podjęcia przez osobę niepełnosprawną zatrudnienia u pracodawcy zamierzającego uzyskiwać dofinansowanie nie jest możliwe bez kopii orzeczenia potwierdzającego jej niepełnosprawność z adnotacją o dniu jego otrzymania przez pracodawcę nie późniejszym niż dzień zatrudnienia pracownika.

Niezależnie od tego pracodawca musi wykazać efekt zachęty metodą ilościową (zgodnie z art. 26b ust. 4 i 6 ustawy) lub jakościową (art. 26b ust. 4 i 5 ustawy).

Warto zauważyć, że przy ustalaniu stanów zatrudnienia niezbędnych do ustalenia istnienia efektu zachęty metodą ilościową (zob. poz. 39-42 Wn-D) nie stosuje się wyłączeń ani innych rozwiązań przyjętych na poziomie krajowym, które mogłyby skutkować zafałszowaniem wyników obliczeń w sposób skutkujący wykazaniem efektu zachęty na podstawie przepisów krajowych, podczas gdy efekt ten nie mógłby być wykazany na podstawie rozporządzenia KE. Z tego względu nie należy w tym zakresie stosować wyłączeń ze stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych i sprawnych, o których mowa w art. 21 ust. 5 ustawy, ani wstecznego zaliczenia pracowników do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych na podstawie art. 2a ust. 2 i 3 ustawy. Przepisy wspólnotowe nie ustanawiają bowiem ograniczeń włączenia do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych takich jak nieterminowe złożenie wniosku o wydanie kolejnego orzeczenia czy upływ trzymiesięcznego okresu przed dniem przedstawienia orzeczenia pracodawcy.

W świetle art. 2 pkt 20 lit. a rozporządzenia KE dla wliczenia osoby niepełnosprawnej do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych służącego do ustalania efektu zachęty metodą ilościową wystarczy, by osoba ta była niepełnosprawna w rozumieniu ustawy.

Zatem zgodnie z art. 1 ustawy wystarczy, by niepełnosprawność tej osoby potwierdzało jedno z orzeczeń, o których mowa w tej ustawie.

Faktyczna niepełnosprawność jest stanem siłą rzeczy istniejącym przed dniem wydania orzeczenia, które ma ją potwierdzać. Dlatego organy orzekające potwierdzają istnienie niepełnosprawności od daty wskazanej w orzeczeniu. Stąd możliwe jest wsteczne ujęcie danej osoby w stanie osób niepełnosprawnych ustalanym dla celów wykazania efektu zachęty metodą ilościową, jednak nie na podstawie art. 2a ustawy, lecz zgodnie z art. 1 ustawy. Nie stosuje się w tym zakresie ograniczeń określonych w art. 2a ust. 2 i 3 ustawy, lecz po otrzymaniu orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność pracownika osobę tę zalicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych w takim okresie, w jakim przewidywało to wspomniane orzeczenie.

Analogicznie jest w przypadku ustalania ciągłości wykazanego efektu zachęty wywoływanego przez dofinansowanie do wynagrodzenia danego pracownika.

W przypadku gdy pracodawca wykazał na danego pracownika efekt zachęty w okresie podjęcia przez niego zatrudnienia u tego pracodawcy, nie oznacza to, że efekt ten będzie trwały. Może on ustać w razie zakończenia zatrudnienia lub utraty statusu osoby niepełnosprawnej.

Zaprzestanie zatrudniania, o którym tu mowa, może wynikać np. z rozwiązania umowy o pracę i nienawiązania nowej w dniu następującym po dniu rozwiązania poprzedniej czy wygaśnięcia stosunku pracy. Z zasady skutkuje to trwałym ustaniem efektu zachęty z koniecznością jego ponownego wykazywania w razie ewentualnego powtórnego zatrudnienia pracownika będącego osobą niepełnosprawną.

Natomiast utrata statusu osoby niepełnosprawnej wiąże się w tym przypadku co do zasady z wygaśnięciem orzeczenia potwierdzającego jej niepełnosprawność w rozumieniu ustawy.

