Rozporządzenie Rady Ministrów z 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie

Na podstawie art. 126 § 1 kodeksu pracy zarządza się, co następuje:

wKomentowany przepis określa zakres zastosowania rozporządzenia, odnosząc jego przepisy do przypadków łącznego powierzenia pracownikom mienia, z obowiązkiem wyliczenia się, w zakładzie pracy lub w wydzielonej jego części, w której:

- odbywa się sprzedaż, produkcja lub świadczenie usług,

- przechowuje się mienie stanowiące przedmiot powierzenia i oddzielnego rozliczania.

Istotne jest powiązanie komentowanego przepisu z kryteriami dopuszczalności zawierania umowy o wspólnej odpowiedzialności określonymi w par. 2.

wKodeks pracy nie stawia szczególnych wymagań pracownikom, z którymi ma być zawarta umowa o współodpowiedzialności. Z charakteru tej umowy wynika jedynie, że ma ona dotyczyć osób zatrudnionych na stanowiskach związanych z pieczą nad powierzonym im mieniem. Dla pracodawcy istotna jest z kolei liczba pracowników, którzy są zatrudnieni w miejscu powierzenia mienia, stanowiąca kryterium dopuszczalności łącznego powierzenia mienia na podstawie umowy.

I tak wspólna odpowiedzialność może wchodzić w grę, jeżeli liczba pracowników w miejscu powierzenia mienia, z wyłączeniem osób wymienionych w par. 4 ust. 1, nie przekracza maksymalnie 16 osób przy pracy na trzy zmiany. Przy pracy jednozmianowej lub dwuzmianowej liczba pracowników powinna być odpowiednio mniejsza - 8 i 12. Wyjątek stanowią tu zakłady usługowe, zakłady żywienia zbiorowego oraz sklepy samoobsługowe i preselekcyjne (sklepy preselekcyjne to takie, w których towary wyłożone są w sposób umożliwiający klientom bezpośrednie ich oglądanie i wybieranie; wg Słownika Języka Polskiego PWN pod red. naukową M. Szymczaka, Warszawa 1995, s. 879), w których pracownicy mogą przyjąć wspólną odpowiedzialność majątkową, jeżeli ich liczba w miejscu powierzenia mienia nie przekracza 24 osób na jedną zmianę. W orzecznictwie wyjaśniono, że maksymalna liczba pracowników zależy w zasadzie tylko od ilości zmian w systemie organizacji czasu pracy danego zakładu pracy lub jego wydzielonej części. "Limit zatrudnionych w systemie pracy dwu- albo trzyzmianowej nie jest jednak iloczynem liczby osób zatrudnionych przy pracy jednozmianowej, więc nie wynosi odpowiednio 16 i 24 pracowników, tylko wzrasta każdorazowo o 4 osoby na kolejnej zmianie" (uchwała SN z 6 marca 2003 r., III PZP 1/03, OSNP 2003/21/512).

wWarunkiem zawarcia umowy o wspólnej odpowiedzialności majątkowej jest uzyskanie przez pracodawcę zgody wszystkich pracowników zatrudnionych w miejscu powierzenia mienia. Pracodawca nie może więc zawrzeć skutecznej umowy nawet wówczas, gdy spośród kilku pracowników tylko jeden odmawia ponoszenia wspólnej odpowiedzialności z innymi pracownikami. W orzecznictwie SN przyjmuje się, że "brak możliwości zatrudnienia pracownika na stanowisku sprzedawcy, wynikający z odmowy wyrażenia zgody na zawarcie z nim umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie przez pozostałych pracowników zatrudnionych w miejscu powierzenia mienia, stanowi uzasadnioną potrzebę pracodawcy w rozumieniu art. 42 par. 4 k.p." (wyrok z 17 grudnia 1998 r., I PKN 429/97, OSNP-wkł. 1999/1/1).

wNa pracodawcy spoczywa obowiązek zabezpieczenia miejsca powierzenia mienia w taki sposób, aby odpowiedzialni pracownicy mogli należycie sprawować nad nim pieczę. Niewątpliwym utrudnieniem w wypełnianiu obowiązku ochrony tego mienia jest przebywanie w miejscu jego powierzenia osób nie objętych umową. Ustawodawca nie zabrania dostępu do powierzonego mienia innym osobom, ale decyzję w tym zakresie pozostawia pracownikom odpowiedzialnym za sprawowanie nad nim pieczy. Z uwagi na to, że to oni ponoszą odpowiedzialność za ewentualne niedobory w powierzonym mieniu, ustawodawca zezwala na dostęp do niego innym osobom za zgodą pracowników odpowiedzialnych.

Zgoda powinna być wyrażona na piśmie, ale nie oznacza to, że odpowiedzialny pracownik jest nią związany bez względu na okoliczności. Może on bowiem cofnąć zgodę na dalsze wykonywanie przez daną osobę pracy lub określonych czynności w miejscu powierzenia mienia, jeżeli z uzasadnionych przyczyn stracił do niej zaufanie. W razie nieuwzględnienia przez pracodawcę skutków cofnięcia takiej zgody pracownik może odstąpić od umowy o wspólnej odpowiedzialności, ze skutkiem na przyszłość.

wZgoda odpowiedzialnych pracowników na wykonywanie pracy lub określonych czynności w miejscu powierzenia mienia przez osoby nie związane umową nie uprawnia pracodawcy do biernej postawy. Jest on zobowiązany podjąć działania zapewniające pracownikom odpowiedzialnym sprawowanie nadzoru nad powierzonym mieniem przez swobodny do niego dostęp w czasie, gdy stykają się z nim osoby nie związane umową o odpowiedzialności. Pracodawca powinien także zareagować na zarzuty zgłoszone przez odpowiedzialnego pracownika, a w razie odstąpienia przez niego od umowy - przeprowadzić niezwłocznie inwentaryzację, nie później jednak niż w ciągu 7 dni od dnia zgłoszenia zarzutów.

wUstawodawca jednoznacznie rozstrzyga, co dzieje się z zawartą umową o współodpowiedzialności w sytuacji, gdy dochodzi do zmian w składzie związanych nią pracowników. Komentowany przepis zobowiązuje bowiem przy każdej zmianie w składzie pracowników objętych wspólną odpowiedzialnością do zawarcia nowej umowy. Jest to niewątpliwie przejaw ochrony współodpowiedzialnych zatrudnionych, którzy mają prawo współdecydowania o składzie osobowym zespołu sprawującego pieczę nad mieniem powierzonym - nie tylko przy zawieraniu pierwszej umowy, ale także każdej kolejnej. W orzecznictwie SN wyrażany jest pogląd, że niezawarcie nowej umowy w sytuacji, gdy zmienił się skład pracowników podpisujących taką umowę, uchyla wspólną odpowiedzialność za mienie powierzone (wyrok z 12 listopada 2003 r., I PK 551/02, OSNP 2004/20, poz. 348).

wZakres odpowiedzialności pracowników, którym powierzono łącznie mienie, określa umowa zawarta pomiędzy nimi a pracodawcą. Sposób określenia odpowiedzialności może być różny, gdyż ustawodawca nie narzuca konkretnego modelu. Najczęściej określa się ją poprzez wskazanie ułamkowej lub procentowej części odpowiedzialności każdego z pracowników do wysokości powstałej szkody [przykład 1]. Konstrukcja tej odpowiedzialności zezwala jednak na odstępstwo od ustaleń umownych, gdyby okazało się, że sprawcami niedoboru w całości lub części są tylko niektórzy pracownicy.

