Pracownika służby cywilnej można zwolnić za wypowiedzeniem na podstawie kodeksu pracy

Artykuł 9 ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.), wskazujący, iż w sprawach dotyczących stosunku pracy w służbie cywilnej, nieuregulowanych w ustawie, stosuje się przepisy kodeksu pracy (i inne przepisy prawa pracy), wobec braku w powołanej ustawie o służbie cywilnej stosownych przepisów regulujących tryb rozwiązywania umów o pracę z pracownikami służby cywilnej (art. 3 pkt 1 ustawy), pozwala na przyjęcie, że do członków korpusu służby cywilnej będących pracownikami służby cywilnej stosuje się przepisy kodeksu pracy dotyczące rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem, nawet wtedy, gdy przyczynę wypowiedzenia stanowiłoby naruszenie przez pracownika służby cywilnej obowiązków członka korpusu służby cywilnej.

Pracujący od 1 marca 2003 r. w urzędzie skarbowym pracownik został z dniem 1 grudnia 2002 r. zatrudniony na umowę o pracę na czas nieokreślony w referacie informatyki, analiz i wprowadzania danych na stanowisku inspektora. Z początkiem 2005 roku został przeniesiony do referatu podatku dochodowego od osób fizycznych z innych źródeł, także na stanowisko inspektora. Od 1 czerwca 2009 r., po uprzednim wypowiedzeniu zmieniającym, podjął on ponownie pracę w referacie informatyki, analiz i wprowadzania danych. Pismem z 23 kwietnia 2010 r. urząd skarbowy, powołując się na art. 32 k.p., wypowiedział mu umowę o pracę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, który upłynął 31 lipca 2010 r. Jako przyczynę wypowiedzenia podano utratę zaufania pracodawcy, spowodowaną przekroczeniem przez pracownika granic dopuszczalnej krytyki pracodawcy i innych osób działających w jego imieniu, a także dyrektora i pracowników izby skarbowej, co przejawiało się m.in.:

● pomawianiem naczelnika urzędu skarbowego w skargach kierowanych do instytucji i organów państwa o sprzyjanie różnego rodzaju patologiom rzekomo panującym w urzędzie, nieracjonalne gospodarowanie środkami publicznymi, mobbing, stosowanie krzywdzących ocen pracowników oraz propagowanie feminizmu, co mogło narazić naczelnika urzędu na utratę zaufania wymaganego na zajmowanym stanowisku,

● podważaniem w tych skargach kwalifikacji i kompetencji zastępcy naczelnika i innych osób zatrudnionych w urzędzie,

● zarzucaniem braku bezstronności pracownikom Izby Skarbowej we Wrocławiu oraz zarzucaniem pracodawcy działań niezgodnych z prawem, oraz "dalsze szykanowanie", tj. żądanie pisemnych wyjaśnień dotyczących nieotrzymania służbowego polecenia wyjazdu w przypadku, kiedy nie zwracał się o wydanie takiego dokumentu,

● podjęciem bez wiedzy pracodawcy działań mających na celu uzyskanie od lekarza medycyny pracy zaświadczenia lekarskiego o treści korzystnej dla siebie, a czynności pracodawcy w celu weryfikacji treści tegoż zaświadczenia określił jako "zachowanie histeryczne".

Zwolniony domagał się uznania za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę. Jego zdaniem pracownika korpusu służby cywilnej można było zwolnić wyłącznie po przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego, a nie w trybie znanym z kodeksu pracy.

Sąd rejonowy wyrokiem z 14 grudnia 2010 r. oddalił powództwo. Jego zdaniem ustawa z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej w sposób wyczerpujący uregulowała kwestię zwolnienia z pracy pracownika służby cywilnej za naruszenie obowiązków członka korpusu służby cywilnej. Dlatego wykluczone jest stosowanie w tym zakresie kodeksu pracy na mocy art. 9 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej. Jednak w sprawie nie występuje przypadek wypowiedzenia umowy o pracę w związku z naruszeniem obowiązków członka korpusu służby cywilnej, ponieważ pracodawca wskazał, że przyczyną rozwiązania umowy o pracę jest utrata zaufania do pracownika, związana przede wszystkim z przekroczeniem przez niego granic dozwolonej krytyki pracodawcy. O ile zatem za naruszenie obowiązków członka korpusu służby cywilnej należy wyłącznie wszcząć procedurę postępowania dyscyplinarnego, o tyle w przypadku innych przyczyn wypowiedzenia umowy o pracę - tych niezawinionych przez pracownika lub związanych z utratą niezbędnego zaufania pracodawcy stosowanie przepisów kodeksu pracy co do dopuszczalności wypowiedzenia umowy o pracę jest w pełni dopuszczalne. Tych przyczyn rozwiązania stosunku pracy pracownika służby cywilnej ustawa o służbie cywilnej bowiem nie reguluje, a więc nie wyłącza z mocy art. 9 ust. 1 stosowania kodeksu pracy. Natomiast podana przez pracodawcę przyczyna wypowiedzenia nie narusza przepisów kodeksu pracy. Postępowanie pracownika odpowiadało pojęciu "złośliwej, bezpodstawnej i wyrażonej w niewłaściwej formie krytyki", a w licznych składanych skargach i pismach procesowych przeciwko pracodawcy zwolniony nie liczył się ze słowami, ewidentnie przekraczając ramy dopuszczalnej krytyki, a do tego upublicznione przez niego zarzuty częściowo nie potwierdziły się. W takiej sytuacji pracodawca rzeczywiście mógł utracić do niego zaufanie.

