Roszczenie o urlop przedawnia się z upływem trzech lat

Pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku (art. 153 k.p.).

Chodzi tutaj o sytuację podjęcia przez pracownika pierwszej w życiu pracy i nabycia w związku z tym cząstkowego prawa do urlopu. Wymiar tego urlopu ustalany jest do końca roku kalendarzowego, w którym pracownik podjął tę pracę w wymiarze proporcjonalnym. Nabycie prawa do tego urlopu następuje z upływem miesiąca. Wprawdzie zgodnie z art. 112 k.c. termin oznaczony w miesiącach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było - w ostatnim dniu tego miesiąca, ale - jak wskazuje orzecznictwo Sądu Najwyższego - przepis ten w tym wypadku nie będzie miał zastosowania. Okres pracy powinien być bowiem ustalany przy uwzględnieniu potocznego liczenia terminów, a zatem jego upływ następuje w dniu bezpośrednio poprzedzającym dzień, który nazwą lub datą odpowiada dniowi, w którym liczenie okresu rozpoczęto (wyrok SN z 19 grudnia 1996 r., I PKN 47/96, OSNP 1997/17/310). Trzeba zatem liczyć potocznie - w przypadku podjęcia pracy w pierwszym dniu miesiąca - od tego dnia do ostatniego dnia miesiąca. Jeśli pracownik podejmie pracę w trakcie miesiąca, to nabędzie prawo do pierwszego urlopu w następnym miesiącu z dniem bezpośrednio poprzedzającym dzień rozpoczęcia pracy.

Gdy pracownik w roku kalendarzowym, w którym podjął pierwsze w życiu zatrudnienie, pracował u kilku pracodawców, a okresy tego zatrudnienia nie obejmują pełnych miesięcy, wówczas za miesiąc należy uważać 30 dni.

Pracownik podjął pierwszą w życiu pracę na podstawie umowy o pracę na czas określony od 5 do 16 marca 2011 r. Kolejne zatrudnienie na podstawie umowy na czas określony pracownik ten podjął 9 kwietnia 2011 r. i pracował do 28 kwietnia 2011 r. Przy pierwszym zatrudnieniu okres zatrudnienia pracownika wynosił 12 dni, zatem pracownik ten nie nabył prawa do urlopu. Przy drugim zatrudnieniu pracownik nabył prawo do urlopu z upływem 18 dni pracy (gdyż łącznie z poprzednim okresem zatrudnienia dało to 30 dni), czyli z upływem 26 kwietnia 2011 r.

Prawo do kolejnych urlopów wypoczynkowych pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym. Jeśli pozostaje nieprzerwanie w stosunku pracy, prawo do kolejnego urlopu nabędzie 1 stycznia następnego roku kalendarzowego. Jeżeli natomiast podejmuje kolejne zatrudnienie w trakcie roku kalendarzowego, to dniem nabycia prawa do kolejnego urlopu jest dzień stanowiący początek zatrudnienia w danym roku kalendarzowym.

Pracownik z 15-letnim stażem pracy rozwiązał stosunek pracy 15 grudnia 2010 r. W dniu 1 kwietnia 2011 r. został zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Z początkiem tego zatrudnienia - 1 kwietnia 2011 r. pracownik nabył zatem prawo do kolejnego urlopu wypoczynkowego w wymiarze proporcjonalnym do okresu zatrudnienia w 2011 r.

W praktyce może zdarzyć się tak, że pracownik w ogóle nie nabędzie prawa do urlopu wypoczynkowego w pierwszym roku kalendarzowym, w którym podjął pierwszą pracę, ale nabędzie od razu prawo do kolejnego (w kolejnym roku kalendarzowym) urlopu. Nabycie prawa do kolejnego urlopu wypoczynkowego nie jest bowiem uwarunkowane uprzednim nabyciem prawa do pierwszego urlopu.