Status osoby niepełnosprawnej musi być ciągły, co można ustalić w wyniku analizy bieżącej orzeczenia, którym aktualnie dysponuje pracodawca lub po przedstawieniu kolejnego orzeczenia, z którego wynika, że w okresie zatrudnienia u pracodawcy osoba ta była niepełnosprawna. W tym zakresie nie stosuje się art. 2a ust. 2 i 3 ani art. 21 ust. 5 ustawy, ale wyłącznie art. 1 ustawy. Zatem zadaniem pracodawcy jest w tym zakresie jedynie ustalenie okresów, w których niepełnosprawność pracownika została potwierdzona orzeczeniami, o których mowa w art. 3, 4a, 5 lub 62 ustawy, i ustalenie, czy status osoby niepełnosprawnej trwał nieprzerwanie od dnia jej zatrudnienia w warunkach efektu zachęty.

Zerwana ciągłość efektu zachęty wyłącza możliwość przywrócenia go lub ponownego wykazania, ponieważ wiąże się on z podjęciem zatrudnienia przez osobę niepełnosprawną, co nie ma miejsca w sytuacji nabycia statusu osoby niepełnosprawnej w czasie trwania zatrudnienia.

Pracownik zatrudniony w warunkach efektu zachęty w 2009 r. legitymował się ważnym orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności do 1 maja 2011 r. Wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia złożył 10 maja. Z orzeczenia przedstawionego pracodawcy w dniu 8 września wynika, że niepełnosprawność datuje się od 2007 r., a stopień niepełnosprawności od 10 maja 2011 r. Dla ustalenia efektu zachęty pracodawca bada ciągłość statusu pracownika jako osoby niepełnosprawnej. Pracownik ten był nieprzerwanie niepełnosprawny od 2007 r., więc w wyniku analizy treści kolejnego orzeczenia pracodawca może uznać, że efekt zachęty nie ustał i jeżeli spełnia pozostałe warunki do uzyskania dofinansowania, to może ponownie pobierać na pracownika tę pomoc. W okresie od maja do 8 września 2011 r. pracodawca miał jednak obowiązek uznawać pracownika za osobę niepełnosprawną, więc nie mógł pobierać na niego dofinansowania. Może także uzyskać dofinansowanie za okresy wcześniejsze, w których pracownika wstecznie wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych na podstawie art. 2a ust. 2 lub 3 ustawy - a więc od 8 czerwca 2011 r.

Pracownik zatrudniony w warunkach efektu zachęty w 2010 r. legitymował się orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy do 11 lipca 2011 r. Wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia pracownik złożył 9 sierpnia 2011 r. Orzeczenie, z którego wynikało, że nie da się ustalić, od kiedy datuje się niepełnosprawność oraz że lekki stopień niepełnosprawności datuje się od 9 sierpnia 2011 r., pracownik przedstawił 8 września 2011 r. Z kolejnego orzeczenia nie wynika ciągłość statusu osoby niepełnosprawnej (luka w poświadczonej niepełnosprawności obejmuje okres od 12 lipca do 8 sierpnia 2011 r.), więc efekt zachęty wykazany w 2010 r. ustał i na pracownika pracodawca nie będzie mógł pobierać dofinansowania. Natomiast pracownik ten od 9 sierpnia będzie mógł zostać wykazany w stanach zatrudnienia osób niepełnosprawnych, np. dla celu wykazania wzrostów netto stanów zatrudnienia osób niepełnosprawnych przy wykazywaniu efektu zachęty na innych pracowników zatrudnionych w tym okresie, czy 6-procentowego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych (art. 26a ustawy).

W ustawie przewidziano rozwiązania mające zachęcać do zatrudniania niepełnosprawnych o szczególnych schorzeniach. I tak:

● pracodawca rozliczający się z wpłat z tytułu niezapewniania wymaganego poziomu zatrudnienia osób niepełnosprawnych może na podstawie art. 21 ust. 4 ustawy pomniejszyć ustawowy wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, jeżeli zatrudnia osoby o szczególnych schorzeniach (wówczas osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności i szczególnych schorzeniach ujmuje dodatkowo 3-krotnie w stanach zatrudnienia osób niepełnosprawnych, a osoby o umiarkowanym stopniu i szczególnych schorzeniach - dodatkowo dwukrotnie),

● pracodawca korzystający z dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych oblicza wyższą kwotę bazową dofinansowania o 40 proc. najniższego wynagrodzenia na osoby o szczególnych schorzeniach (schorzenia te to: upośledzenie umysłowe, choroby psychiczne, epilepsja, ślepota i całościowe zaburzenia rozwojowe - UPENC),

