Praca w służbie cywilnej tylko dla niekaranych

W służbie cywilnej nie może być zatrudniona osoba, która była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe. Natomiast wyższe stanowisko w służbie cywilnej może zajmować tylko ten, kto dodatkowo nie był karany zakazem zajmowania stanowisk kierowniczych w urzędach organów władzy publicznej lub zakazem pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi.

Wystarczy oświadczenie, ale...

Spełnianie wymogu niekaralności sprawdzane jest na etapie naboru do korpusu służby cywilnej. Przepisy nie przesądzają, czy dokumentem potwierdzającym niekaralność kandydata do pracy w służbie cywilnej jest urzędowe zaświadczenie z Krajowego Rejestru Karnego, czy oświadczenie kandydata do pracy z jego własnoręcznym podpisem.

Należy więc uznać, iż wybór formy udokumentowania spełniania powyższego wymogu należy do pracodawcy. Informacja o tym jakie dokumenty powinien w tym celu złożyć kandydat do pracy, powinna znaleźć się w ogłoszeniu o naborze. Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Cywilnej (Dz.U. z 2009 r. nr 168, poz. 1323 z późn. zm.) nie wprowadza także prawnego wymogu wystąpienia przez kierownika urzędu o informację z KRK. Prawo to, ale nie obowiązek, przyznaje kierownikom urzędów ustawa z 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 654), wskazując, że prawo do uzyskania informacji o osobach, których dane osobowe zgromadzone zostały w rejestrze, przysługuje pracodawcom w zakresie niezbędnym dla zatrudnienia pracownika, co do którego z przepisów ustawy wynika wymóg niekaralności, korzystania z pełni praw publicznych, a także ustalenia uprawnienia do zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej. Jeżeli więc kierownik jednostki ma uzasadnione podejrzenia, że pracownik złożył fałszywe oświadczenie, może wystąpić o informacje o tym pracowniku bezpośrednio do KRK.

Skazany odchodzi

Z momentem, w którym członek korpusu służby cywilnej utracił cechę niekaralności, niemożliwe staje się jego dalsze zatrudnienie w korpusie. Ustawa o służbie cywilnej reguluje kwestie ustania stosunku pracy z tytułu utraty niekaralności jedynie w odniesieniu do urzędników służby cywilnej.

Zgodnie z art. 70 pkt 4 ustawy stosunek pracy urzędnika służby cywilnej wygasa w razie prawomocnego skazania za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe. Wygaśnięcie stosunku pracy następuje automatyczne. Stwierdzenie wygaśnięcia stosunku pracy przez dyrektora generalnego urzędu będzie więc miało charakter deklaratoryjny a nie konstytutywny. Wygaśnięcie stosunku pracy jest więc niezależne od decyzji dyrektora generalnego urzędu.

Ustawa o służbie cywilnej przewiduje również możliwość rozwiązania z urzędnikiem stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy urzędnika (art. 71 ust. 7 pkt 2 ustawy). Rozwiązanie umowy w tym trybie może nastąpić, jeżeli urzędnik służby cywilnej popełnił w czasie trwania stosunku pracy przestępstwo, które uniemożliwia dalsze zatrudniane go na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo to jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem. Nie można zatem rozwiązać stosunku pracy bez wypowiedzenia z urzędnikiem służby cywilnej, w sytuacji gdy ten popełnił jedynie wykroczenie. Bez znaczenia pozostaje to, czy urzędnik popełnił przestępstwo na szkodę urzędu czy też osoby trzeciej oraz czy szkoda pozostaje w związku z pracą. W tym przypadku bez znaczenia pozostaje także to, czy przestępstwo zostało popełnione z winy umyślnej, czy nieumyślnej. Przesłanką decydującą o możliwości rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy urzędnika jest to, czy przestępstwo popełnione w czasie trwania stosunku pracy uniemożliwia dalsze zatrudnianie urzędnika. Za uniemożliwienie urzędnikowi dalszego pełnienia obowiązków należy uznać np. przestępstwo przeciwko mieniu, gdy urzędnik zajmuje stanowisko związane z odpowiedzialnością za mienie, lub przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów, gdy wykonuje obowiązki służbowe w zamówieniach publicznych, lub przestępstwo przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi, gdy zajmuje stanowisko w komórce finansowej urzędu. Sąd Najwyższy w wyroku z 31 stycznia 1977 r. (I PRN 141/76, PiZS 1978, nr 4, s. 64) wyraził pogląd, że przestępstwo jest oczywiste, jeżeli nienasuwający wątpliwości stan faktyczny pozwala na pewne stwierdzenie, że pracownik dopuścił się czynu zagrożonego sankcją karną przewidzianą przez ustawę.

Mając na uwadze to, iż wygaśnięcie stosunku pracy następuje z mocy prawa, w przypadku skazania prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe, przepisy art. 70 pkt 4 znajdują pierwszeństwo i wyłączają możliwość rozwiązania z urzędnikiem służby cywilnej umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy urzędnika, również w sytuacji gdy przestępstwo to dodatkowo spełnia kryteria wymienione w art. 71 ust. 7 pkt 2 ustawy o służbie cywilnej.

Jak zwolnić

Ustawa o służbie cywilnej nie reguluje kwestii związanych z ustaniem stosunku pracy skazanego pracownika służby cywilnej. Niewątpliwie ustanie stosunku pracy takiej osoby może nastąpić w wyniku orzeczenia, w postępowaniu dyscyplinarnym, kary wydalenia z pracy w urzędzie. Nie jest to jednak jedyne możliwe rozwiązanie problemu.

Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z 15 marca 2011 r. (1 PK 192/10) istnieje konieczność rozwiązania stosunku pracy w przypadku utraty przez członka korpusu służby cywilnej zatrudnionego na podstawie umowy o pracę przymiotów zamieszczonych w rygorach selekcyjnych. Z uwagi na to, iż sprawa ta nie została unormowana w pragmatyce służbowej, należy stosować w tym zakresie przepisy ustawy z26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94, nr 106 z późn. zm.) o rozwiązaniu stosunku pracy.

Wydaje się więc, iż do decyzji pracodawcy należy wybór trybu rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem służby cywilnej, który utracił przymiot niekaralności. Pracodawca może w takiej sytuacji zaproponować pracownikowi rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron, dokonać wypowiedzenia umowy o pracę, w uzasadnieniu wskazując na utratę jednego z przymiotów warunkujących zatrudnienie w służbie cywilnej. Zgodnie z wyrokiem SN (1PK 192/10) pracodawca może również rozwiązać stosunek pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika na podstawie art. 52 par. 1 pkt 2 kodeksu pracy z powodu popełnienia przez pracownika w czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem.

Ważne

Jeżeli kierownik jednostki ma uzasadnione podejrzenia, że pracownik złożył fałszywe oświadczenie, może wystąpić o informacje o tej osobie bezpośrednio do KRK

Ważne

Kandydat do pracy w służbie cywilnej może potwierdzać niekaralność w oświadczeniu z własnoręcznym podpisem

Ewa Łukasik

prawnik, pracownik organów administracji rządowej