wW orzecznictwie SN wyjaśnia się, że prawomocne skazanie za przestępstwo z kodeksu karnego pracownika, który zawarł umowę o współodpowiedzialności majątkowej, nie uzasadnia samo przez się zwolnienia od odpowiedzialności pozostałych pracowników, którzy zawarli z nim tę umowę. Pozostali uczestnicy umowy zwolnieni są w takiej części od naprawienia szkody, w jakiej do jej powstania przyczynił się skazany pracownik (uchwała z 15 grudnia 1981 r., IV PZP 4/81, OSNC 1982/8-9/116). Ustawodawca dopuszcza więc możliwość obciążenia pracownika majątkowo odpowiedzialnego w granicach szerszych, niż przewiduje umowa o współodpowiedzialności, o ile wykazane zostanie, że szkoda została spowodowana wyłącznie przez tego pracownika (wyrok SN z 4 sierpnia 1977 r., IV PR 184/77, Lex nr 14409). Ponadto w jednym z orzeczeń czytamy, że "fakt kradzieży pieniędzy w sklepie, dokonanej przez nie ujawnionego sprawcę na skutek zaniedbań materialnie odpowiedzialnego sprzedawcy, zwalnia od odpowiedzialności za niedobór w takim zakresie pozostałych pracowników ponoszących wspólną odpowiedzialność materialną" (uchwała SN z 2 grudnia 1977 r., IV PZP 7/77, OSNC 1978/5-6/88).

wKomentowany przepis rozgranicza odpowiedzialność za mienie powierzone pracownikowi z obowiązkiem wyliczenia się na podstawie umowy o współodpowiedzialności od indywidualnej odpowiedzialności ponoszonej przez tego zatrudnionego za mienie powierzone tylko jemu. To, że pracownik ponosi odpowiedzialność wspólnie z innymi zatrudnionymi, nie oznacza bowiem, że nie może on odpowiadać za szkodę powstałą w innym mieniu, które zostało mu powierzone indywidualnie.

wInwentaryzacja stanowi istotną czynność w zakresie odpowiedzialności za mienie powierzone. Jest ona bowiem podstawą łącznego powierzenia mienia pracownikom, którzy podpisali umowę o współodpowiedzialności. Ustawodawca zapewnił odpowiedzialnym pracownikom czynny udział w inwentaryzacji, a pracodawcę zobligował do zapewnienia im możliwości zgłaszania uwag w związku z przebiegiem i wynikami tych czynności. Jeżeli zaś z określonych przyczyn pracownik nie może w nich uczestniczyć, jest uprawniony do wskazania na piśmie osoby działającej w jego zastępstwie.

W świetle poglądów orzecznictwa umożliwienie przez pracodawcę korzystania z tego uprawnienia stanowi warunek wspólnej odpowiedzialności majątkowej pracowników za powierzone mienie (wyrok SN z 7 czerwca 1977 r., IV PR 143/77, Lex nr 14386). Uprawnienie związane z aktywnym uczestnictwem w inwentaryzacji dotyczy nie tylko momentu, w którym następuje łączne powierzenie mienia, ale także wszystkich późniejszych inwentaryzacji.

wKomentowany przepis zapewnia pracownikom także inne uprawnienia. Mają oni bowiem prawo wglądu w księgi rachunkowe pracodawcy w zakresie dotyczącym rozliczania powierzonego mienia oraz uczestniczenia w przyjmowaniu i wydawaniu mienia (ust. 2).

wPracownicy podpisujący umowę o współodpowiedzialności majątkowej nie muszą być nią związani przez cały okres zatrudnienia. Komentowany przepis przewiduje możliwość ustania tej odpowiedzialności z inicjatywy odpowiedzialnego pracownika. Ma on bowiem prawo wypowiedzieć taką umowę na czternaście dni naprzód. W takim przypadku odpowiedzialność pracownika trwa do chwili zakończenia inwentaryzacji, przeprowadzanej w związku z jego decyzją o wypowiedzeniu umowy o współodpowiedzialności (zob. komentarz do par. 20).

wPrawo odstąpienia od umowy o współodpowiedzialności przysługuje zarówno pracownikom, jak i pracodawcy. Komentowany przepis przyznaje pracownikom takie prawo wówczas, gdy rozliczenie mienia wykaże niedobór. Odstąpić od umowy może każdy z pracowników nią związanych, co powinien uczynić na piśmie. Możliwość skorzystania z tego uprawnienia istnieje w ciągu 3 dni od powzięcia wiadomości o stwierdzonym niedoborze i wywołuje skutki na przyszłość, a więc nie ma wpływu na odpowiedzialność powstałą przed odstąpieniem od umowy. W przypadku gdy kilku pracowników odstąpi od umowy, do inwentaryzacji z tym związanej należy przystąpić w ciągu 7 dni od dnia odstąpienia pierwszego z nich.