● pracodawca zatrudniający ogółem co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na etaty, w tym co najmniej 30 proc. osób o znacznym stopniu niepełnosprawności lub osób o stopniu umiarkowanym i szczególnych schorzeniach (UPENC) spełnia obecne warunki dotyczące struktury zatrudnienia u sprzedających uprawnionych do wystawiania ulg we wpłatach na PFRON, o których mowa w art. 22 ustawy,

● pracodawca zatrudniający ogółem co najmniej 25 pracowników lub wykonawców pracy nakładczej, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy, w tym co najmniej 30 proc. osób niewidomych lub psychicznie chorych (bez względu na stopień niepełnosprawności) lub umysłowo upośledzonych (o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności) spełnia warunki dotyczące struktury zatrudnienia niezbędnej do legitymowania się statusem ZPChr i korzystania w 2011 r. ze zwolnień z podatków i opłat na podstawie art. 31 ust. 1 ustawy.

Dokumentowanie szczególnych schorzeń dla wszystkich tych celów za okresy przypadające przed 1 stycznia odbywało się na podstawie orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność w rozumieniu ustawy, innego orzeczenia lub zaświadczenia lekarza specjalisty.

Załóżmy, że pracownik pełnoetatowy o częściowej niezdolności do pracy, zatrudniony w ZPChr przedstawi 16 września 2011 r. orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności z symbolem E. Pracodawca wlicza go do stanu osób o lekkim stopniu niepełnosprawności (bez schorzeń) w okresie od 1 do 15 września (przeciętny miesięczny wymiar czasu pracy (PMW) w tym okresie to 1 etat x 15/30). Zgodnie z art. 2a ust. 4 ustawy, od 16 września pracownika wlicza się do stanu osób o szczególnych schorzeniach. Zatem PMW w tym zakresie to także 1 x 15/30. Kwota bazowa dofinansowania to iloczyn najniższego wynagrodzenia oraz przeciętnych miesięczych wymiarów czasu pracy pomnożonych przez mnożniki stopnia i rodzaju niepełnosprawności. W pierwszym okresie mnożnikiem tym jest 0,6, a w drugim - 1 (0,6 + 0,4). Zatem kwota bazowa dofinansowania to 1276 x (0,6 x 1 x 15/30 + 1 x 1 x 15/30). Gdyby pracownik nie miał udokumentowanych szczególnych schorzeń, to kwota bazowa dofinansowania byłaby w tym przypadku równa 1276 x 0,6 x 1 x 30/30.

Po 1 stycznia dokumenty te nadal są honorowane w odniesieniu do wszystkich celów oprócz dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych. W tym przypadku wystąpienie szczególnych schorzeń w tym zakresie dokumentuje się przy pomocy orzeczenia dokumentującego niepełnosprawność w rozumieniu ustawy lub innego orzeczenia (np. wydanego po 1 stycznia 1998 r. orzeczenia resortowej komisji orzekającej o zaliczeniu do jednej z grup inwalidztwa). Na równi ze wspomnianymi orzeczeniami traktuje się wyroki w postępowaniach, których przedmiotem było kwestionowanie ustaleń dokonanych w tych orzeczeniach.

Wystąpienie szczególnych schorzeń musi być potwierdzone bezspornie np. w sentencji, uzasadnieniu lub wskazaniach zawartych w orzeczeniu.

Wszystkie wspomniane stany zatrudnienia osób o szczególnych schorzeniach ustala się w wartościach przeciętnych miesięcznych, więc konieczne jest ustalenie początkowej daty wliczania pracownika do stanu osób o szczególnych schorzeniach.

Od 1 stycznia kwestię tę normuje w tym zakresie art. 2a ust. 4 ustawy, zgodnie z którym pracownika wlicza się do stanu osób o szczególnych schorzeniach od dnia przedstawienia pracodawcy dokumentów potwierdzających wystąpienie u pracownika tych schorzeń. Przy ustalaniu tego stanu nie dokonuje się wstecznego wliczania pracownika do stanu zatrudnienia osób o szczególnych schorzeniach, ponieważ art. 2a ust. 2 i 3 ustawy nie mają w tym zakresie zastosowania.

Pracownik do 15 maja 2011 r. legitymował się orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy. Wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia (o stopniu niepełnosprawności) złożył 8 sierpnia. Orzeczenie wydane 6 września przedstawił pracodawcy 8 września. Z orzeczenia wynikało, że niepełnosprawność datuje się od 1999 r., a stopień niepełnosprawności - od 8 sierpnia, a przyczyną niepełnosprawności była epilepsja (E).

Do stanu osób o szczególnych schorzeniach, zgodnie z art. 2a ust. 4 ustawy pracownika należy wliczyć od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia, tj. od 8 września. Na podstawie tego samego orzeczenia, zgodnie z art. 2a ust. 3 ustawy, pracodawca zalicza podwładnego do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych w okresie do 3 miesięcy przed dniem przedstawienia mu orzeczenia, o ile z orzeczenia wynikało, że pracownik był niepełnosprawny, tj. od dnia 8 czerwca.

Prawidłowe stosowanie art. 2a ustawy ma istotne znaczenie od 1 czerwca 2011 r., kiedy to wszedł w życie art. 20c ustawy, zgodnie z którym osobie niepełnosprawnej przysługują uprawnienia pracownicze określone w art. 15 - 20 ustawy od dnia, od którego osoba ta została wliczona do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych na podstawie art. 2a ustawy. W praktyce stosowanie tego przepisu jest dość ograniczone. Wynika to zarówno z samego zakresu regulacji art. 20c ustawy, jak i charakteru poszczególnych uprawnień pracowniczych osób niepełnosprawnych.

Artykuł 20c ustawy nie dotyczy nabycia prawa do wspomnianych uprawnień pracowniczych. W ustawie rozróżnia się bowiem nabycie od realizacji uprawnień.

Ponadto art. 20c nie stanowi podstawy do utraty lub zawieszenia nabytych uprawnień. Mając na uwadze to, że mowa tu o szczególnych uprawnieniach pracowniczych, gdyby przepis ten miał wywoływać taki skutek, to musiałby to wyraźnie przewidywać, a tak nie jest. Kolejną kwestią wartą odnotowania jest zakres odesłania do art. 2a ustawy.

Ustawodawca odsyła do całego art. 2a ustawy, zatem przenoszenie realizacji uprawnień pracowniczych na okres wliczania pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych dotyczy zarówno okresów począwszy od dnia przedstawienia orzeczenia, jak i okresów poprzedzających ten dzień, a wyznaczonych na podstawie art. art. 2a ust. 2 i 3 ustawy.

Z uwagi na charakter uprawnienia najpełniejsze zastosowanie art. 20c ustawy ma do przewidzianego w art. 17 uprawnienia do dodatkowej 15-minutowej przerwy w pracy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek. Zatem pracodawca realizuje uprawnienie do przerwy w pracy także za okres, w którym wstecznie zaliczył pracownika do stanu zatrudnienia ogółem, rekompensując odpowiednio czas nadpracowany.

Podobnie jest z uprawnieniem do pracy w skróconych normach czasu pracy. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy czas pracy osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności to maksymalnie 7 godzin na dobę i 35 tygodniowo. Stosownie do art. 15 ust. 1 w odniesieniu do pozostałych osób niepełnosprawnych normy te wynoszą odpowiednio 8 i 40 godzin.

Jednak art. 20c (w 2011 roku) nie ma zastosowania do art. 15 - kwestię tę reguluje art. 15 ust. 4 ustawy, nakazując stosować je od dnia następującego po dniu przedstawienia orzeczenia.

Do końca 2011 roku normy określone w art. 15 ust. 1 i 2 ustawy stosuje się automatycznie. Od 2012 r. będzie to dotyczyło tylko norm określonych w art. 15 ust. 1, które będą wyjściowymi normami dla wszystkich osób niepełnosprawnych. Tylko do tych norm będzie miał zastosowanie art. 20c ustawy, przez co będą one stosowane na bieżąco i wstecznie za okres, w którym pracownik był wliczany do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych na podstawie art. 2a ustawy, natomiast normy określone w art. 15 ust. 2 ustawy będą stosowane do osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, o ile przedstawią one zaświadczenie o celowości stosowania wobec nich tych norm i tylko od dnia przedstawienia tego zaświadczenia, co przewiduje art. 15 ust. 2a.