Pracownik rozpoczął pierwszą w życiu pracę w spółce A 15 grudnia 2010 r. Nie nabył on prawa do pierwszego urlopu wypoczynkowego, ponieważ w 2010 r. nie przepracował miesiąca (przepracował tylko 16 dni). Ponieważ pracownik ten 1 stycznia 2011 r. nadal pozostawał w stosunku pracy z tą spółką, nabył od razu (1 stycznia) prawo do kolejnego urlopu wypoczynkowego.

Do okresu zatrudnienia, od którego zależy prawo i wymiar urlopu, wlicza się okresy poprzedniego zatrudnienia, bez względu na przerwy w zatrudnieniu oraz sposób ustania stosunku pracy.

Przez okres warunkujący nabycie prawa i wymiar urlopu należy rozumieć okres trwania stosunku pracy (nie okres faktycznego jej świadczenia). Do okresu pracy zalicza się zatem także okresy jej niewykonywania w czasie trwania stosunku pracy spowodowane np. pobieraniem zasiłku chorobowego, macierzyńskiego, przestojem.

W przypadku jednoczesnego pozostawania w dwóch lub więcej stosunkach pracy wliczeniu podlega także okres poprzedniego niezakończonego zatrudnienia w części przypadającej przed nawiązaniem drugiego lub kolejnego stosunku pracy (art. 154¹ par. 1 i 2 k.p.).

Pracownik zatrudniony do 1 stycznia 2006 r. w spółce A 1 maja 2011 r. podjął dodatkowe zatrudnienie w spółce B. Do okresu, od którego zależy prawo i wymiar urlopu, należy mu w dodatkowym zatrudnieniu (w spółce B) wliczyć okres zatrudnienia w spółce A w części przypadającej przed nawiązaniem stosunku pracy w spółce B, czyli od 1 stycznia 2006 r. do 30 kwietnia 2011 r. Pracownik ten w dodatkowym zatrudnieniu nabywa prawo do kolejnego urlopu od razu w dacie podjęcia zatrudnienia.

Do okresu, od którego zależy wymiar urlopu, zaliczamy również okres nauki. I tak wlicza się z tytułu ukończenia:

● zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 3 lata,

● średniej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 5 lat,

● średniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych - 5 lat,

● średniej szkoły ogólnokształcącej - 4 lata,

● szkoły policealnej - 6 lat,

● szkoły wyższej - 8 lat.

Wymienione okresy nauki nie podlegają sumowaniu.

Wliczanie okresów nauki do stażu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, uzależnione jest od ukończenia danej szkoły, co musi być udokumentowane odpowiednio świadectwem, dyplomem, uzyskaniem tytułu zawodowego czy innym dokumentem. Tym samym okresy nauki nieukończone w sposób przewidziany programem nauczania nie podlegają wliczeniu do stażu pracy (np. uzyskanie na studiach absolutorium bez dyplomu).

Warto zaznaczyć, że tytułem zawodowym nadawanym absolwentom studiów wyższych jest licencjat (par. 2 pkt 7 rozporządzenia ministra nauki i szkolnictwa wyższego z 19 grudnia 2008 r. w sprawie rodzajów tytułów zawodowych nadawanych absolwentom studiów i wzorów dyplomów oraz świadectw wydawanych przez uczelnie (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 11, poz. 61 z późn. zm.). Pomimo krótkiego okresu nauki (3 lata) absolwentowi posiadającemu licencjat wlicza się z tego tytułu do wymiaru urlopu 8 lat.

Po ukończeniu szkoły średniej ogólnokształcącej pracownik podjął pracę w spółce A. W trakcie zatrudnienia - po roku pracy u tego pracodawcy - rozpoczął pięcioletnie studia w systemie zaocznym. Po ich ukończeniu, określając staż pracy, od którego zależy wymiar urlopu wypoczynkowego należy porównać, co dla pracownika będzie korzystniejsze. W przypadku wyboru stażu pracy w okresie, w którym pobierał naukę, z tytułu ukończenia szkoły średniej pracownik ma zaliczone 4 lata oraz 6 lat zatrudnienia w spółce (łącznie 10 lat). Jeśli wybrać zaś okres nauki w szkole wyższej, to z tego tytułu należy zaliczyć 8 lat i 1 rok pracy przed podjęciem studiów (łącznie 9 lat). W tej sytuacji korzystniejsze dla pracownika będzie wybranie okresu zatrudnienia, gdyż jest on dłuższy od okresu nauki.