Sąd okręgowy podzielił to stanowisko. Dodatkowo wskazał, że pracodawca mógł utracić zaufanie do podwładnego nie dlatego, że pisał na niego skargi, ale dlatego że znajdowały się w nich treści naruszające dobre imię pozostałych pracowników. Nie chodziło więc o to, że kontrole nie potwierdziły zarzutów zawartych w skargach, ale właśnie o to, iż użytymi w nich sformułowaniami pracownik przekroczył normy swych uprawnień.

Sąd okręgowy podkreślił też, że postępowanie dyscyplinarne i postępowanie sądowe są niezależnymi od siebie postępowaniami. Nie ma podstaw do uznania, że orzeczenie dyscyplinarne miałoby wiązać sąd pracy, tak jak wyrok sądu nie może przesądzać o wyniku postępowania dyscyplinarnego.

W skardze pracownik podnosił, że wskazane w wypowiedzeniu zachowania (przyczyny wypowiedzenia) w istocie stanowią naruszenie obowiązków członka korpusu służby cywilnej. Jako takie winny być poddane weryfikacji w postępowaniu dyscyplinarnym członka korpusu służby cywilnej wszczętym na podstawie ustawy o służbie cywilnej przed komisją dyscyplinarną w pierwszej instancji oraz wyższą komisją dyscyplinarną służby cywilnej w drugiej instancji.

Sąd Najwyższy nie dokonał oceny, czy prawidłowe było stanowisko obu sądów orzekających w sprawie, które uznały, że kwestia zwolnienia z pracy pracownika służby cywilnej za naruszenie obowiązków członka korpusu służby cywilnej uregulowana została w ustawie o służbie cywilnej i to w sposób wyczerpujący, co wyklucza stosowanie przepisów kodeksu pracy, lecz przyjęły, że przesłanką wypowiedzenia powodowi umowy o pracę nie było naruszenie przez niego obowiązków członka korpusu służby cywilnej. Jednoznacznie natomiast podzielił stanowisko wyrażone w wyroku z 24 sierpnia 2010 r. (I PK 36/10, LEX nr 611812), zgodnie z którym do członków korpusu służby cywilnej niebędących urzędnikami służby cywilnej stosuje się przepisy kodeksu pracy dotyczące rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem. Wskazano w nim, że skoro mianowani urzędnicy służby cywilnej podlegają, tak jak inni członkowie korpusu służby cywilnej, odpowiedzialności dyscyplinarnej, a mimo to obejmuje ich regulacja przewidująca rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem (art. 71 ust. 1 i ust. 2 ustawy o służbie cywilnej) oraz bez wypowiedzenia (art. 71 ust. 7 ustawy o służbie cywilnej), to powinno się uznać, że niebędący urzędnikami członkowie korpusu służby cywilnej (tzn. członkowie zatrudnieni na umowę o pracę) także podlegają regulacji przewidującej rozwiązanie stosunku pracy, z tym, że w ich przypadkach wynika ona z powszechnego prawa pracy - odpowiednich przepisów kodeksu pracy. Nie ma bowiem przekonujących racji przemawiających za odmienną wykładnią, gdyż prowadziłaby ona do rozszerzenia stabilizacji zatrudnionych na podstawie umowy w porównaniu ze stabilizacją zatrudnienia pracowników mianowanych.