wJeżeli chodzi o uprawnienie pracodawcy do odstąpienia od umowy, to komentowany przepis zakreśla je szerzej. Pracodawca może bowiem odstąpić od umowy o wspólnej odpowiedzialności majątkowej w każdym czasie. W takim przypadku również konieczne jest przeprowadzenie inwentaryzacji, i to bez zbędnej zwłoki. Należy przystąpić do niej nie później niż w ciągu 3 dni od dnia odstąpienia od umowy przez pracodawcę.

wNieobecność w pracy pracownika współodpowiedzialnego za mienie powierzone jest dla niego niedogodną sytuacją, gdyż traci on przez jakiś czas możliwość faktycznego sprawowania pieczy nad tym mieniem i kontroli nad wypełnianiem obowiązku pieczy przez pozostałych pracowników. Dlatego też ustawodawca pozostawił stronom umowy ustalenie okresu nieobecności pracownika w pracy, który nie wpływa na zakres odpowiedzialności zarówno tego zatrudnionego, jak i pozostałych pracowników ponoszących wspólną odpowiedzialność majątkową. [przykład 2]

wKomentowany przepis reguluje zakres odpowiedzialności pracownika nieobecnego w pracy przez okres dłuższy niż określony w umowie. Otóż pracownik ponoszący wspólną odpowiedzialność, który powróci do pracy po nieobecności trwającej dłużej niż okres ustalony w umowie, ale przed rozpoczęciem lub zakończeniem inwentaryzacji związanej z jego nieobecnością, jest nadal związany umową o współodpowiedzialności. Z kolei pracownik powracający do pracy już po zakończeniu inwentaryzacji jest związany umową jedynie do dnia jej zakończenia. Do przeprowadzenia inwentaryzacji związanej z nieobecnością pracownika należy przystąpić niezwłocznie, nie później niż w ciągu 7 dni od dnia upływu okresu ustalonego w umowie.

wUmowa o współodpowiedzialności majątkowej opiera się na wzajemnym zaufaniu pracowników sprawujących wspólnie pieczę nad powierzonym mieniem pracodawcy. Każdy z pracowników musi mieć zatem możliwość zareagowania na niewłaściwe zachowanie innego pracownika związanego umową, skoro zobowiązał się razem z nim ponosić odpowiedzialność za ewentualne niedobory w powierzonym mieniu. Dlatego w takiej sytuacji odpowiedzialny pracownik może zażądać przeprowadzenia inwentaryzacji celem skontrolowania mienia podlegającego wspólnej pieczy (par. 1).

Uprawnienie to przysługuje pracownikowi w razie stwierdzenia (wydaje się, że z uwagi na charakter tej odpowiedzialności wystarczą uzasadnione podejrzenia) nieprawidłowego wykonywania przez innego odpowiedzialnego pracownika obowiązków związanych z pieczą nad mieniem powierzonym. Wprawdzie ustawodawca nie stwierdza tu wprost, że chodzi o utratę zaufania do pracownika nienależycie wykonującego swoje obowiązki (tak par. 17), to jednak nie ulega wątpliwości, że w takich przypadkach dochodzi najczęściej do przerwania, a co najmniej naruszenia więzi zaufania między pracownikami, których łączy umowa.

wW takich przypadkach pracownik ponoszący wspólną odpowiedzialność może zażądać przeprowadzenia inwentaryzacji, jak również odstąpić od umowy ze skutkiem na przyszłość, jeżeli w terminie nieprzekraczającym 7 dni od dnia zgłoszenia żądania przeprowadzenia inwentaryzacji nie zostanie ona rozpoczęta lub gdy pracodawca nie zdecyduje o odsunięciu pracownika, któremu zarzucono niewłaściwe wykonywanie pracy w miejscu powierzenia mienia.