Jeżeli natomiast pracownik pobierał naukę w czasie zatrudnienia, do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się bądź okres zatrudnienia, w którym była pobierana nauka, bądź okres nauki, zależnie od tego, co jest korzystniejsze dla pracownika.

Do okresu, od którego zależą uprawnienia urlopowe, podlegają wliczeniu także tzw. okresy zaliczalne. Do ważniejszych z nich należą:

● okres, za który pracownik otrzymał odszkodowanie z powodu wadliwego rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę oraz z powodu skrócenia okresu trzymiesięcznego wypowiedzenia;

● okres zatrudnienia za granicą u pracodawców zagranicznych pod warunkiem opłacania w tym okresie składek na Fundusz Pracy;

● okres wykonywania pracy nakładczej, w którym wykonawca uzyskiwał wynagrodzenie w wysokości co najmniej 50 proc. minimalnego wynagrodzenia;

● okres odbytej czynnej służby wojskowej pod warunkiem podjęcia pracy w ciągu 30 dni od dnia zwolnienia z tej służby;

● okres urlopu bezpłatnego udzielanego pracownikowi w celu pełnienia z wyboru funkcji związkowej poza zakładem pracy;

● okres urlopu bezpłatnego na czas wykonywania mandatu posła lub senatora w czasie pobierania uposażenia z tego tytułu;

● okres urlopu bezpłatnego udzielonego pracownikowi w celu wykonywania pracy u innego pracodawcy. Okres ten podlega wliczeniu do okresu zatrudnienia u pracodawcy, który udzielił urlopu, a zatem u macierzystego pracodawcy (art. 174¹ k.p.).

Gdy pracodawca zatrudnia pracowników w niepełnym wymiarze czasu pracy, wymiar urlopu ustala im proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, przy czym niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia.

Może zdarzyć się tak, że w trakcie roku kalendarzowego zmieni się wymiar czasu pracy pracownika. W przepisach kodeksu pracy dotyczących urlopów wypoczynkowych nie ma bezpośredniej regulacji określającej, w jaki sposób ustalić urlop w takiej sytuacji. Trzeba uznać, że właściwa będzie tutaj metoda ustalania urlopu podobna jak przy zmianie pracodawcy. Trzeba wówczas niezależnie wyliczyć dwa wymiary urlopów proporcjonalnie do okresu pracy w danym wymiarze czasu pracy.

Pracownik z ponad dziesięcioletnim stażem pracy zatrudniony został 1 stycznia 2011 r. na pół etatu. Od 1 marca 2011 r. na własną prośbę przeszedł na 1/4 etatu. Celem ustalenia wymiaru urlopu tego pracownika za 2011 r. należy odrębnie ustalić urlop za styczeń i luty 2011 r. (1/2 x 26 dni = 13 dni x 2/12 = 3 dni i od marca do grudnia 2011 r. (1/4 x 26 dni = 7 dni x 10/12 = 6 dni). Po przeliczeniu na godziny w 2011 r. pracownikowi przysługują 72 godziny urlopu wypoczynkowego (9 x 8 godzin).

Otrzymane wyniki po zaokrągleniu i zsumowaniu nie powinny przekraczać wymiaru urlopu przysługującego pracownikowi w roku kalendarzowym (20 lub 26 dni).

Urlop uzupełniający jest związany z nabyciem prawa do urlopu kolejnego w wyższym wymiarze. Może to nastąpić w ciągu roku kalendarzowego z momentem zaistnienia okoliczności powodującej podwyższenie wymiaru urlopu (z tym właśnie momentem powstaje prawo do urlopu uzupełniającego). Pracownikowi zatem, który wykorzystał urlop za dany rok kalendarzowy, a następnie uzyskał w ciągu tego roku prawo do urlopu w wyższym wymiarze, przysługuje urlop uzupełniający w wymiarze stanowiącym różnicę pomiędzy poprzednim urlopem a nabytym aktualnie.

Prawo do urlopu uzupełniającego może być konsekwencją przejścia do następnego progu stażowego (10 lat), ukończeniem szkoły, w której odbyty okres nauki wlicza się do stażu pracy pracownika, od jakiego zależy wymiar urlopu wypoczynkowego, wejścia w życie nowych przepisów branżowych przewidujących dłuższy urlop albo przejścia pracownika do nowego pracodawcy, u którego taki dłuższy urlop jest przewidziany. Prawo do dłuższego urlopu może również wynikać z umowy o pracę. Urlop ten powinien być udzielony pracownikowi w roku, w którym uzyskał do niego prawo, w każdym razie nie później niż do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego.

Pracownik uprawniony do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 20 dni wykorzystał go w marcu 2011 r. 15 czerwca pracownik ten - w związku z uzyskaniem dziesięcioletniego stażu - nabył prawo do zwiększonego wymiaru tj. 26 dni. Pracodawca powinien do końca 2011 r. (najpóźniej do 31 marca 2012 r.) udzielić temu pracownikowi urlopu uzupełniającego w wymiarze 6 dni.

Przedawnieniu ulegają wszelkie roszczenia ze stosunku pracy - majątkowe i niemajątkowe. Do tych ostatnich należy roszczenie o urlop wypoczynkowy. Podlega ono ogólnemu trzyletniemu terminowi przedawnienia. Najistotniejsze jest ustalenie chwili wymagalności roszczenia o urlop wypoczynkowy.

Zgodnie z art. 153 par. 1 i 2 k.p. pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy, w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym. Regulacja ta nie oznacza jeszcze, że pracownik może z nadejściem tych terminów wystąpić z roszczeniem o udzielnie przez pracodawcę urlopu (całości lub odpowiedniej części). Zgodnie z podstawową zasadą wynikająca z art. 161 k.p. pracodawca jest obowiązany udzielić pracownikowi urlopu w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik uzyskał do niego prawo. Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 20 lutego 1980 r. (V PZP 6/79, OSNCP 1980/7-8/131) uznał, że bieg przedawnienia roszczenia pracownika o urlop wypoczynkowy rozpoczyna się ostatniego dnia roku kalendarzowego, w którym pracownik nabył prawo do urlopu (art. 291 par. 1 w związku z art. 161 k.p.), chyba że szczególne przepisy kodeksu pracy lub innych aktów normatywnych przewidują obowiązek udzielenia przez pracodawcę urlopu w innych terminach.

W uzasadnieniu tej uchwały stwierdzono między innymi, że przedawnienie roszczenia o urlop niewykorzystany zgodnie z planem urlopów rozpoczyna bieg z ostatnim dniem pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego. Zachodzi to wówczas, gdy terminu wykorzystania urlopu nie wyznaczono lub przesunięto go poza pierwszy kwartał następnego roku kalendarzowego. Nie dotyczy to jednak sytuacji przewidzianych w art. 165 pkt 4 i art. 166 pkt 4 k.p. Wówczas bieg przedawnienia rozpoczyna się z nadejściem terminu, na który nastąpiło przesunięcie urlopu. Natomiast w sytuacji określonej w art. 163 par. 3 k.p. bieg przedawnienia rozpoczyna się z pierwszym dniem następującym po okresie urlopu macierzyńskiego, a w art. 205 par. 3 - z pierwszym dniem rozpoczęcia ferii szkolnych.

Nieco inne zdanie wyraził Sad Najwyższy w wyroku z 11 kwietnia 2001 r. (I PKN 367/00, OSNP 2003/2/38), w którym uznał, że rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia roszczenia o urlop wypoczynkowy następuje bądź z końcem roku kalendarzowego, za który urlop przysługuje (art. 161 k.p), bądź najpóźniej z końcem pierwszego kwartału roku następnego, jeżeli urlop został przesunięty na ten rok z przyczyn leżących po stronie pracownika lub pracodawcy (wyrok SN z 29 marca 2001 r., I PKN 336/00, OSNAP 2003/1/14).

Bieg przedawnienia roszczenia pracownika o urlop wypoczynkowy za 2011 r. rozpocznie się 31 grudnia 2011, a zatem roszczenie to przedawni się z upływem 31 grudnia 2014 r.

Kierując się przekonującą argumentacją zawartą w powołanej wyżej uchwale Sądu Najwyższego z 20 lutego 1980 r., można wyciągnąć wniosek, że - co do zasady zasady - bieg przedawnienia roszczenia o urlop wypoczynkowy rozpoczyna się z końcem roku kalendarzowego, za który urlop przysługuje.

Ta ogólna zasada określająca termin wymagalności roszczenia o urlop wypoczynkowy, a wynikająca z art. 161 k.p. - nie będzie miała zastosowania wówczas, gdy szczególne przepisy kodeksu pracy (lub innych aktów normatywnych) przewidują obowiązek udzielenia przez pracodawcę urlopu w innym okresie. Inna będzie więc data wymagalności roszczenia o urlop wypoczynkowy przesuniętego na okres wykraczający poza rok, w którym pracownik nabył prawo do takiego urlopu. Chodzi w szczególności o sytuacje, o których mowa w następujących przepisach:

● art. 164 k.p. - przesunięcie urlopu na wniosek pracownika umotywowany ważnymi przyczynami albo ze względu na szczególne potrzeby pracodawcy, jeżeli nieobecność pracownika spowodowałaby poważne zakłócenia toku pracy;

● art. 165 k.p. - niemożność rozpoczęcia urlopu w ustalonym terminie z przyczyn usprawiedliwiających nieobecność w pracy, a w szczególności z powodu czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby, odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, powołania na ćwiczenia wojskowe albo na przeszkolenie wojskowe na czas do 3 miesięcy, urlopu macierzyńskiego;

● art. 166 - gdy część urlopu niewykorzystaną z powodu czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby, odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, odbywania ćwiczeń wojskowych albo przeszkolenia wojskowego przez czas do 3 miesięcy, urlopu macierzyńskiego, pracodawca jest obowiązany udzielić w terminie późniejszym.

Bieg przedawnienia w takich sytuacjach rozpocznie się z nadejściem terminu, na jaki nastąpiło przesunięcie terminu urlopu.

Jeśli jednak pracodawca nie wyznaczył w ogóle terminu wykorzystania przez pracownika przesuniętego urlopu lub wyznaczył termin przesuniętego urlopu poza pierwszy kwartał następnego roku kalendarzowego, wówczas bieg przedawnienia rozpocznie się z ostatnim dniem kwartału (31 marca) następnego roku kalendarzowego.

Nie dotyczy to takich sytuacji jak choroba pracownika, odosobnienie w związku z chorobą zakaźną, urlop macierzyński - jeżeli trwają one poza okresem pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego (uniemożliwiając udzielenie urlopu do końca pierwszego kwartału). W tych przypadkach bieg przedawnienia rozpoczyna się z nadejściem terminu, na który nastąpiło przesunięcie urlopu.

Inaczej też liczy się początek biegu przedawnienia o urlop w szczególnych przypadkach przewidzianych w kodeksie pracy w art. 163 par. 3 i art. 205 par. 3 k.p.

@RY1@i02/2011/125/i02.2011.125.209.0004.001.jpg@RY2@

Andrzej Marek, sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Andrzej Marek

sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Art. 152, art. 153, art. 154¹, art. 155¹, art. 155^2a, art. 164, art. 165, art. 166 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).