W jakiej sytuacji urzędnik może odmówić wykonania polecenia

Czy opiekun może nie zgodzić się na dodatkową pracę

@RY1@i02/2012/215/i02.2012.215.183001500.101.jpg@RY2@

Zgodnie z nowelizacją ustawy o pracownikach urzędów państwowych z 2010 roku szef urzędu musi uzyskać zgodę pracownika opiekującego się dzieckiem, aby ten został w pracy po godzinach. Wcześniej obowiązywał bezwzględny zakaz zlecania takim osobom dodatkowej pracy (nawet po uzyskaniu ich zgody). Po wprowadzonych zmianach zarówno mężczyźni, jak i kobiety mogą sami decydować o tym, czy chcą dłużej zostać w pracy. Urzędnik, który opiekuje się dzieckiem do lat ośmiu, powinien przedstawić w dziale kadr pracodawcy oświadczenie o sprawowaniu opieki nad dzieckiem i dołączyć do niego skrócony odpis aktu jego urodzenia. Opiekujący się osobą niepełnosprawną, poza oświadczeniem, może dołączyć orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (umiarkowane lub znaczne). To pierwsze dotyczy dzieci w wieku do lat 16. Dodatkowo zainteresowany może potwierdzić opiekowanie się osobą z dysfunkcją zaświadczeniem z gminy, które potwierdzi, że otrzymuje świadczenia na tę osobę - np. zasiłek pielęgnacyjny. Pracownicy urzędów państwowych mają określony czas pracy. Nie może on przekraczać 8 godzin na dobę i średnio 40 godzin tygodniowo. W uzasadnionych przypadkach może zostać wydłużony do 12 godzin. Jeśli jest taka potrzeba, urzędnicy muszą też pracować w nocy, święta i niedziele. Tych wyjątków nie stosuje się do kobiet w ciąży. Wspomniana nowelizacja ustawy utrzymała bezwzględny zakaz ich zatrudniania w nadgodzinach. Dlatego też odmowa pozostania po godzinach urzędników - rodziców nie może spotkać się z konsekwencjami prawnymi w postaci rozwiązania stosunku pracy.

Podstawa prawna

Art. 1 ustawa z 5 sierpnia 2010 r. o zmianie ustawy o pracownikach urzędów państwowych (Dz.U. nr 165, poz. 1118).

Czy można się nie zgodzić z przełożonym

@RY1@i02/2012/215/i02.2012.215.183001500.102.jpg@RY2@

Jeśli wykonanie polecenia godzi w jego rzetelność urzędniczą, powinien w aktach sprawy dotyczących projektowanej decyzji zamieścić notatkę służbową. Jeśli kierownik wciąż nalegałby na wprowadzenie niekorzystnego rozwiązania, pracownik powinien zażądać polecenia na piśmie. Jeśli jednak w przekonaniu urzędnika rozwiązanie jest krzywdzące, jego bezpośredni przełożony powinien przekazać sprawę innej osobie. Legislator nie ma jednak specjalnych uprawnień. Jest traktowany na podobnych zasadach, jak pozostali urzędnicy. W takiej sytuacji osoby te muszą, często wbrew własnej woli, realizować pomysły polityków, które nie zawsze są zgodne z innymi przepisami. Sporządzając taką opinię, warto zasygnalizować, jakie zagrożenia wiążą się z wprowadzeniem takich, a nie innych rozwiązań. W sytuacji gdy stanowisko legislatora zajmuje członek służby cywilnej i jest przekonany, że polecenie jest niezgodne z prawem albo zawiera znamiona pomyłki, ma obowiązek powiadomienia o tym przełożonego na piśmie. W razie pisemnego potwierdzenia polecenia jest on zobowiązany je wykonać.

Podstawa prawna

Art. 77 ust. 2 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.).

Czy urzędnika służby cywilnej można przenieść

@RY1@i02/2012/215/i02.2012.215.183001500.103.jpg@RY2@

Urzędnik mianowany może być przenoszony do innych urzędów bez jego zgody. W przypadku pracownika służby cywilnej taka zgoda jest wymagana. Dyrektor generalny może jednak wypowiedzieć mu warunki pracy i zaproponować zatrudnienie np. w podległej jednostce. Jeśli pracownik służby cywilnej odmawia wykonania polecenia, powinien zostać pouczony, że członek korpusu służby cywilnej jest zobowiązany wykonywać polecenia służbowe przełożonych. W ocenie Sądu Najwyższego w wyroku z 24 sierpnia 2010 r. (sygn. akt II PK 316/08) przeniesienie pracownika służby cywilnej do innego urzędu, także w innej miejscowości, może być dokonane tylko na wniosek lub za zgodą pracownika. Dodał, że sprawa zmiany warunków pracy pracownika służby cywilnej w drodze jednostronnego oświadczenia woli pracodawcy pozostaje więc nieuregulowana. Zdaniem SN wobec takiego pracownika, zatrudnionego na podstawie umowy o pracę, pracodawca może zastosować wypowiedzenie zmieniające w sytuacji zarzutu naruszenia obowiązków członka korpusu służby cywilnej. Sąd wskazał, że odmienna interpretacja kreowałaby znacznie większą stabilizację stosunku zatrudnienia członków korpusu służby cywilnej zatrudnionych na podstawie umowy o pracę w porównaniu z urzędnikami mianowanymi, którzy mogą zostać przeniesieni na inne stanowisko lub do innej miejscowości jednostronną decyzją przełożonego. Sąd podkreślił, że odmowa wykonania polecenia stanowi wystarczające uzasadnienie dla dokonania przeniesienia pracownika do innego urzędu. Dyrektor może tego dokonać za pomocą wypowiedzenia zmieniającego.