W orzecznictwie SN wyrażany jest pogląd, że odmowa pracowników współodpowiedzialnych majątkowo współpracy z jednym z nich, na skutek stwierdzenia dysponowania przez niego nieodpłatnie powierzonym mieniem, jest uzasadnioną przyczyną wypowiedzenia temu pracownikowi umowy o pracę, bez potrzeby uprzedniego ustalenia niedoboru (wyrok z 22 lipca 1998 r., I PKN 255/98, OSNP 1999/16/515).

wKomentowany przepis stanowi kolejną gwarancję dla pracowników odpowiedzialnych za wspólną pieczę nad mieniem powierzonym. Pracownik może bowiem stracić zaufanie nie tylko do współpracowników ponoszących z nim wspólnie odpowiedzialność, ale także do osób niezwiązanych umową, które za zgodą pracowników odpowiedzialnych wykonują pracę lub określone czynności w miejscu powierzenia mienia (zob. komentarz do par. 4). W tym przypadku wymagana jest jednak forma pisemna zgłaszanych zarzutów, a same zarzuty powinny uzasadniać utratę zaufania do osoby będącej ich adresatem.

wW przypadku utraty zaufania w stosunku do osoby określonej w par. 4 ust. 1 pkt 1 - 5, pracownik ponoszący wspólną odpowiedzialność może cofnąć zgodę na dalsze wykonywanie przez tę osobę pracy lub określonych czynności w miejscu powierzenia mienia, a w razie nieuwzględnienia przez pracodawcę skutków cofnięcia takiej zgody odstąpić od umowy o wspólnej odpowiedzialności ze skutkiem na przyszłość. W takim przypadku do przeprowadzenia inwentaryzacji należy przystąpić niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 7 dni od dnia zgłoszenia zarzutów.

wCzas obowiązywania umowy o wspólnej odpowiedzialności majątkowej uzależniony jest od trwania stosunku pracy łączącego pracodawcę i odpowiedzialnych pracowników. Z powiązania obu umów wynika to, że zakończenie zatrudnienia powoduje także ustanie umowy o wspólnej odpowiedzialności majątkowej. Takiego skutku nie wywołuje jednak wypowiedzenie lub odstąpienie od umowy o współodpowiedzialności, gdyż umowa o pracę trwa nadal niezależnie od tych zdarzeń.

wWypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi ponoszącemu wspólną odpowiedzialność majątkową wymaga przeprowadzenia inwentaryzacji, której zakończenie powinno nastąpić najpóźniej w dniu rozwiązania stosunku pracy (par. 1). Z kolei w razie bezzwłocznego rozwiązania umowy o pracę lub jej wygaśnięcia do przeprowadzenia inwentaryzacji należy przystąpić niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 7 dni od daty ustania stosunku pracy (par. 2). [przykład 3]

wW przypadku pracowników zajmujących stanowiska związane z odpowiedzialnością majątkową za mienie powierzone mogą być ustalone dłuższe okresy wypowiedzenia. Okres wypowiedzenia może wynosić wówczas 1 miesiąc, gdy zatrudnienie jest krótsze niż 6 miesięcy, lub 3 miesiące, jeżeli pracownik legitymuje się co najmniej półrocznym stażem (art. 36 par. 5 k.p.). Warunkiem obowiązywania dłuższych okresów wypowiedzenia jest jednak uregulowanie tej kwestii w umowie o pracę.

wW orzecznictwie SN wyjaśniono, co dzieje się z umową o współodpowiedzialności w przypadku przekształceń podmiotowych po stronie pracodawcy. W razie przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę staje się on z mocy prawa stroną w dotychczasowych stosunkach pracy. Dlatego też SN stoi na stanowisku, że "w razie przejęcia części zakładu pracy (sklepu) przez inny zakład pracy wraz z pracownikami, których wiązała ważna umowa o wspólnej odpowiedzialności majątkowej, pracodawca przejmujący nie ma obowiązku zawarcia z tymi pracownikami nowej umowy pisemnej o wspólnej odpowiedzialności, chyba że umowa ta została uprzednio wypowiedziana przez pracowników lub odstąpił od niej pracodawca" (uchwała z 15 maja 1992 r., I PZP 28/92, OSNC 1993/1-2/7).

wKomentowany przepis jest powiązany z prawem pracowników majątkowo odpowiedzialnych do decydowania o uczestniczeniu w umowie o współodpowiedzialności. Pracownik ma bowiem prawo wypowiedzieć umowę o wspólnej odpowiedzialności majątkowej lub od niej odstąpić. W takich przypadkach jego odpowiedzialność trwa do chwili zakończenia inwentaryzacji, przeprowadzanej w związku z jego decyzją o wypowiedzeniu lub odstąpieniu od umowy. Zasadą jest bowiem, że w razie wypowiedzenia przez pracownika umowy o wspólnej odpowiedzialności majątkowej albo odstąpienia od takiej umowy przez pracownika lub pracodawcę, zatrudniony ponosi wspólną odpowiedzialność majątkową za szkodę w mieniu, której powstanie stwierdzono do dnia zakończenia inwentaryzacji. Warunkiem jest jednak, aby czynności inwentaryzacyjne zostały rozpoczęte w wymaganym terminie.

Ryzyko ograniczonej odpowiedzialności pracownika spoczywa więc na pracodawcy, który musi na takie zdarzenia zareagować przystąpieniem do inwentaryzacji w wyznaczonym czasie. W razie bezskutecznego upływu terminu rozpoczęcia inwentaryzacji pracownik jest wolny od odpowiedzialności od dnia, w którym przestała go wiązać umowa o wspólnej odpowiedzialności majątkowej. Zasada ta ma zastosowanie także w sytuacji, gdy dochodzi do ustania stosunku pracy pracownika objętego wspólną odpowiedzialnością majątkową (par. 2).

wPracodawcę obciąża również część szkody, która powstała w mieniu powierzonym po wypowiedzeniu umowy o współodpowiedzialności przez pracownika albo odstąpieniu od niej przez pracownika lub pracodawcę do dnia zawarcia nowej umowy o wspólnej odpowiedzialności majątkowej. Pracownicy objęci wspólną odpowiedzialnością nie ponoszą bowiem odpowiedzialności za część szkody powstałą w czasie obowiązywania poprzednio zawartej umowy, za którą odpowiadałby pracownik, którego ta umowa przestała wiązać (par. 3).

wPracownik ponoszący wspólną odpowiedzialność majątkową co do zasady powinien osobiście uczestniczyć w czynnościach inwentaryzacyjnych. Ustawodawca dopuszcza jednak możliwość zastępstwa zatrudnionego. Jeżeli bowiem z ważnych przyczyn nie może on uczestniczyć w czynnościach inwentaryzacyjnych, może wskazać na piśmie osobę, która za zgodą pracodawcy zastąpi go w tych czynnościach.

wUstawodawca nie przybliża, co należy rozumieć pod pojęciem "ważnej przyczyny", ale użyty przymiot "ważna" wskazuje, że powinien to być istotny powód.

wUstawodawca pozostawił w pierwszej kolejności samemu zainteresowanemu możliwość zadecydowania o osobie zastępującej go podczas inwentaryzacji, co wydaje się uzasadnionym rozwiązaniem. Jednak w przypadku, gdy pracownik nie bierze udziału w inwentaryzacji ani nie wskaże innej osoby, która weźmie w niej za niego udział (wydaje się, że dotyczy to także sytuacji, gdy co prawda pracownik zgłosi zastępcę, ale pracodawca nie wyrazi na jego obecność zgody), pracodawca przeprowadza inwentaryzację z udziałem komisji składającej się z co najmniej trzech osób.

wKomentowany przepis stanowi gwarancję dla byłego pracownika, który w trakcie zatrudnienia był związany umową o wspólnej odpowiedzialności. Gwarancja ta polega na umożliwieniu mu udziału w przeprowadzanej inwentaryzacji po ustaniu stosunku pracy lub wskazania osoby, która weźmie w niej za niego udział. W tym przypadku nie zastrzega się, że zastępstwo jest możliwe w razie choroby pracownika lub innej ważnej przyczyny. Były pracownik może więc swobodnie skorzystać z tego uprawnienia, przy czym i w takiej sytuacji obecność innej osoby przy czynnościach inwentaryzacyjnych jest możliwa tylko za zgodą pracodawcy. Jeśli pracownik nie weźmie udziału w czynnościach inwentaryzacyjnych ani nie wskaże innej osoby, pracodawca przeprowadza inwentaryzację z udziałem trzyosobowej komisji.

wKomentowany przepis wprowadza gwarancję odpłatności za udział osoby odpowiedzialnej za powierzone mienie w czynnościach inwentaryzacyjnych po ustaniu z nią zatrudnienia. Pracownikowi ponoszącemu wspólną odpowiedzialność majątkową, który po ustaniu stosunku pracy bierze udział w przeprowadzeniu inwentaryzacji, przysługuje bowiem wynagrodzenie obliczone według przeciętnej stawki dziennej z ostatniego miesiąca jego pracy. Takie samo wynagrodzenie przysługuje osobie, która zastępuje pracownika w czynnościach inwentaryzacyjnych.

wZasady ograniczonej odpowiedzialności za powierzone mienie określa rozporządzenie Rady Ministrów z 10 października 1974 r. w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzonym mieniu (t.j. Dz.U. z 1996 r. nr 143, poz. 662). Patrz komentarz do tego rozporządzenia.

PRZYKŁAD 1

Odszkodowanie zapłaci każdy z pracowników

Pracodawca zawarł z czterema pracownikami zatrudnionymi w hurtowni umowę o wspólnej odpowiedzialności za powierzone mienie. Udział w odpowiedzialności za powstałą szkodę każdego z zatrudnionych został określony w umowie ułamkowo jako 1 część powstałej szkody. Inwentaryzacja wykazała niedobór w kwocie 4400 zł. W przytoczonej sytuacji każdy z pracowników zapłaci odszkodowanie w wysokości 1100 złotych. Inny rozkład odpowiedzialności mógłby wchodzić w grę, gdyby sprawcami niedoboru w całości lub części okazali się tylko niektórzy pracownicy.

PRZYKŁAD 2

Krótsza nieobecność nie wpływa na zakres odpowiedzialności

W umowie o wspólnej odpowiedzialności zawartej pomiędzy pracodawcą a trzema pracownikami ustalony jest miesięczny okres nieobecności w pracy, po którym istnieje obowiązek przeprowadzenia inwentaryzacji. W sierpniu jeden z pracowników zatrudnionych w magazynie był nieobecny w pracy przez 16 dni, a gdy po jego powrocie przeprowadzono inwentaryzację w magazynie i stwierdzono niedobór w kwocie 6300 zł. Następnego dnia po inwentaryzacji pracownik odstąpił od umowy o współodpowiedzialności. Nieobecność zatrudnionego w opisanej sytuacji nie ma wpływu ani na zakres jego odpowiedzialności, ani też na zakres odpowiedzialności pozostałych pracowników związanych umową. Nie zmienia tego odstąpienie od umowy o współodpowiedzialności, które wywołuje skutki dopiero na przyszłość. Pracodawca może więc od każdego z trzech pracowników żądać odszkodowania w kwocie 2100 zł.

PRZYKŁAD 3

Po rozwiązaniu umowy o pracę konieczna inwentaryzacja

10 września pracodawca rozwiązał umowę o pracę bez wypowiedzenia z pracownikiem ponoszącym wspólną odpowiedzialność z trzema innymi pracownikami sklepu. Pracodawca był zobowiązany przystąpić do inwentaryzacji niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 7 dni od daty ustania stosunku pracy, a więc w opisanej sytuacji do 17 września. Rozwiązanie umowy o pracę z jednym z pracowników spowodowało także zmianę w dotychczasowym składzie osobowym zespołu ponoszącego wspólną odpowiedzialności, co wymagało zawarcia nowej umowy o współodpowiedzialności.