Zakup wyrobów lub usług może uprawniać do niższych wpłat na PFRON

Ulgi we wpłatach na PFRON, są - obok preferencji przetargowych, o których mowa w art. 22 ust. 2 ustawy z 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych - jednym z dwóch instrumentów pośredniego wspierania zatrudniania osób niepełnosprawnych u pracodawców zapewniających znaczący poziom zatrudnienia tych osób.

Ogólna koncepcja ulg polega na tym, że można wyróżnić dwie grupy pracodawców, których ustawodawca skłania do współpracy: pracodawców chcących obniżyć obecne lub przyszłe wpłaty na PFRON z tytułu niezapewniania wymaganego poziomu zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz pracodawców o wysokim poziomie zatrudnienia osób niepełnosprawnych. W razie nawiązania uprawniającej kooperacji pierwszy pracodawca może nabyć ulgę, którą będzie mógł wykorzystać do obniżenia wspomnianych wpłat na PFRON, zaś w odniesieniu do pracodawcy zatrudniającego osoby niepełnosprawne zwiększa się stabilność finansowa.

W świetle art. 22 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej ustawa) w procesie nabywania i korzystania z ulgi można wyodrębnić następujące etapy:

● dokonanie zakupu wchodzącego w skład uprawniającej kooperacji i terminowa zapłata za przedmiot zakupu,

● obliczenie kwoty ulgi i poinformowanie o niej nabywcy,

● nabycie prawa do ulgi i wykorzystanie ulgi do obniżenia konkretnej wpłaty na PFRON.

Pożądanym przez ustawodawcę działaniem jest wspomniane nawiązanie kooperacji pomiędzy pracodawcą zamierzającym nabyć prawo do ulgi (tj. kontrahentem nabywcą) a pracodawcą osiągającym wysoki poziom zatrudnienia osób niepełnosprawnych, mogącym wystawić ulgę (czyli uprawnionym sprzedającym). Pracodawcy ci mogą być zatem stronami uprawniającej kooperacji skutkującej uzyskaniem przez nabywcę prawa do ulgi.

O ile nabywcy nie stawia się żadnych warunków (przepisy mówią o nim jako zobowiązanym do wpłat co do zasady przez pryzmat dalszego korzystania przez niego z ulg), to ustawodawca wyraźnie wskazuje na cechy uprawnionego sprzedającego. Wspieranym działaniem jest bowiem dokonanie zakupu u uprawnionego sprzedającego.

Dlatego analizując, czy dany podmiot spełnia warunki do wystawiania ulg we wpłatach na PFRON, należy brać pod uwagę to, czy spełniał on ustawowo określone warunki w dniu dokonania uprawniającej sprzedaży. Ma to szczególne znaczenie również dlatego, że w poszczególnych okresach stawiano uprawnionym sprzedającym zróżnicowane wymagania dotyczące organizacji lub struktury zatrudnienia.

Do 2003 r. włącznie uprawnionym sprzedającym mógł być wyłącznie pracodawca chronionego rynku pracy, tj. prowadzący zakład pracy chronionej (ZPCh) lub zakład aktywności zawodowej (ZAZ), wymieniony w decyzji nadającej ten status. W okresie do 31 grudnia 1997 r. uprawnionym sprzedającym był pracodawca prowadzący ZPCh. Natomiast w okresie od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2003 r. zarówno pracodawca prowadzący ZPCh, jak i ZAZ.

Natomiast od 1 stycznia 2004 r. uprawnienie do wystawiania ulg we wpłatach na PFRON rozciągnięto również na pracodawców otwartego rynku pracy.

W okresie od 1 stycznia 2004 r. do 31 grudnia 2010 r. uprawnionym sprzedającym był pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników, w tym co najmniej 10 proc. osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do interpretacji organów rozstrzygających w sprawach wpłat na PFRON stan zatrudnienia ogółem (ZOG) należy ustalać w wartościach przeciętnych miesięcznych w przeliczeniu na etaty, na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy (wliczając pracowników w rozumieniu art. 2 k.p.), z tym że w ZPCh do stanu zatrudnienia ogółem można wliczyć także niepełnosprawnych wykonawców pracy nakładczej, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy. Z tak ustalonego stanu zatrudnienia wyłącza się sprawne osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, przebywające na urlopach wychowawczych, nieświadczące pracy w związku z odbywaniem służby wojskowej albo służby zastępczej, będące uczestnikami Ochotniczych Hufców Pracy, nieświadczące pracy w związku z uzyskaniem świadczenia rehabilitacyjnego lub przebywające na obligatoryjnie udzielonym bezpłatnym.

W celu ustalenia wskaźnika zatrudnienia osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności należy zgodnie z art. 2 pkt 6 ustawy podzielić stan zatrudnienia osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (ustalony wspomnianą metodą w przeliczeniu na etaty, w wartościach przeciętnych miesięcznych) przez stan zatrudnienia ogółem (ZOG). Jeżeli stan zatrudnienia ogółem był większy lub równy 25, a wskaźnik był większy lub równy 0,1, to pracodawca był uprawnionym sprzedającym.

Od 1 stycznia 2011 r. uprawnionym sprzedającym jest pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników, w tym co najmniej 30 proc. osób o znacznym stopniu niepełnosprawności lub o umiarkowanym, u których stwierdzono chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe, epilepsję lub całościowe zaburzenia rozwojowe albo osoby niewidome.

Mając na uwadze dotychczasową interpretację organów rozstrzygających w sprawach wpłat na PFRON oraz zmieniony 1 stycznia 2011 r. art. 21 ust. 5 ustawy, stan zatrudnienia ogółem (ZOG) należy ustalać w wartościach przeciętnych miesięcznych w przeliczeniu na etaty, na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy (wliczając pracowników w rozumieniu art. 2 k.p.), z tym że w ZPCh do stanu zatrudnienia ogółem można wliczyć także niepełnosprawnych wykonawców pracy nakładczej, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy. Z tak ustalonego stanu zatrudnienia wyłącza się osoby niepełnosprawne na obligatoryjnie lub fakultatywnie udzielanych urlopach bezpłatnych oraz sprawne osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, przebywające na urlopach wychowawczych, nieświadczące pracy w związku z odbywaniem służby wojskowej albo służby zastępczej, będące uczestnikami OHP, nieświadczące pracy w związku z uzyskaniem świadczenia rehabilitacyjnego lub przebywające na obligatoryjnie udzielonym bezpłatnym.

W celu ustalenia wskaźnika zatrudnienia osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ze szczególnymi schorzeniami należy - zgodnie z art. 2 pkt 6 ustawy - podzielić łączny stan zatrudnienia tych osób (ustalony wspomnianą wyżej metodą w przeliczeniu na etaty, w wartościach przeciętnych miesięcznych) przez stan zatrudnienia ogółem (ZOG).

Warto także wskazać, że - inaczej niż ma to miejsce w przypadku ustalania stanu zatrudnienia niektórych osób o szczególnych schorzeniach dla celów podwyższenia kwoty bazowej dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych - w art. 22 ust. 1 ustawy nie ma mowy o jakimkolwiek ograniczeniu sposobów dokumentowania szczególnych schorzeń. Schorzenia te nie muszą być także przyczyną powstania niepełnosprawności czy niepełnosprawności w określonym stopniu. Dlatego schorzenia te można dokumentować orzeczeniem, o którym mowa w art. 3, 4a, 5 lub 62 ustawy, innym orzeczeniem lub zaświadczeniem lekarza specjalisty (wyrok WSA w Warszawie z 3 listopada 2009 r., III SA/Wa 718/09, niepublikowany).

Jeżeli stan zatrudnienia ogółem jest większy lub równy 25, a wskaźnik jest większy lub równy 0,3, to pracodawca jest uprawnionym sprzedającym.

Ustalenie, jakie warunki należało spełnić w dniu dokonania zakupu, by zostać uznanym za uprawnionego sprzedającego, ma nadal znaczenie, ponieważ także po zmianie tych warunków sprzedający muszą się wywiązać ze swoich obowiązków związanych z wykonaniem umowy z zakresu uprawniającej kooperacji. Stosownie bowiem do art. 8 ust. 2 ustawy pracodawca, który przed dniem wejścia w życie ustawy dokonał zakupu uprawniającego do obniżenia wpłat, może na warunkach dotychczasowych nabyć ulgi z tego tytułu oraz wykorzystać je do obniżenia wpłat.

Zakres uprawniającej kooperacji określa obecnie art. 22 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym do nabycia ulgi uprawnia dokonanie zakupu produkcji lub usług (z wyłączeniem handlu) uprawnionego sprzedającego.

Przepisy ustawy nie definiują pojęć produkcji i usług, zatem w poszukiwaniu tej definicji należy się odwołać do przepisów normujących tę kwestę możliwie ogólnie i na poziomie systemowym. Takim aktem jest rozporządzenie Rady Ministrów z 29 października 2008 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług definiujące te pojęcia na podstawie kryteriów statystyczno-ekonomicznych.

Przez produkcję należy rozumieć ogół wytworzonych wyrobów (surowców, półfabrykatów, wyrobów finalnych oraz zespołów i części tych wyrobów, o ile występują w obrocie).

Natomiast do usług zalicza się wszelkie czynności świadczone na rzecz jednostek gospodarczych prowadzących działalność o charakterze produkcyjnym, tzn. usługi dla celów produkcji nietworzące bezpośrednio nowych dóbr materialnych oraz wszelkie czynności świadczone na rzecz jednostek gospodarki narodowej oraz na rzecz ludności, przeznaczone dla celów konsumpcji indywidualnej, zbiorowej i ogólnospołecznej.

Wśród usług uprawniających do uzyskania ulgi we wpłatach na PFRON zalicza się usługi produkcyjne, konsumpcyjne i ogólnospołeczne. Natomiast nie uprawnia do uzyskania ulgi dokonanie zakupu usług handlowych.

Obecnie istotnym elementem nabycia ulgi jest uregulowanie należności za zakup w terminie określonym na fakturze (art. 22 ust. 2 i 7 ustawy). Jest to bowiem warunek wystawienia wiążącej informacji o wysokości ulgi.

Wskazanie na termin płatności określony na fakturze ma szczególne znaczenie w sytuacji, gdy np. termin ten jest wcześniejszy od terminu zapłaty określonego w umowie. Wówczas dokonanie zapłaty w terminie określonym w umowie, a po terminie określonym na fakturze, nie uprawnia do uzyskania ulgi. Natomiast sposób dokonania zapłaty nie został ograniczony ustawowo. Oznacza to, że dopuszczalny jest każdy sposób uregulowania należności, a więc np. zapłata gotówką, przelewem bankowym, czekiem, wekslem czy kompensatą. Ważne jest to, by z dokumentów potwierdzających dokonanie zapłaty jednoznacznie wynikało, z których faktur pochodziły uregulowane należności, że uregulowano je w całości oraz kiedy je uregulowano.

Dla wyznaczenia daty uregulowania należności należy się odwołać do przepisów normujących określony sposób zapłaty. Należy jednak wskazać, że w przypadku zapłaty przelewem bankowym w art. 22 ust. 7 ustawy za datę uregulowania należności uważa się datę obciążenia rachunku bankowego nabywcy na podstawie polecenia przelewu.

W myśl art. 22 ust. 7 ustawy uprawniony sprzedający oblicza kwotę ulgi i informuje o niej kontrahenta, przekazując mu informację o wysokości ulgi niezwłocznie po uregulowaniu należności za zakup w terminie określonym na fakturze. Przekazanie informacji jest dodatkowym prawnie przewidzianym skutkiem umowy zakupu. Niewywiązanie się z tego obowiązku uzasadnia wystąpienie z roszczeniem o nienależyte wykonanie umowy. Również w sytuacji, gdy ustalona kwota ulgi wykazana w informacji jest nieprawidłowa, należy ją skorygować. Przekazanie korygującej informacji o wysokości ulgi jest elementem należytego wykonania umowy.

Kwota ulgi jest uzależniona od tego, na jakich zasadach pracodawca nabywa informację (decyduje tu co do zasady data dokonania zakupu). Ulga nabyta na określonych zasadach nie zmienia właściwości nawet po zmianie przepisów.

Skorzystanie z ulgi polega na obniżeniu wpłaty na PFRON z tytułu niezapewniania wymaganego poziomu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, która obecnie jest normowana w art. 21 ustawy.

Obniżenie to polega obecnie na pomniejszeniu kwoty wpłaty należnej wykazanej w poz. 26 deklaracji DEK-I-0 lub DEK-I-a albo w poz. 35 DEK-I-b (wzór w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z 18 lutego 2011 r. w sprawie ustalenia wzorów deklaracji składanych Zarządowi Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przez pracodawców zobowiązanych do wpłat na ten Fundusz) o kwotę przysługującej ulgi.

Ważne jest zatem, by w dniu sporządzania deklaracji pracodawca dysponował prawem do ulgi. Stosownie do art. 22 ust. 2 ustawy warunkiem obniżenia wpłaty jest bowiem terminowe uregulowanie należności za zrealizowaną produkcję lub usługę oraz otrzymanie informacji o kwocie obniżenia. Oznacza to, że w dniu sporządzenia deklaracji pracodawca musi dysponować informacją o wysokości ulgi.

Ponadto z posiadanej informacji musi wynikać prawo do obniżenia wpłat, które nie zostało wcześniej wykorzystane ani nie uległo przedawnieniu (prawo do ulg nabytych na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 1998 r. nie ulega przedawnieniu, zaś w razie dokonania zakupu po tej dacie nabyta z tego tytułu ulga ulega przedawnieniu w terminie 12 miesięcy od dnia uzyskania informacji o wysokości ulgi).

Korzystając z obniżenia wpłat, należy zwrócić uwagę na to, że wpłaty za okres do grudnia 2003 r. włącznie mogły być pokryte ulgami w 100 proc. Natomiast wpłaty za okresy należne, począwszy od stycznia 2004 r., tylko do 80 proc. Zgodnie z art. 22 ust. 8 pkt 2 ustawy, jeżeli kwota ulg jest wyższa od tego limitu pokrywalności wpłaty, do której obowiązany jest nabywca w danym miesiącu, to różnicę zalicza się na obniżenie wpłaty z tego tytułu w następnych miesiącach.

Ulgi stanowią uprawnienie pracodawcy. Może on zatem nie korzystać z nich lub korzystać z nich nie w pełni. Do pracodawcy należy także decyzja, w jakiej kolejności wykorzysta ulgi (przedawnialne przez nieprzedawniawalnymi czy odwrotnie).

@RY1@i02/2011/073/i02.2011.073.209.0010.001.jpg@RY2@

Wzory

Pracodawca dysponuje kwotą 4000 zł ulg. Kwota wpłaty należnej wynosi 3000 zł (poz. 26 DEK-I-0/DEK-I-a, poz. 35 DEK-I-b). Jeżeli wpłata ta byłaby należna za sierpień 2011 r., to mogłaby być pokryta ulgami maksymalnie w 80 proc., a więc w tym miesiącu na obniżenie wpłaty pracodawca mógłby wykorzystać 2400 zł (kwota ta byłaby wykazana w poz. 27 DEK-I-0/DEK-I-a, poz. 36 DEK-I-b). Zatem wpłata należna wyniosłaby 600 zł (3000-2400) byłaby wykazana w poz. 28 DEK-I-0/DEK-I-a, poz. 37 DEK-I-b. Natomiast kwota do przeniesienia na kolejne okresy sprawozdawcze wyniosłaby 1600 zł (tj. 4000-2400) i w zależności od tego, na jakich zasadach była uzyskana, byłaby wykazana w poz. 29-31 DEK-I-0/DEK-I-a, poz. 38-40 DEK-I-b.

@RY1@i02/2011/073/i02.2011.073.209.0010.002.jpg@RY2@

Ulgi nabyte na zasadach obowiązujących w okresie

@RY1@i02/2011/073/i02.2011.073.209.0010.003.jpg@RY2@

Luiza Klimkiewicz, specjalista pomocy publicznej

Luiza Klimkiewicz

specjalista pomocy publicznej

Art. 21 ust. 5, art. 22 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 14, poz. 92 z późn. zm.).

Art. 22 ust. 2 ustawy z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (tj. Dz.U. z 2010 r. nr 113, poz. 759 z późn. zm.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 29 października 2008 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług (Dz.U. nr 207, poz. 1293 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 18 lutego 2011 r. w sprawie ustalenia wzorów deklaracji składanych Zarządowi Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przez pracodawców zobowiązanych do wpłat na ten fundusz (Dz.U. nr 44, poz. 231).