Szczególna ochrona nie zawsze zabezpiecza przed wypowiedzeniem

Przepisy prawa pracy przyznają niektórym pracownikom szczególną ochronę skoncentrowaną na trwałości stosunku pracy. Ochrona ta polega na ograniczeniu możliwości rozwiązywania umów o pracę. Co ważne - ograniczeniu, a nie całkowitym wyłączeniu takiej możliwości.

Ochrona przed wypowiedzeniem stosunku pracy dotyczy m.in.: kobiet w ciąży (art. 177 k.p.), działaczy związkowych (art. 32 ustawy o związkach zawodowych).

We wspomnianych przypadkach przepisy kodeksu pracy stanowią, że pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę (w sytuacji działaczy związkowych w przypadku braku wyrażenia zgody przez związek zawodowy). Nie jest to jednak ochrona bezwzględna. Jej zakres zależy od konkretnych okoliczności, ocenianych w kontekście naruszenia przez pracownika zasad współżycia społecznego.

Zagadnieniem tym zajmował się Sąd Najwyższy (II PK 159/09, LEX nr 577461). W orzeczeniu z 7 stycznia 2010 r. sąd ten orzekł, że wyjątkowo może mieć miejsce oddalenie - na podstawie art. 8 k.p. - roszczenia o przywrócenie do pracy pracownika, podlegającego szczególnej ochronie przed rozwiązaniem z nim stosunku pracy, gdy rozwiązanie to w sposób oczywisty naruszało prawo. Z kolei w przypadku odwołania od wypowiedzenia pojawia się wątpliwość, czy sąd powinien przywrócić pracownika do pracy, czy może jednak orzec o odszkodowaniu. Zgodnie bowiem z art. 45 par. 2 k.p. sąd pracy może nie uwzględnić żądania pracownika uznania wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy, jeżeli ustali, że uwzględnienie takiego żądania jest niemożliwe lub niecelowe. W takim przypadku sąd pracy orzeka o odszkodowaniu. Powołany wyżej przepis nie może być stosowany w przypadku pracowników objętych ochroną przed wypowiedzeniem (art. 45 par. 3 k.p.). Zdaniem Sądu Najwyższego istnieje jednak możliwość wypowiedzenia oraz ewentualnie orzeczenie odszkodowania zamiast przywrócenia do pracy - na podstawie art. 8 k.p. oraz powołanie się na zasady współżycia społecznego. W uzasadnieniu do powołanego wyroku Sąd Najwyższy orzekł, że możliwe jest w takim przypadku orzeczenie odszkodowania na podstawie art. 477¹ k.p.c. w związku z art. 8 k.p. Zgodnie z art. 477¹ k.p.c., jeżeli pracownik dokonał wyboru jednego z przysługujących mu alternatywnie roszczeń, a zgłoszone roszczenie okaże się nieuzasadnione, sąd może z urzędu uwzględnić inne roszczenie alternatywne.

W rażących przypadkach naruszenia przez pracownika (podlegającego ochronie przed rozwiązaniem z nim stosunku pracy) obowiązków pracowniczych możliwe jest nawet oddalenie powództwa o przywrócenie do pracy bez zasądzania alternatywnego odszkodowania, chociaż pracodawca naruszył prawo przy rozwiązywaniu z nim stosunku pracy. Jednakże oddalenie - na podstawie art. 8 k.p. - roszczenia o przywrócenie do pracy pracownika, podlegającego szczególnej ochronie przed rozwiązaniem z nim stosunku pracy, gdy rozwiązanie to w sposób oczywisty naruszało prawo, może mieć miejsce wyjątkowo, w okolicznościach rażącego naruszenia przez pracownika obowiązków pracowniczych lub obowiązujących przepisów prawa.

W każdym przypadku odmowa zastosowania szczególnej ochrony wymaga precyzyjnego i przekonującego uzasadnienia nadużycia prawa do tej ochrony, co jednak nie oznacza, że odmowa taka nie jest możliwa.

@RY1@i02/2011/038/i02.2011.038.209.002a.001.jpg@RY2@

dr Anna Śmigaj, radca prawny z Kancelarii Prawnej Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy we Wrocławiu

dr Anna Śmigaj radca

prawny z Kancelarii Prawnej Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy we Wrocławiu