Powierzenie stanowiska dyrektora szkoły nie jest nawiązaniem stosunku pracy

W 2011 roku nauczycielowi mianowanemu - w następstwie wygrania konkursu na dyrektora szkoły - burmistrz powierzył pełnienie tej funkcji na pięć lat. Przed objęciem tego stanowiska pedagog nie był zatrudniony w tej placówce. W trakcie pełnienia funkcji dyrektor wykonywał jednocześnie obowiązki nauczyciela w wymiarze 10 godzin tygodniowo oraz korzystał z uprawnień przysługujących mu na mocy Karty nauczyciela (m.in. urlopu dla poratowania zdrowia). Czy powierzenie stanowiska dyrektora szkoły oznacza automatyczne nawiązanie stosunku pracy?

Nie. Dyrektor szkoły może jednak wystąpić do sądu o ustalenie istnienia stosunku pracy.

Zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty szkołą kieruje nauczyciel mianowany lub dyplomowany, któremu powierzono stanowisko dyrektora. Powierzenie nie oznacza jednak nawiązania stosunku pracy, co potwierdzają orzeczenia Sądu Najwyższego. I tak np. w wyroku z 6 grudnia 2005 r. (III PK 96/05, OSNP 2006/21-22/318) SN wyraźnie stwierdził, że akt powierzenia stanowiska dyrektora szkoły, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy o systemie oświaty, wywołuje wprawdzie skutki w sferze stosunku pracy nauczyciela, ale nie jest aktem nawiązania stosunku pracy.

Sąd Najwyższy wskazał, że ustawa z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela przewiduje tylko dwa sposoby nawiązania stosunku pracy z nauczycielem: mianowanie i zawarcie umowy o pracę. Regulacja ta nie czyni żadnych wyjątków w stosunku do nauczycieli pełniących funkcje kierownicze w szkole. Powierzenie stanowiska dyrektora szkoły powoduje w sferze zatrudnienia nałożenie na nauczyciela za jego zgodą dodatkowych obowiązków i przyznanie mu dodatkowych uprawnień, a więc wpływa na treść jego stosunku pracy wynikającego z nominacji albo umowy o pracę.

Właściwy tryb postępowania

Kandydat na stanowisko dyrektora szkoły powinien nie tylko legitymować się określonym stopniem awansu zawodowego (nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego), lecz w ogóle być nauczycielem. Bycie nauczycielem nie oznacza zaś żadnego osobistego przymiotu kandydata. W świetle art. 5b ustawy o systemie oświaty jest ono równoznaczne z zatrudnieniem na podstawie przepisów Karty nauczyciela, która w art. 10 określa tylko dwie możliwe podstawy zatrudniania nauczycieli w formie stosunku pracy: umowę o pracę bądź mianowanie.

Skoro akt powierzenia stanowiska nie oznacza nawiązania stosunku pracy, powstaje wątpliwość, jaki podmiot jest właściwy do nawiązania takiego stosunku z dyrektorem. Nie jest nim na pewno organ prowadzący szkołę (wójt, burmistrz lub prezydent miasta). Z art. 36 ust. 2 ustawy o systemie oświaty wynika bowiem, że włodarz gminy może nawiązać stosunek pracy w drodze powołania na stanowisko dyrektora (art. 68 k.p.) z osobą, która nie jest nauczycielem. W tym przypadku w myśl art. 5d ustawy o systemie oświaty ma ona status pracownika samorządowego.

W przypadku osoby będącej nauczycielem spoza danej szkoły, która wygrała konkurs, burmistrz powinien powierzyć jej funkcję dopiero, gdy została ona zatrudniona w tej szkole. Stosunek pracy powinien nawiązać ustępujący dyrektor. Burmistrzowi nie przysługuje takie uprawnienie. W praktyce kandydat powinien wystąpić do odchodzącego dyrektora o przeniesienie do placówki na podstawie art. 18 Karty nauczyciela. Ten jednak nie musi go przyjąć w skład kadry pedagogicznej.

W trakcie kadencji

Nawiązanie stosunku pracy przez odchodzącego dyrektora z jego następcą nie jest możliwe już w trakcie pełnienia funkcji. Nie znajduje tu także zastosowania art. 18 Karty nauczyciela, dotyczący przeniesienia do tej placówki. Nowemu szefowi szkoły w tej sytuacji pozostaje jedynie wystąpić do sądu w trybie art. 189 kodeksu postępowania cywilnego z pozwem o ustalenie istnienia stosunku pracy. Podmiotem pozwanym powinna być szkoła, w której dany dyrektor pełni (lub pełnił) stanowisko kierownicze.

Mianowanie czy umowa

W praktyce problemem może stać się podstawa stosunku pracy, który ma być nawiązany z dyrektorem szkoły, będącym wcześniej nauczycielem innej placówki. Stosownie do art. 10 ust. 5 Karty nauczyciela, stosunek pracy z nauczycielem mianowanym lub dyplomowanym nawiązuje się na podstawie mianowania, jeżeli spełnione są warunki określone w tym przepisie, tj. m.in. osoba ta ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z praw publicznych, nie była karana za przestępstwo popełnione umyślnie oraz istnieją warunki do zatrudnienia jej w szkole w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony. W razie niespełnienia tego ostatniego wymogu stosunek pracy z nauczycielem mianowanym lub dyplomowanym nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w niepełnym wymiarze. Natomiast w przypadku zaistnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela, stosunek pracy z nauczycielem mianowanym lub dyplomowanym nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas określony. Wynika to z art. 10 ust. 7 Karty nauczyciela. Zdaniem Sądu Najwyższego przepis ten może być podstawą zawarcia terminowego kontraktu z dyrektorem placówki (wyrok z 19 maja 2011 r., I PK 267/10, OSNP 2012/13-14/168). Zatrudnienie dyrektora niepracującego wcześniej w danej szkole może bowiem w ocenie SN spowodować zmianę organizacji nauczania.

W literaturze formułowany jest jednak pogląd odmienny od przedstawionego przez SN (por. Piotr Prusinowski, Sytuacja prawna dyrektora szkoły - wybrane zagadnienia, "Monitor Prawa Pracy" 7/2012). Zgodnie z tym stanowiskiem dyrektor niebędący nauczycielem danej szkoły powinien być w każdym przypadku zatrudniony na podstawie stosunku pracy z mianowania. Autor ten wskazuje, że regułą zatrudnienia nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego jest mianowanie. Jedynie wyjątkowo dopuszczalne jest nawiązanie umowy o pracę na czas określony. Uzasadnieniem zawarcia terminowego angażu nie może być - jego zdaniem - organizacja nauczania, gdyż pojęcie to odnosi się do danego roku szkolnego, a funkcję dyrektora szkoły powierza się zasadniczo na okres 5 lat.

Niezależnie od powyższych rozważań należy wskazać, że w razie wniesienia pozwu o ustalenie istnienia stosunku pracy sąd rozstrzygnie, biorąc pod uwagę konkretną sytuację, czy nastąpiło nawiązanie takiego stosunku z dyrektorem oraz jaka była jego podstawa prawna.

Uwaga

Organ prowadzący szkołę może nawiązać stosunek pracy na podstawie powołania na stanowisko dyrektora tylko z osobą niebędącą nauczycielem

@RY1@i02/2012/217/i02.2012.217.21700090b.803.jpg@RY2@

Leszek Jaworski, ekspert z zakresu prawa pracy

Leszek Jaworski

ekspert z zakresu prawa pracy

Podstawa prawna

Art. 36 ust. 1 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn.zm.).

Art. 10, art. 18 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Art. 68 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 189 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).