Wspomniane zaświadczenie wyda lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników (na zlecenie pracodawcy). W razie jego braku (w tym w razie uniemożliwienia pracownikowi dostępu do tego lekarza) dokumenty te wydaje na zlecenie pracodawcy lub pracownika lekarz sprawujący opiekę nad osobą niepełnosprawną, a więc lekarz domowy, lekarz pierwszego kontaktu czy lekarz specjalista w zakresie schorzeń pracownika. W obu przypadkach koszty badań pokrywa pracodawca.

Pracodawca nie ma równocześnie prawa do ograniczania lub wstępnej oceny zasadności wystąpienia do lekarza o wydanie tych dokumentów.

Ostatnie dwa uprawnienia dotyczą osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Są to dodatkowy urlop wypoczynkowy (art. 19 ustawy) i zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia (art. 20 ustawy).

Ich nabycie następuje z mocy prawa, jednak realizacja wymaga wniosku. Oznacza to, że do realizacji tych uprawnień można w ograniczonym zakresie zastosować art. 20c ustawy, jednak wsteczna realizacja tych uprawnień w okresie wynikającym z art. 2a ust. 2 lub 3 ustawy w praktyce nie będzie miała miejsca, więc będą one realizowane w okresie po dniu złożenia wniosku, za tym że w przypadku zwolnień może być tu zastosowany art. 20c ustawy w związku z art. 2a ust. 1 ustawy, a w przypadku urlopu nie będzie on miał zastosowania, ponieważ oznaczałoby to nieprzewidziane prawnie zawieszenie uprawnienia lub jego utratę.

Pracodawcy prowadzący ZPChr wskazywali na trudności związane z bezsporną sukcesją statusu ZPChr w przypadku zamian formy organizacyjno-prawnej pracodawcy prowadzącego ZPChr.

Płynne przejście statusu na sukcesora, z pominięciem obowiązku zachowywania 12 i 6-miesięcznych okresów prowadzenia działalności i zachowywania wymaganej struktury zatrudnienia przed dniem złożenia wniosku o przyznanie statusu ZPChr przewidzianych w art. 28 ust. 1 ustawy, jest istotne dla planowania i realizacji przedsięwzięć gospodarczych uwzględniających także uprawnienia wynikające z legitymowania się statusem ZPChr.

Przed 1 stycznia bezwarunkowa sukcesja statusu ZPChr zachodziła w przypadku połączenia i przekształcenia na podstawie przepisów kodeksu spółek handlowych lub prawa spółdzielczego, o ile jednym z podmiotów wyjściowych jest legitymujący się statusem ZPChr.

Ograniczona sukcesja dotyczyła podziału na podstawie kodeksu spółek handlowych, ponieważ w wyniku sukcesji statusem mógł się legitymować tylko jeden z podmiotów wynikowych (status ZPChr nie podlega podziałowi).

Ponadto w art. 30 ust. 2a ustawy przewidywano możliwość zwolnienia pracodawcy z obowiązku zachowania wspomnianych okresów określonych w art. 28 ust. 1 ustawy i warunkowego przyznania statusu ZPChr pracodawcy w dwóch przypadkach:

● przejęcia wraz ze wszystkimi pracownikami zakładu pracy chronionej w upadłości lub w likwidacji albo zagrożonego likwidacją lub upadłością, z wyłączeniem przejęcia dokonanego na podstawie kodeksu spółek handlowych lub prawa spółdzielczego lub

● przejęcia w drodze darowizny od osoby należącej w stosunku do niego do pierwszej grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn zakładu pracy chronionej prowadzonej przez jedną lub więcej osób fizycznych.

Wspomnianym warunkiem było zaś utrzymanie zatrudnienia pracowników ZPChr w okresie roku od dnia wydania decyzji oraz spełnianie pozostałych warunków, o których mowa w art. 28 ustawy, w dniu wystąpienia z wnioskiem o przyznanie statusu ZPChr lub udokumentowania przejęcia zakładu. Niespełnienie tych warunków skutkuje obligatoryjnym stwierdzeniem utraty statusu ZPChr na podstawie art. 30 ust. 3 ustawy.

Od 1 stycznia określono jeszcze jedną sytuację, w której wojewoda może wydać decyzję o zwolnieniu pracodawcy z zachowania okresów wskazanych w art. 28 ust. 1 ustawy. Adresatem tej decyzji może być pracodawca, który przejął pracowników ZPChr w związku z podziałem lub nabyciem tego zakładu lub jego części albo w wyniku zmiany formy organizacyjno-prawnej ZPChr prowadzonego przez osobę fizyczną. Z możliwości uzyskania decyzji, o której mowa w art. 30 ust. 2a pkt 1a ustawy, mogą skorzystać także podmioty dokonujące podziału na podstawie kodeksu spółek handlowych, w wyniku którego kilka spółek zamierzałoby uzyskać status ZPChr, ale także podmioty, które w innym trybie nabyły część przedsiębiorstwa w rozumieniu kodeksu cywilnego.

Nabycie statusu na tej podstawie jest również ważne w związku z tym, że od 1 stycznia 2011 r. niewykorzystane środki ZFRON dotychczasowego dysponenta (np. dzielonej spółki lub częściowo sprzedawanego przedsiębiorstwa) przechodzą na jednego następcę prawnego w całości na podstawie art. 33 ust. 8 ustawy albo mogą zgodnie z art. 33 ust. 8a ustawy być podzielone pomiędzy dotychczasowego dysponenta nadal legitymującego się statusem ZPChr i nowych dysponentów sukcesorów, ale tylko tych, którzy nabyli status ZPChr na podstawie art. 30 ust. 2a pkt 1a ustawy. Rozwiązanie to jest zasadne, bo dysponowanie środkami ZFRON zgromadzonymi przez poprzednika oraz spełnienie warunków związanych z rocznym utrzymaniem w zatrudnieniu przejętych pracowników dotychczasowego ZPChr, którzy dotychczas mieli dostęp do środków tego funduszu, zabezpiecza zarówno interesy nowego ZPChr jak i samych osób niepełnosprawnych, dla których tworzy się ZFRON.

Oprócz tego od 1 lipca, tj. od dnia wejścia w życie ustawy z 25 marca 2011 r. o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. nr 106, poz. 622 z późn. zm.) bezwarunkowa sukcesja statusu ZPChr (z pełnym przejęciem ZFRON poprzednika na podstawie art. 33 ust. 8 ustawy) umożliwiła także nowe rozwiązania przyjęte w kodeksie spółek handlowych i prawie spółdzielczym.

W art. 551 par. 5 k.s.h. przewidziano możliwość przekształcania formy prowadzonej działalności przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną wykonującego we własnym imieniu działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 584² kodeksu spółek handlowych spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki przedsiębiorcy przekształcanego.

Natomiast w art. 203f ustawy z 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze przewidziano możliwość przekształcania spółdzielni pracy w spółkę handlową, zaś zgodnie z art. 203h tej ustawy spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki spółdzielni.

W obu wspomnianych przypadkach sukcesja może dotyczyć również statusu ZPChr. Sukcesja jest bezwarunkowa. Zatem przy prostym przekształceniu przedsiębiorstwa osoby fizycznej, np. w jednoosobową spółkę z o.o., dokonywanym po 1 lipca 2011 r. podstawą nabycia statusu ZPChr mogą być przepisy kodeksu spółek handlowych, a nie art. 30 ust. 2a pkt 1a ustawy. Przy bardziej złożonych zmianach organizacyjno-prawnych warto nabyć status na podstawie art. 30 ust. 2a pkt 1a ustawy, z uwagi na możliwość uzyskania środków ZFRON poprzednika przez kilka podmiotów.

@RY1@i02/2011/179/i02.2011.179.209.0005.001.jpg@RY2@

Luiza Klimkiewicz

Luiza Klimkiewicz

specjalista od pomocy publicznej

Art. 2, art. 2a, art. 3, art. 20c, art. 30 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721).

Art. 551 par. 5, art. 584² ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).

Ustawa z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j.Dz. U. z 2010 r. nr 220, poz. 1447 z późn. zm.).

Art. 203f ustawy z 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 188, poz. 1848 z późń. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 10 marca 2011 r. w sprawie określenia wzorów miesięcznych i rocznych informacji o zatrudnieniu, kształceniu lub o działalności na rzecz osób niepełnosprawnych (Dz.U. nr 63, poz. 329).