W dotychczasowej praktyce legislacyjnej pracownicy zatrudnieni na podstawie mianowania, tak jak obecnie urzędnicy służby cywilnej, uzyskiwali wyższy standard ochrony stosunku pracy przed jego rozwiązaniem. Podzielając w pełni tę argumentację, Sąd Najwyższy dokonał wykładni systemowej art. 71 ust. 7 pkt 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (analogiczną regulację zawierał art. 41 ust. 7 pkt 1 ustawy z 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej), zgodnie z którym rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej bez wypowiedzenia z winy urzędnika może nastąpić w razie ciężkiego naruszenia przez urzędnika podstawowych obowiązków członka korpusu służby cywilnej, jeżeli wina urzędnika jest oczywista. Jeśli bowiem racjonalny ustawodawca przewidział (odmiennie niż w ustawie z 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej, która w ogóle nie zawierała regulacji umożliwiającej rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy członka korpusu służby cywilnej) możliwość odstąpienia od przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego i rozwiązanie z urzędnikiem służby cywilnej stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy tego urzędnika nawet w przypadku, który bez wątpienia mógłby stanowić samodzielną podstawę do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego (por. art. 113 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej), to uznać należy, że zdecydował się tym samym na przełamanie wcześniej stworzonej zasady, zgodnie z którą urzędnik służby cywilnej (zatrudniony na podstawie mianowania) za zawinione naruszenie obowiązków służbowych mógł zostać zwolniony ze służby tylko w drodze orzeczenia komisji dyscyplinarnej (w drodze zastosowania kary dyscyplinarnej). Powtórzenie w art. 71 ust. 7 pkt 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. odstępstwa od owej zasady dokonanego wcześniej w ustawie z 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej (art. 41 ust. 1 pkt 7 tej ustawy) wskazuje przy tym na konsekwencję ustawodawcy. Dlatego możliwość rozwiązania umowy o pracę w omawianym przypadku również z pracownikiem służby cywilnej bez potrzeby uprzedniego przeprowadzenia w stosunku do niego postępowania dyscyplinarnego jest oczywista, z tym tylko zastrzeżeniem, że wobec braku w ustawie z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej uregulowań dotyczących rozwiązywania umów o pracę z takimi pracownikami należałoby (w związku z art. 9 ust. 1 tej ustawy) stosować regulacje zawarte w kodeksie pracy (w tym przypadku art. 52 k.p.). Tym bardziej więc za uzasadnioną należy uznać tezę, iż naruszenie przez pracownika służby cywilnej obowiązków członka korpusu służby cywilnej daje podstawę do wypowiedzenia mu umowy o pracę na podstawie art. 32 par. 1 k.p., które (co podkreślił już Sąd Najwyższy w wyroku z 24 sierpnia 2010 r., I PK 36/10) jest zwykłym sposobem rozwiązania umowy o pracę na czas nieokreślony.

z 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt II PK 203/11.

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2012/222/i02.2012.222.217001200.802.jpg@RY2@

Ewa Przedwojska, asystent sędziego w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego

Na gruncie poprzednich ustaw o służbie cywilnej, tj. z 18 grudnia 1998 r. (Dz.U. nr 49, poz. 483 z późn. zm.) i z 24 sierpnia 2006 r. (Dz.U. nr 170, poz. 1218 z późn. zm.) Sąd Najwyższy stał na stanowisku, że rozwiązanie stosunku pracy członków służby cywilnej z tytułu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych może nastąpić tylko w trybie zastosowania przepisów o odpowiedzialności dyscyplinarnej, gdyż unormowanie ustawy ma charakter wyczerpujący. Teza ta była oparta na założeniu, że skoro jedną z kar dyscyplinarnych przewidzianych w ustawie o służbie cywilnej jest wydalenie z pracy w urzędzie, skutkujące wygaśnięciem stosunku pracy, to ustanie zatrudnienia pracowniczego z powodu zawinionego naruszenia wymienionych w ustawie obowiązków przez pracownika służby cywilnej może nastąpić tylko w wyniku dyscyplinarnego wydalenia z pracy, a nie wypowiedzenia stosunku pracy (por. wyrok z 11 marca 2008 r., II PK 177/07, LEX nr 459316; z 11 marca 2008 r., II PK 193/07, LEX nr 442815). Takie stanowisko zostało początkowo uznane za aktualne także pod rządami ustawy z 21 listopada 2008 roku (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.) - por. wyrok z 7 kwietnia 2010 r., I PK 206/09, LEX nr 602667. Koncepcja ta została zmieniona, kiedy Sąd Najwyższy w wyroku z 2 lipca 2009 r. (II PK 316/08, LEX nr 533093) stwierdził, że sprawa zmiany warunków pracy w drodze jednostronnego oświadczenia woli pracodawcy pozostaje (w ustawie z 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej) nieuregulowana. Podążając tym tokiem, w wyroku z 24 sierpnia 2010 r. ( I PK 36/10, LEX nr 611812) odnoszącym się do ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej SN przedstawił tezę, że do członków korpusu służby cywilnej niebędących urzędnikami służby cywilnej stosuje się przepisy kodeksu pracy dotyczące rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem (por. też wyroki z 15 marca 2011 r., I PK 192/10, LEX nr 798240 i z 26 stycznia 2012 r., III PK 47/11, niepublikowany). W opisanym wyroku z 19 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy potwierdza tę nową koncepcję, jednoznacznie wypowiadając się w kwestii rozwiązywania pracowniczego zatrudnienia w służbie cywilnej według przepisów kodeksu pracy w razie naruszenia obowiązków pracowniczych.