Są zasady, ale są także wyjątki

Umowy o pracę na czas określony cieszą się wśród pracodawców dużą popularnością. Jednym z głównych powodów takiego stanu rzeczy jest to, że wypowiadając taką umowę pracodawca nie ma obowiązku wskazywania przyczyny swej decyzji. Artykuł 30 par. 4 k.p. został wprowadzony, by pracownik wiedział, czy i jakie zarzuty stawia mu pracodawca lub czym kierował się przy podejmowaniu decyzji o rozwiązaniu umowy. Z treści tego przepisu wynika, że obowiązek podania przyczyny wypowiedzenia jest aktualny tylko przy wypowiadaniu umów na czas nieokreślony. Kwestia braku obowiązku pracodawcy podawania przyczyny wypowiedzenia umowy na czas określony była przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z 2 grudnia 2008 r. (P 48/07; Dz.U. nr 219, poz. 1409) TK uznał, że art. 30 par. 4 k.p. w zakresie, w jakim pomija obowiązek wskazania przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie w oświadczeniu pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę zawartej na czas określony nie narusza konstytucyjnych zasad równego traktowania i sprawiedliwości społecznej. Odmienne są bowiem funkcje spełniane przez umowy bezterminowe i zawierane na czas określony, co uzasadnia zróżnicowanie standardu ich ochrony.

Powyższe nie oznacza, że sąd pracy nie będzie w żadnej sytuacji uprawniony do oceny przyczyn wypowiedzenia przez pracodawcę umowy na czas określony i ostatecznie pracownik zostanie pozbawiony w tym zakresie ochrony. Zawsze możliwe jest bowiem stwierdzenie, że realizacja przez pracodawcę uprawnienia do wypowiedzenia umowy na czas określony stanowiła nadużycie prawa ze względu na sprzeczność działania z zasadami współżycia społecznego lub społeczno-gospodarczego. Potwierdza to orzecznictwo. Przykładowo w wyroku z 19 lipca 1984 r. (I PRN 98/84, OSPIKA 1985/12/237) SN wskazał, że art. 8 k.p. może mieć zastosowanie przy naruszającym zasady współżycia społecznego wypowiedzeniu terminowych umów o pracę, do których art. 45 nie ma zastosowania.

Sąd będzie mógł również badać przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę na czas określony, gdy zostanie przez pracownika postawiony zarzut dyskryminacyjnego charakteru działania pracodawcy doprowadzającego do rozwiązania takiej umowy (por. art. 18^3b par. 1 k.p.) Orzecznictwo wskazuje w takich przypadkach, iż ciężar dowodu rozkłada się w ten sposób, że po wskazaniu przez pracownika faktów uprawdopodabniających zarzut nierównego traktowania w zatrudnieniu pracodawca ma obowiązek udowodnić, że kierował się obiektywnymi powodami (por. np. wyroki SN z 9 czerwca 2006 r., III PK 30/06, OSNP 2007/11-12/160 i z 3 września 2010 r., I PK 72/10, OSNP 2012/1-2/4). Nieprzeprowadzenie przez pracodawcę dowodu niedyskryminacji może skutkować uprawnieniem pracownika do odszkodowania przewidzianego w art. 18^3d k.p.

Sąd pracy - na żądanie pracownika - będzie również badał, co było przyczyną wypowiedzenia umowy na czas określony, w sprawie w której pracownik domaga się odprawy pieniężnej przewidzianej w ustawie 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.). Zmierzać to będzie do ustalenia, czy rzeczywistymi (choć niewskazanymi przez pracodawcę w piśmie wypowiadającym) powodami rozwiązania umowy były przyczyny określone w art. 1 ust. 1 tej ustawy. Należy bowiem uznać, że pracodawca nie ma wprawdzie obowiązku podawania przyczyny wypowiedzenia terminowej umowy o pracę, jednak nie może on uwolnić się od obowiązku wypłaty odprawy związanej z rozwiązaniem stosunku pracy poprzez twierdzenie, że do wypowiedzenia doszło bez żadnej przyczyny. Następstwem takiej postawy pracodawcy jest przejście na niego ciężaru dowodu w zakresie przyczyny dokonanego wypowiedzenia, która wyłącza prawo do świadczeń pracowniczych (por. wyrok SN z 23 lipca 2009 r., II PK 30/09, LEX nr 533040, dotyczący wprawdzie wprost odwołania pracownika, ale mogący znaleźć zastosowanie także do wypowiedzenia umowy o pracę na czas określony).

@RY1@i02/2012/203/i02.2012.203.21700020c.802.jpg@RY2@

Andrzej Marek, sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Andrzej Marek

sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy