Pozew musi wskazać firmę

Przeciętnemu pracownikowi łatwiej wskazać zakład pracy, w którym jest zatrudniony, niż określić, kto jest jego pracodawcą. Kodeks pracy wskazuje, że pracodawcą może być zarówno jednostka organizacyjna, jak i osoba fizyczna, oczywiście pod warunkiem że podmiot ten zatrudnia pracowników.

Zamierzając pozwać pracodawcę, np. w związku z nieuzasadnionym rozwiązaniem umowy o pracę, należy określić osobę legitymowaną do udziału w procesie po stronie biernej, czyli pozwanego. W niektórych przypadkach określenie pracodawcy jako osoby mającej taką legitymację stwarza trudności. Zdarza się, że za pracodawcę będącego jednostką organizacyjną czynności w sprawach z zakresu prawa pracy dokonuje osoba lub organ zarządzający tą jednostką albo inna wyznaczona do tego osoba.

Osobowość prawna

Z najprostszą sytuacją mamy do czynienia wtedy, gdy pracodawcą jest osoba fizyczna, która samodzielnie dokonuje z pracownikami czynności z zakresu prawa pracy, a więc zawiera umowy o pracę, rozwiązuje je itd. Wówczas należy pozwać właściciela firmy.

Problem może się pojawić, gdy naszym pracodawcą jest jednostka organizacyjna (która, aby być pracodawcą, nie musi nawet mieć osobowości prawnej). Do tej grupy należą zarówno osoby prawne (prywatne lub publiczne) działające w formie spółek kapitałowych (sp. z o.o. i SA), spółdzielnie, przedsiębiorstwa państwowe czy uczelnie wyższe. Pracodawcą mogą być też niemające osobowości prawnej państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne, takie jak szkoły podstawowe, gimnazja, zakłady opieki zdrowotnej oraz tzw. ułomne osoby prawne, jak np. spółki jawna czy komandytowa.

W sytuacji zinstytucjonalizowanego pracodawcy zawsze działa za niego wyznaczona osoba fizyczna albo osoba lub organ zarządzający.

W przypadku spółki cywilnej powództwo należy skierować przeciwko spółce i wszystkim wspólnikom (oczywiście jeśli to spółka, czyli wszyscy wspólnicy, była podmiotem zatrudniającym pracownika).

Z kolei oddział przedsiębiorstwa, np. oddział banku działającego w formie spółki prawa handlowego, najczęściej jest pracodawcą względem zatrudnionych w nim pracowników. Wobec tego należy pozwać np. oddział banku X w Zamościu, a nie jego centralę z siedzibą w Warszawie. Decydujące jest to, czy osoba dokonująca czynności z zakresu prawa pracy działa samodzielnie, czy z upoważnienia kadry kierowniczej centrali banku. Jeżeli czynności te wykonuje wyłącznie na podstawie upoważnienia, to wówczas oddziału firmy nie można uznać za pracodawcę.

Upadłość i przejście

Nieco odmienna sytuacja ma miejsce, gdy z powództwem chce wystąpić pracownik spółki, w stosunku do której została ogłoszona upadłość. Wyjątkowo w tym przypadku, jeżeli powołano syndyka masy upadłości, pracownik musi skierować pozew nie przeciwko spółce, ale przeciwko syndykowi zarządzającemu majątkiem upadłej spółki.

Specyficzna sytuacja będzie mieć także miejsce w przypadku przejścia zakładu pracy z jednego pracodawcy na drugiego. Nowy pracodawca staje się stroną w dotychczasowych stosunkach pracy. Jeśli więc pracownik ma roszczenie do poprzedniego pracodawcy, który w chwili obecnej już nie istnieje (np. w przypadku połączenia, podziału lub przekształcenia spółki), powinien wystąpić przeciwko aktualnemu pracodawcy.

Jeżeli jednak transfer dotyczy tylko części przedsiębiorstwa, pracownik swoje roszczenia dotyczące zdarzeń mających miejsce przed datą transferu może skierować łącznie przeciwko poprzedniemu i nowemu pracodawcy, albo któremukolwiek z nich, ponieważ odpowiadają oni solidarnie.

Pracodawca publiczny

Dla pracowników urzędów państwowych pracodawcą jest urząd, biuro czy inna państwowa jednostka organizacyjna, mimo że nie ma osobowości prawnej. Osobowość tę posiada Skarb Państwa, na rzecz i w imieniu którego działa dana jednostka organizacyjna. Przykładowo, pracodawcą dla urzędnika jest Kancelaria Sejmu, urząd wojewódzki czy ministerstwo (urząd ministra). Pracodawcą pracowników samorządowych są określone urzędy, biura i inne samorządowe jednostki organizacyjne, a nie województwo, powiat czy gmina. Przykładowo pracodawcą dyrektora domu pomocy społecznej jest powiatowa jednostka samorządowa (czyli powiatowy dom pomocy społecznej). Zatrudnianie i zwalnianie dyrektora należy do kompetencji zarządu powiatu. Natomiast pozostałych czynności w sprawach z zakresu prawa pracy dokonuje wobec niego starosta (wyrok SN z 7 kwietnia 2010 r., sygn. II PK 287/09).

Natomiast pracodawcą dla nauczycieli i dyrektora szkoły jest szkoła i tę należy pozwać, bez względu na to, że czynności w stosunku do nauczycieli podejmuje dyrektor szkoły, a w stosunku do dyrektora - organ prowadzący placówkę, czyli np. gmina (oświadczenie woli w imieniu gminy składa wójt/burmistrz/prezydent miasta).

Jak pozywać

Aby uniknąć błędu i pozwać pracodawcę, a nie osobę reprezentującą go w zakresie stosunków pracy, należy zawsze dokładnie przeanalizować umowę o pracę. W szczególności należy zwrócić uwagę nie na to, kto ją podpisał, ale na to, kto jest wymieniony w jej treści jako pracodawca zawierający umowę z pracownikiem.

Warto przy tym pamiętać, że błędne określenie pozwanego w procesie może doprowadzić do sytuacji, gdy zatrudniony utraci uprawnienie do wystąpienia przeciwko pracodawcy, np. w związku z upływem terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę, którego nie można przywrócić. Nawet jeśli nasza pomyłka nie wywoła tak drastycznych skutków, często powodować będzie oddalenie powództwa i konieczność wniesienia sprawy ponownie do sądu.

Tylko czasami sądy łagodniej traktują takie przypadki i pozwalają, aby w ramach postępowania wyjaśniającego przed pierwszą rozprawą powód "doprecyzował", kto jest pozwanym. W ten sposób sąd zezwala, by zamiast wcześniej podanej osoby jako pozwanego wskazać zupełnie inny podmiot (por. wyrok SN z 4 marca 2010 r., sygn. I PK 177/09).

Wyjątkowo sądy zezwalają na doprecyzowanie pracodawcy

Karolina Topolska

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 3, 31 i 231 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 10 ust. 1, 11 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.).

Art. 32 ust. 2 pkt 5 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1592 z późn. zm.).

Art. 2, 7, 8, 9 i 10 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 2008 r. nr 223, poz. 1458 z późn. zm.).

Art. 144 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1361 z późn. zm.).