Jaka rekompensata za pracę w godzinach nadliczbowych

W związku z pismem Pani X Departament Prawny Kancelarii Prezesa Rady Ministrów wyraża następującą opinię w sprawie poruszonej w tym wystąpieniu.

W myśl art. 97 ust. 5 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. Nr 227, poz. 1505, z późn. zm.), dalej: ustawa, członek korpusu służby cywilnej na polecenie przełożonego jest obowiązany wykonywać pracę w godzinach nadliczbowych. Polecenie wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych może być wydane, jeżeli wymagają tego potrzeby urzędu, przy czym wyjątkowo polecenie to może również dotyczyć pracy w nocy, a także w niedziele i święta.

Zgodnie z art. 97 ust. 6 ustawy pracownikowi służby cywilnej za pracę wykonywaną na polecenie przełożonego w godzinach nadliczbowych przysługuje czas wolny w tym samym wymiarze. Ze względu na to, że przepisy art. 97 ust. 5-7 ustawy wprowadzają odmienną od przewidzianej w ustawie z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.), dalej: Kodeks pracy, regulację dotyczącą zasad rekompensowania pracy w godzinach nadliczbowych, należy uznać, że w tym zakresie do członków korpusu służby cywilnej nie stosuje się przepisów Kodeksu pracy.

W szczególności brak podstaw prawnych do stosowania wobec członków korpusu służby cywilnej przepisu art. 151³ Kodeksu pracy, zgodnie z którym pracownikowi, który ze względu na okoliczności przewidziane w art. 151 par. 1 Kodeksu pracy wykonywał pracę w dniu wolnym od pracy wynikającym z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, przysługuje w zamian inny dzień wolny od pracy udzielony pracownikowi do końca okresu rozliczeniowego, w terminie z nim uzgodnionym. Jak wynika z brzmienia tego przepisu odsyła on do okoliczności uzasadniających pracę w godzinach nadliczbowych w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy, a zatem nie może on mieć zastosowania w służbie cywilnej, w której przesłanki polecenia wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych są odmiennie uregulowane. Dodatkowo trzeba podkreślić, że niedziele i święta nie są dniami wolnymi od pracy wynikającymi z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, co oznacza, że przepis art. 151³ Kodeksu pracy nie odnosi się do pracy wykonywanej w niedziele i święta.

W przedstawionym stanie prawnym należy uznać, że skoro dany dzień jest dniem ustawowo wolnym od pracy (świętem), o którym mowa w art. 1 pkt 1 ustawy z 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 28, z późn. zm.) w związku z art. 151⁹ Kodeksu pracy, to za pracę wykonywaną w tym dniu na polecenie pracodawcy, pracownikowi służby cywilnej przysługuje wyłącznie czas wolny w tym samym wymiarze.

Warto dodać, że w sytuacji opisanej w wystąpieniu Pani X istotne znaczenie może mieć przepis art. 132 par. 1 Kodeksu pracy, zgodnie z którym pracownikowi przysługuje w każdej dobie prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku. Gwarantowane tym przepisem prawo do wypoczynku dobowego ma zastosowanie również do członków korpusu służby cywilnej, przy czym odnosi się ono także do odbywanej przez nich podróży służbowej. Jak wynika z par. 3 pkt 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz. U. Nr 60, poz. 281, z późn. zm.) pracownik, który odbywał podróż służbową w godzinach nocnych w warunkach uniemożliwiających odpoczynek nocny, a podróż ta zakończyła się w takim czasie, że do rozpoczęcia pracy nie upłynęło 8 godzin, może nie stawiać się do pracy bezpośrednio po podróży służbowej. Dowodem usprawiedliwiającym nieobecność w pracy takiego pracownika jest jego oświadczenie potwierdzające wskazane wyżej okoliczności.

Należy również zauważyć, że przepis art. 97 ust. 9 ustawy przewiduje możliwość, na wniosek członka korpusu służby cywilnej, udzielenia mu czasu wolnego przysługującego z tytułu wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych w taki sposób, aby przypadał on w okresie bezpośrednio poprzedzającym urlop wypoczynkowy lub po jego zakończeniu.

@RY1@i02/2012/192/i02.2012.192.08800040f.802.jpg@RY2@

- Dobrosław Dowiat-Urbański, Zastępca Dyrektora Departamentu Prawnego w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów - Ewa Styczyńska, Radca Prezesa Rady Ministrów Opinię zredagował: - Michał Graczyk, Radca Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów