Jak prawidłowo odwołać się od wypowiedzenia

Odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę wnosi się do sądu pracy w ciągu siedmiu dni od dokonania wypowiedzenia, tj. od dnia, w którym oświadczenie pracodawcy doszło do pracownika w taki sposób, że mógł on zapoznać się z treścią tego oświadczenia. Zdarza się, że pracownik odmawia przyjęcia wypowiedzenia. Nie jest to postępowanie właściwe. Pracodawca sporządza wówczas notatkę informującą o fakcie i dacie odmowy odbioru pisma przez pracownika, którą najczęściej podpisują także świadkowie tej sytuacji (np. pracownik działu kadr). Pod względem prawnym takie wypowiedzenie uznaje się za skutecznie złożone, a pracownik sam pozbawia się możliwości dowiedzenia się - w przypadku umowy o pracę na czas nieokreślony - o przyczynie wypowiedzenia.

Dla zachowania terminu do wniesienia odwołania (pozwu) wystarczające będzie jego złożenie najpóźniej ostatniego (siódmego) dnia we właściwym sądzie lub nadanie go w polskim urzędzie pocztowym operatora publicznego.

Sąd pracy oddala powództwo, jeżeli pozew został wniesiony po upływie tego terminu (jeśli go nie przywrócono). Merytoryczne argumenty pracownika wskazane w odwołaniu nie są w takiej sytuacji badane przez sąd.

Jeżeli pracownik - bez swojej winy - nie wniósł odwołania w terminie, sąd pracy na jego wniosek postanowi o przywróceniu uchybionego terminu. Wniosek w tej sprawie wnosi się do sądu pracy w nieprzekraczalnym oraz nieprzywracalnym terminie siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi.

Pismo takie musi zawierać uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających żądanie wniosku. Przepisy nie określają formy złożenia wniosku o przywrócenie terminu, a więc może być on złożony w dowolnej formie. Ze względu na słuszny interes pracownika i wyjątkową krótkość terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia trzeba uznać, że sam fakt wniesienia przez pracownika pozwu po upływie terminu należy traktować jako zawierający w sposób domyślny wniosek o jego przywrócenie.

Jeśli nieterminowe wniesienie odwołania nastąpiło bez winy pracownika, sąd może przywrócić ten termin. Okolicznością uzasadniającą przewrócenie terminu może być pobyt pracownika w szpitalu. Pracownik jednak w nieprzekraczalnym terminie siedmiu dni od ustania okoliczności, które powodowały przekroczenie terminu (siedem dni od wyjścia ze szpitala - tj. do 21 stycznia 2011 r.), powinien złożyć w sądzie odwołanie od wypowiedzenia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, uprawdopodabniając (np. przez przedłożenie karty informacyjnej leczenia szpitalnego) okoliczności uzasadniające przywrócenie tego terminu.

Oceniając winę (lub jej brak) w uchybieniu terminowi, sąd bierze pod uwagę z jednej strony subiektywną zdolność pracownika do oceny rzeczywistego stanu rzeczy (mają tutaj znaczenie zwłaszcza poziom wykształcenia, skala posiadanej wiedzy prawniczej i życiowego doświadczenia pracownika), a z drugiej - stopień staranności, jakiej można oczekiwać od strony należycie dbającej o własne interesy.

Skoro odwołanie od wypowiedzenia przybiera formalną postać pozwu, powinno spełniać określone warunki formalne i zawierać następujące elementy:

● oznaczenie sądu, do którego jest skierowane (należy podać nazwę sądu i jego wydziału), imię i nazwisko lub nazwę stron, dokładne oznaczenie ich miejsc zamieszkania - w przypadku osób fizycznych lub siedziby, jeśli stronę reprezentuje pełnomocnik - jego oznaczenie oraz dołączenie pełnomocnictwa,

● dokładnie określone żądanie, a także oznaczenie wartości przedmiotu sporu, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna,

● uzasadnienie żądania i dowody przytoczonych okoliczności,

● podpis strony lub pełnomocnika.

Są to elementy konieczne pozwu. Może on zawierać także dodatkowe wnioski o zabezpieczenie powództwa (gdy druga strona podejmuje działania mogące utrudnić lub wręcz uniemożliwić wykonanie przyszłego orzeczenia sądu), nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności (co możliwi wszczęcie postępowania egzekucyjnego jeszcze przed uprawomocnieniem się wyroku sądu), przeprowadzenie rozprawy w nieobecności powoda (wniosek taki może uchronić pracownika - w przypadku jego niestawiennictwa na rozprawie - przed zawieszeniem postępowania). Pracownik w pozwie może także żądać wezwania na rozprawę wskazanych świadków (należy podać ich imiona i nazwiska oraz dokładne miejsce zamieszkania oraz to, jakie okoliczności świadkowie mają potwierdzić) lub załączenia dowodów znajdujących się w sądach, urzędach lub u osób trzecich.

Trzeba podkreślić, że formułując treść pozwu, pracownik musi dokładnie określić żądania. Podwładny zatem powinien wskazać, czy domaga się przywrócenia do pracy, czy odszkodowania za niezgodne z prawem wypowiedzenie. Jeżeli domaga się zapłaty odszkodowania wraz z odsetkami, powinien oznaczyć datę początkową ich płatności.

Istotna jest też - związana z określonym żądaniem - tzw. wartość przedmiotu sporu. Jest to ważny element mający znaczenie choćby ze względu na koszty procesu lub możliwość złożenia skargi kasacyjnej w danej sprawie. Gdy żądanie dotyczy odszkodowania za niezgodne z prawem wypowiedzenie, to ono stanowi wartość przedmiotu sporu (bez odsetek).

Inaczej jest w przypadku zawartego w pozwie żądania przywrócenia do pracy. Wartość przedmiotu sporu stanowi wówczas przy umowach na czas określony suma wynagrodzenia za pracę za okres sporny, lecz nie więcej niż za rok, a przy umowach na czas nieokreślony - za okres jednego roku.

W przypadku wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony pracownik ma prawo wyboru żądania, którego może domagać się w odwołaniu od tego wypowiedzenia. Możliwe są dwa żądania - uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne (przywrócenie do pracy) lub odszkodowanie. Ponieważ pracownik miał umowę o pracę na czas nieokreślony i zgłosił żądanie przywrócenia do pracy, wartość przedmiotu sporu stanowić będzie kwota dwunastokrotnego wynagrodzenia pracownika powiększona o kwotę drugiego żądania - niewypłaconego wynagrodzenia. Łącznie zatem będzie to kwota 42 tys. zł (12 x 3000 zł + 6000 zł).

Czasami uiszczenie opłaty od pozwu zawierającego odwołanie będzie jednym z warunków jego skutecznego wniesienia. W wielu sprawach pracownik zwolniony jest ustawowo z tej opłaty. Jest to uzależnione od wartości przedmiotu sporu i etapu postępowania (opłaty pojawiają się zawsze w postępowaniu odwoławczym). Pracownik wnoszący pozew od wypowiedzenia będzie zobowiązany do uiszczenia opłaty sądowej, w przypadku gdy wartość przedmiotu sporu przekracza kwotę 50 tys. zł. Opłata wynosi 5 proc. wartości przedmiotu sporu.

W sprawach, w których nie przysługuje pracownikowi zwolnienie ustawowe, może ubiegać się o zwolnienie od kosztów przez sąd (zwolnienie sądowe). Do wniosku o zwolnienie od kosztów powinno być dołączone oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów. Oświadczenie takie sporządza się według urzędowego wzoru. Wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych pracownik może zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy (ewentualnie w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce swego zamieszkania).

Pracownik ma obowiązek uiścić opłatę od pozwu w przypadku, gdy wartość przedmiotu sporu przekraczać będzie 50 tys. zł. Jeżeli będzie domagał się odszkodowania, to ze względu na okres zatrudnienia będzie to trzymiesięczne wynagrodzenie pracownika, a zatem kwota 13,5 tys. zł. Przy takim żądaniu pracownik nie będzie zobowiązany uiszczać opłaty. Jeśli natomiast będzie domagał się przywrócenia do pracy, to wartość przedmiotu sporu będzie wynosić 54 tys. zł (12 x 4500 zł) i wówczas będzie miał obowiązek uiszczenia pięcioprocentowej opłaty od pozwu, tj. kwoty 2,7 tys. zł.

Odwołanie od wypowiedzenia pracownik powinien złożyć w sądzie rejonowym (wydziale pracy), który jest w takich sprawach właściwy niezależnie od wartości przedmiotu sporu. Podwładny ma natomiast prawo wyboru sadu rejonowego w ramach tzw. właściwości miejscowej sądu. Pozew może bowiem - stosownie do wyboru dokonanego przez pracownika (powoda) - być wniesiony do sądu właściwości ogólnej pozwanego. Jest to sąd, w którym pozwany pracodawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania.

Pracownik może też odwołanie od wypowiedzenia złożyć do sądu, w którego okręgu praca jest, była lub miała być wykonywana. Jeśli osoba świadczyła pracę w wielu miejscowościach, to może wnieść pozew do jednego z sądów, w których okręgu praca była (jest lub miała być) wykonywana, choćby krótkotrwale (przejściowo).

Możliwe jest także wniesienie pozwu do sądu rejonowego, w którego okręgu znajduje się zakład pracy (konkretny, w którym pracownik jest bądź był zatrudniony - por. postanowienie SN z 21 kwietnia 1970 r., I PZ 17/70, OSNCP z 1970 r. nr 11, poz. 213).

Pracownik ma prawo wyboru sądu rejonowego, który rozpozna tę sprawę. Może wybrać sąd w miejscowości, w której siedzibę ma pracodawca, lub jeden z sądów w miejscowościach, w których świadczył pracę. Wprawdzie zasadniczo prawo wyboru nie obejmuje sądu miejsca zamieszkania pracownika, ale w tym przypadku pracownik w miejscowości swego zamieszkania również świadczył pracę. Osoba taka może zatem w tej sytuacji wybrać sąd pracy w Warszawie, Krakowie lub inny sąd na terenie województwa mazowieckiego. Jeśli wybierze sąd w miejscowości innej niż siedziba pozwanego pracodawcy (Kraków), powinna w pozwie wskazać, że właściwość sądu uzasadniona jest miejscem świadczenia pracy przez powoda.

W treści pozwu pracownik musi dokładnie określić żądania. Powinien w nim wskazać, czy domaga się przywrócenia do pracy, czy odszkodowania za niezgodne z prawem wypowiedzenie

ANDRZEJ MAREK

sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Art. 45 i 264 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 187 i 464 par. 1¹ ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).