Podstawa prawna

Art. 63 ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.).

Czy można nie wykonać polecenia niezwiązanego z pracą

@RY1@i02/2012/215/i02.2012.215.183001500.104.jpg@RY2@

Urzędnik może odmówić wykonania polecenia służbowego, jeśli nie dotyczy to zakresu jego obowiązków. Może więc nie godzić się np. na sprzątanie sali konferencyjnej. Jeśli powierzona praca nie jest związana z umową, bez żadnych konsekwencji może odmówić wykonania polecenia. Może też to zrobić, jeśli jest ono sprzeczne z przepisami, np. dźwiganie i przenoszenie samemu ciężkich stołów konferencyjnych między piętrami. Wtedy takie polecenie jest niezgodne z przepisami dotyczącymi bhp. W umowach o pracę, w tym z urzędnikami, powszechnie stosuje się sformułowanie, które pozwala na zlecanie dodatkowych zadań. Dlatego też w zakresie obowiązków, który jest najczęściej załącznikiem do umowy, jest wpisane, że pracownik poza wyznaczonymi obowiązkami wykonuje inne zlecone czynności. Nie mogą one jednak znacznie obiegać od zakresu podstawowych obowiązków. W efekcie nie można zlecać sprzątania urzędnikowi, który na co dzień zajmuje się przygotowywaniem projektów uchwał. Zanim więc dyrektor generalny zdecyduje się na zwolnienie urzędnika za niewykonanie polecenia, powinien zapoznać się z wyrokiem Sądu Najwyższego z 1 października 1997 roku, sygn. I PKN 317/97. Zgodnie z nim postawienie pracownikowi zarzutu odmowy wykonania polecenia służbowego wymaga ustalenia, jaka była treść tego polecenia, czy dotyczyło ono wykonywanej przez pracownika pracy i w jakich okolicznościach zostało wydane.

Podstawa prawna

Art. 28 ust. 2 pkt 4 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.).

Czy urzędnik musi realizować wszystkie polecenia

@RY1@i02/2012/215/i02.2012.215.183001500.105.jpg@RY2@

Jeśli urzędnik nie chce wykonać polecenia, można wypowiedzieć mu umowę o pracę. W sytuacji gdy przełożony uzna, że doszło do rażących naruszeń przez niezrealizowanie polecenia przez podwładnego, może zdecydować nawet o zwolnieniu dyscyplinarnym. Pracownik może jednak odwołać się do sądu i wykazać, że wykonanie polecenia było niezgodne z wewnętrznym regulaminem i prowadziło tylko do dodatkowych czynności, które i tak nie przyniosłyby zamierzonego efektu. Sąd może zdecydować o przywróceniu urzędnika do pracy lub wypłaceniu mu odszkodowania. W tym ostatnim przypadku decyduje się na taki krok, jeśli uzna, że konflikt między pracownikiem a przełożonym jest tak duży, że dalsza współpraca nie ma większego sensu.

Podstawa prawna

Art. 77 ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.).

Czy bez uprawnień można wykonywać zlecone zadania

@RY1@i02/2012/215/i02.2012.215.183001500.106.jpg@RY2@

Zarówno urzędnik, który w podróż służbową nie zabrał ze sobą prawa jazdy, jak i ten, który w ogóle go nie posiada, może odmówić wykonania polecenia prowadzenia auta. Wystarczy, że poinformuje pracodawcę, że naraziłoby go to na popełnienie przestępstwa. Jeśli jednak pracodawca, zatrudniając go na stanowisko urzędnicze, wymagał od niego dodatkowo posiadania prawa jazdy oraz wpisane miał wykonywanie takiej czynności w zakres obowiązków, sytuacja może być całkiem odmienna. Pracodawca może go nawet zwolnić. Co do zasady pracownik może więc odmówić wykonania polecenia służbowego, jeśli jest ono sprzeczne z umową o pracę.

Podstawa prawna

Art. 76 ust. 1 pkt 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.).

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl