Lista członków ma być ujawniana na każde wezwanie

Teza Związkowa obrona i reprezentowanie praw oraz interesów zawodowych i socjalnych ludzi pracy ma ustrojowe i ustawowo esencjonalnie jawne podstawy w każdym zakresie, o którym mowa w art. 1 i 7 ustawy o związkach zawodowych, w tym w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy. Wyklucza to nieudzielenie pracodawcy informacji o wszystkich podlegających związkowej ochronie pracownikach lub ich ukrywanie ("grę w chowanego") za przepisami ustawy o ochronie danych osobowych. Regulacje te uprawniają pracodawcę do uzyskania dostępu, gromadzenia i przetwarzania danych o pracownikach podlegających związkowej obronie, jeżeli jest to niezbędne dla spełnienia obowiązku wynikającego z przepisów prawa pracy, pod rygorem zwolnienia pracodawcy z obowiązku współdziałania z organizacją związkową w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy.

Stan faktyczny Kierownik sprzedaży był zatrudniony w spółce na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. 5 października 2010 r. spółka wystąpiła z wnioskiem do działającego u niej związku związkowego, w trybie art. 30 ust. 2¹ ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 854 z późn. zm.), "o wskazanie nazwisk i imion pracowników korzystających z obrony w indywidualnych sprawach pracowniczych". W odpowiedzi z 10 października 2010 r. związek odmówił udzielenia żądanych informacji. Twierdził, że wniosek pracodawcy miał charakter abstrakcyjny, a zatem sprzeczny z art. 30 ust. 2¹ ustawy o związkach zawodowych, który umożliwia ujawnienie informacji o przynależności związkowej wyłącznie w indywidualnych sprawach, jeżeli pracodawca nosi się z zamiarem zwolnienia pracownika. Jednocześnie związek zadeklarował chęć współpracy ze spółką po otrzymaniu wniosku zgodnego z tym przepisem. Poinformował ją także, że udzielona odmowa nie zwalnia spółki z obowiązku współdziałania ze związkiem w sprawach pracowniczych.

Kierownik sprzedaży wstąpił do związku zawodowego 6 grudnia 2010 r. 29 grudnia 2010 r. spółka wypowiedziała mu umowę o pracę z powodu likwidacji stanowiska pracy, za trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia. Kierownik domagał się odszkodowania z tytułu naruszenia przepisów o wypowiadaniu umów, polegającego na niezawiadomieniu przez pracodawcę na piśmie reprezentującej go organizacji związkowej o zamiarze wypowiedzenia mu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony wraz z podaniem przyczyny wypowiedzenia (art. 38 k.p.).

Sąd rejonowy zasądził na rzecz powoda odszkodowanie, uznając, że wypowiedzenie naruszało art. 38 k.p. Spółka nie przeprowadziła bowiem wymaganej tym przepisem konsultacji związkowej planowanego zwolnienia kierownika ani nie występowała do związku zawodowego z zapytaniem, czy korzysta on z obrony związkowej, choć od 6 grudnia 2010 r. był członkiem związku zawodowego. Zgodnie z art. 30 ust. 2¹ ustawy o związkach zawodowych w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy, w których przepisy prawa pracy zobowiązują pracodawcę do współdziałania z zakładową organizacją związkową, pracodawca jest obowiązany zwrócić się do tej organizacji o informację o pracownikach korzystających z jej obrony. Nieudzielenie tej informacji w ciągu 5 dni zwalnia pracodawcę od obowiązku współdziałania z zakładową organizacją związkową w sprawach dotyczących tych pracowników. Obowiązek wynikający z tego przepisu spoczywa na pracodawcy każdorazowo w momencie zaistnienia sprawy indywidualnej wynikającej ze stosunku pracy, w której przepisy prawa przewidują współdziałanie ze związkiem zawodowym. Przynależność związkowa należy do danych wrażliwych i jako taka podlega ochronie na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 101, poz. 926 z późn. zm.). Z tego względu niedopuszczalne jest przekazywanie pracodawcy imiennej listy pracowników zrzeszonych w danej organizacji związkowej wykraczające poza zapytanie dotyczące konkretnej osoby. W konsekwencji sąd rejonowy uznał, że odmowa udzielenia przez związek zawodowy informacji i wskazania pracowników korzystających z ochrony związku była uzasadniona, gdyż we wniosku z 5 października 2010 r. spółka nie wymieniła imiennie pracowników, których miały dotyczyć udzielane informacje, ani nie określiła celu, któremu miały one służyć. Nie zwalniało to jednak pracodawcy z obowiązku konsultowania indywidualnych spraw pracowniczych ze związkiem zawodowym, zwłaszcza że kierownik stał się członkiem związku po 5 października 2010 r. i nawet gdyby związek podał już wówczas listę pracowników, to i tak nie figurowałby na niej ten zatrudniony.

