Pobyt dziecka w szpitalu uzasadnia możliwość przerwania urlopu macierzyńskiego

Co do zasady, urlop macierzyński powinien być wykorzystany w sposób ciągły oraz w określonym prawnie wymiarze. Głównym celem tego urlopu jest zapewnienie pracownicy możliwości odpoczynku i przygotowania się do porodu (w przypadku urlopu macierzyńskiego udzielanego co najmniej 2 tygodnie przed porodem) oraz regeneracja sił i umożliwienie matce sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w pierwszych tygodniach jego życia.

Ustawodawca, przewidując możliwość wystąpienia różnego rodzaju zdarzeń, ustanowił od powyższej reguły wyjątki. Do nich zaliczyć należy możliwość przerwania urlopu macierzyńskiego, Ze względu na konieczność przebywania dziecka w szpitalu. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 181 k.p. pracownica może przerwać urlop macierzyński, jeżeli zostaną spełnione dwie obligatoryjne przesłanki:

● stan zdrowia dziecka wymaga opieki szpitalnej,

● pracownica wykorzystała po porodzie co najmniej 8 tygodni urlopu macierzyńskiego.

Sankcjonując przerwanie urlopu macierzyńskiego, ustawodawca wyszedł z założenia, iż w opisanej sytuacji urlop macierzyński nie służyłby swojemu celowi. Obowiązek ośmiotygodniowego wyłączenia pracownicy z aktywności zawodowej, umożliwił jej regenerację sił i powrót do pełnej sprawności psychofizycznej. Hospitalizacja dziecka po tym okresie powoduje, iż ma ono zapewnioną opiekę, dziędki pracownica może powrócić do pracy, wykorzystując pozostałą część urlopu po wyjściu dziecka ze szpitala.

Przerwanie urlopu macierzyńskiego w opisanym przypadku, choć nie wynika to bezpośrednio z przepisów kodeksu pracy, powinno nastąpić na wniosek pracownicy.

Do wspomnianego wniosku powinna ona dołączyć zaświadczenie lekarskie potwierdzające konieczność leczenia dziecka w szpitalu. W przypadku złożenia takiego wniosku pracodawca nie może odmówić pracownicy przerwania urlopu macierzyńskiego.

Sytuacje, w których pracownica wykorzystuje pozostałą część urlopu macierzyńskiego po zakończeniu hospitalizacji dziecka, należą do typowych. Jednakże problem może się pojawić, gdy pracownica złoży wniosek o wznowienie urlopu macierzyńskiego jeszcze przed wyjściem dziecka ze szpitala.

Literalne brzmienie art. 181 k.p. stanowi, iż w razie urodzenia dziecka wymagającego opieki szpitalnej pracownica, która wykorzystała po porodzie 8 tygodni urlopu macierzyńskiego, pozostałą część tego urlopu może wykorzystać w terminie późniejszym po wyjściu dziecka ze szpitala. Wykładnia językowa wspomnianego przepisu mogłaby więc skłaniać do wniosku, iż pozostałą część urlopu macierzyńskiego należy wykorzystać dopiero po wypisie dziecka ze szpitala. Niemniej wydaje się, iż celem ustawodawcy nie mogło być ograniczenie możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w sytuacji, w której taka opieka jest możliwa w szpitalu, natomiast matka chce z niej skorzystać. Należy też mieć na względzie to,że w latach siedemdziesiątych, kiedy powstała omawiana regulacja, możliwości sprawowania opieki nad dzieckiem podczas jego pobytu w szpitalu były dość ograniczone. Literalne brzmienie wspomnianego przepisu odzwierciedla zatem realia tego okresu.

Stosując art. 181 k.p., należy więc posłużyć się przede wszystkim wykładnią celowościową oraz dynamiczną, które zasadniczo każą uwzględniać cały kontekst funkcjonalny (obecny ustrój ekonomiczny, społeczno-polityczny, kulturę społeczną) oraz zachodzące w nim przemiany.

W związku z powyższym art. 181 k.p. należy interpretować w ten sposób, iż wznowienie przez pracownicę urlopu macierzyńskiego po przerwie spowodowanej pobytem dziecka w szpitalu może nastąpić najpóźniej po zakończeniu jego hospitalizacji. Powołany przepis posługuje się słowem "może", co oznacza, iż wykorzystanie pozostałej części urlopu macierzyńskiego dopiero po wyjściu dziecka ze szpitala nie jest obligatoryjne.

Głównym celem udzielenia urlopu macierzyńskiego jest osobiste sprawowanie opieki nad dzieckiem w pierwszych tygodniach jego życia. A zatem jeżeli zaistnieje sytuacja, dziś już dość powszechna, iż dziecko przebywa w szpitalu (np. ze względu na konieczność pozostawania pod stałą opieką lekarską), natomiast faktyczną opiekę nad nim (pomoc we wszystkich funkcjach życiowych) przejmuje matka, to nie ma podstaw prawnych, aby uniemożliwić pracownicy dokończenie korzystania z urlopu macierzyńskiego w szpitalu. W takim bowiem przypadku cel urlopu macierzyńskiego, jak również wszystkie przesłanki wymienione w art. 181 k.p., zostają spełnione. We wspomnianej sytuacji konieczne natomiast wydaje się złożenie przez pracownicę kolejnego wniosku, iż mimo przebywania dziecka w szpitalu zamierza ona wykorzystać pozostałą część urlopu macierzyńskiego ze względu na możliwość sprawowania w tym miejscu opieki nad swoim dzieckiem.

@RY1@i02/2011/150/i02.2011.150.209.007a.001.jpg@RY2@

Wzory

Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z pracownicą, która w okresie urlopu wychowawczego urodziła następne dziecko i nie podjęła pracy po zakończeniu urlopu wychowawczego i wyczerpaniu prawa do zasiłku macierzyńskiego, ale przed upływem okresu urlopu macierzyńskiego określonego art. 180 par. 1 k.p. - jest rażąco sprzeczne z art. 177 par. 1 k.p.

Wyrok Sądu Najwyższego z 7 marca 1985 r. (I PRN 12/85, LEX nr 14631)

Katarzyna Jędrzejewska

ekspert z zakresu prawa pracy

Art. 181 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).