Sąd okręgowy oddalił apelację pracodawcy, chociaż jego zdaniem organizacja związkowa nie była uprawniona do odmowy udzielenia informacji wnioskowanej przez pracodawcę. Pytanie pracodawcy o wszystkich zatrudnionych pracowników nie wymaga podania ich imiennej listy ani wskazania celu zamierzonych przez niego działań w indywidualnych sprawach pracowniczych, a jednorazowe zwrócenie się do zakładowych organizacji związkowych o tego typu informację czyni zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 30 ust. 2¹ ustawy o związkach zawodowych. Ponadto w październiku 2010 roku, kiedy pracodawca wystąpił z tym pytaniem, kierownik nie był członkiem związku ani nie wskazał organizacji jako uprawnionej do obrony jego praw. Nie jest naruszeniem art. 45 par. 1 k.p. niezastosowanie się przez pracodawcę do wymagań określonych w art. 30 ust. 2¹ ustawy o związkach zawodowych, jeżeli pracownik, któremu wypowiedziano umowę o pracę lub rozwiązano ją bez wypowiedzenia, nie korzystał z ochrony jego praw przez zakładową organizację związkową. Skoro jednak w październiku 2010 roku spółka nie uzyskała żadnej informacji o przynależności związkowej lub o korzystaniu z ochrony związkowej przez pracowników niebędących członkami związku, w tym przez kierownika, to nadal ciążył na niej obowiązek z art. 38 k.p.

W skardze kasacyjnej spółka podnosiła, że jednorazowe zwrócenie się pracodawcy do działającej u niego zakładowej organizacji związkowej o informację dotyczącą wszystkich zatrudnionych pracowników czyni zadość obowiązkowi z art. 30 ust. 2¹ ustawy o związkach zawodowych i że wypowiedzenie nie naruszało przepisów.

Uzasadnienie Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i stwierdził, że na wniosek pracodawcy zakładowa organizacja związkowa jest zobowiązana przekazać, a następnie uzupełniać lub aktualizować informację o wszystkich pracownikach, których obejmuje związkową obroną w sprawach indywidualnych ze stosunku pracy. Nie ma potrzeby wymienienia konkretnych pracowników, których dotyczy obowiązek współdziałania ze stroną związkową w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy, oraz konieczności wskazywania przez pracodawcę celu żądanych informacji, które dotyczą - co do zasady - konsultacji (art. 38 k.p.) lub stanowczego współdziałania strony związkowej w rozwiązywaniu stosunków pracy ze wskazanymi działaczami związkowymi (art. 32 ustawy o związkach zawodowych). Przynależność do legalnie działających organizacji społecznych ma charakter publiczny, dobrowolny i jawny, w związku z czym nie może pozostawać w ukryciu za przepisami o ochronie danych osobowych. Pracodawca może żądać od pracowników i ich rodzin danych osobowych koniecznych ze względu na korzystanie ze szczególnych uprawnień przewidzianych w prawie pracy (art. 22¹ k.p.). Nie wyklucza to żądania ujawnienia przynależności związkowej, od której zależy obowiązek pracodawcy i odpowiadające mu uprawnienie pracownika do obligatoryjnej związkowej konsultacji zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony (art. 38 k.p.). Na związkach związkowych spoczywa ustawowy obowiązek reprezentacji i obrony w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy swoich członków, a nawet pracowników niezrzeszonych, których zgodziły się bronić (art. 7 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych). Spełnienie tego obowiązku wymaga od tych organizacji uzupełniania lub aktualizowania udzielonej pracodawcy informacji o wszystkich pracownikach korzystających z jej związkowej reprezentacji i obrony praw pracowniczych (art. 1, art. 30 ust. 2 i 2¹ oraz art. 32 ustawy o związkach zawodowych w związku z art. 23² k.p.). Jest to wymagane tym bardziej, że odmowa udzielenia tego typu informacji czy utrudnianie dostępu do nich zwalnia pracodawcę z obowiązku współdziałania z organizacją związkową, która powinna należycie reprezentować pracowników i bronić w indywidualnych sprawach ze stosunków pracy. Inne postępowanie jest więc sprzeczne z zadaniami związków zawodowych. W ocenie Sądu Najwyższego art. 30 ust. 2¹ ustawy o związkach zawodowych nie wymaga wielokrotnego, okresowego lub każdorazowego zwracania się przez pracodawcę o udzielenie informacji o pracownikach korzystających z obrony działających u niego zakładowych organizacji. W sytuacji gdy przepisy prawa pracy zobowiązują pracodawcę do współdziałania z zakładową organizacją związkową w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy (art. 23² i art. 38 k.p. w związku z art. 30 ust. 2¹ ustawy o związkach zawodowych), może on zbierać, gromadzić i przetwarzać dane o wszystkich pracownikach podlegających ochronie, jeżeli jest to niezbędne dla wypełnienia obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 23 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych w związku z art. 30 ust. 2¹ ustawy o związkach zawodowych). W konsekwencji informacje o pracownikach, którzy podlegają obronie ze strony danej zakładowej organizacji związkowej w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy, nie są objęte ochroną danych osobowych tych osób. Co więcej, art. 30 ust. 2¹ ustawy o związkach zawodowych wystarczająco identyfikuje zakres podmiotowy (pracowników) oraz cel żądanych informacji o pracownikach (w związku z art. 23² k.p.), z których wywodzi się obowiązek pracodawcy zwrócenia się do organizacji związkowych o informację o osobach korzystających z ich obrony w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy.

z 14 czerwca 2012 r., sygn. akt I PK 231/11 .

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2012/203/i02.2012.203.217001200.802.jpg@RY2@

Ewa Przedwojska, asystent sędziego w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego

Problematyka zakresu informacji o przynależności związkowej oraz częstotliwości jej udzielania przez związki zawodowe budzi rozbieżności w orzecznictwie. Dokładnie przeciwne stanowisko od przyjętego w opisywanym wyroku wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z 24 stycznia 2012 r., III PZP 7/11 (OSNP 2012/17-18/213). Stwierdził w niej, że nieudzielenie przez zakładową organizację związkową żądanej przez pracodawcę informacji o pracownikach korzystających z jej obrony, nie zwalnia pracodawcy z obowiązku zawiadomienia organizacji związkowej o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę, jeżeli nieudzielenie tej informacji było uzasadnione ochroną danych osobowych. Stanowisko to opiera się na art. 26 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o ochronie danych osobowych, zgodnie z którym pracodawca może zbierać dane pracowników o przysługiwaniu im obrony ze strony zakładowej organizacji związkowej tylko w ramach ustawowego obowiązku współdziałania z taką organizacją w indywidualnych sprawach pracowniczych. Z tego względu organizacja związkowa ma prawo do odmowy ujawnienia pracodawcy informacji o wszystkich pracownikach korzystających z jej obrony w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy, w których przepisy zobowiązują pracodawcę do współdziałania ze związkiem. Oznacza to, że pracodawca może żądać udzielenia informacji o przynależności związkowej, gdy jego wniosek wskazuje tych pracowników, wobec których zamierza podjąć działania wymagające współdziałania z organizacją związkową. Natomiast o informacje o wszystkich pracownikach korzystających z obrony związkowej może zwrócić się tylko wtedy, gdy zamierza podjąć działania wobec nich wszystkich. Z uchwały tej wynika ponadto, że pozyskanie przez pracodawcę informacji o danych osobowych pracowników jest niemożliwe bez wykazania bieżącej i rzeczowej potrzeby uzyskania informacji o imiennie wymienionych pracownikach dla prawem określonego celu, wymagającego od pracodawcy współdziałania ze stroną związkową w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy. W związku z powstałą rozbieżnością stanowisk zostało sformułowane następujące pytanie prawne: czy nieudzielenie - z powołaniem się na zasady przetwarzania danych osobowych, o których mowa w art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych - przez zakładową organizację związkową żądanej przez pracodawcę na podstawie art. 30 ust. 21 zdanie pierwsze ustawy o związkach zawodowych informacji o wszystkich pracownikach korzystających z jej obrony zwalnia pracodawcę z obowiązku zawiadomienia organizacji związkowej o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę? Odpowiedzi na to pytanie udzieli Sąd Najwyższy w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów, która zapadnie pod koniec listopada br.