Dla dokonania transferu firmy zajmującej się usługami gastronomicznymi konieczne jest przejęcie zadań oraz mienia

Artykuł 23¹ k.p. przy zlecaniu usług gastronomicznych stosuje się wówczas, gdy przejęciu podlega zorganizowana całość, która zachowuje swoją tożsamość jako przedsiębiorstwo, w znaczeniu przedmiotowym.

Szpital wojewódzki, który dotychczas sam zapewniał wyżywienie swoim pacjentom, we wrześniu 2004 roku zlikwidował dział żywienia. Wykonywane przez ten dział usługi zostały powierzone w drodze umowy firmie zewnętrznej (spółce Z), której przekazano też kuchnię oraz pomieszczenia przynależne zlokalizowane w budynku szpitala wraz z wyposażeniem. Firma ta, w trybie art. 23¹ k.p., przejęła również dotychczasowych pracowników działu żywienia szpitala i stała się ich nowym pracodawcą.

W wydzierżawionych pomieszczeniach kuchennych spółka przygotowywała posiłki szpitalne także dla pozostałych swoich kontrahentów (szpitali). Przejęci pracownicy świadczyli pracę bez podziału wykonywania czynności na poszczególnych usługobiorców. Kontrakt na żywienie pacjentów szpitala ze spółką wygasł w kwietniu 2010 roku. Skutkiem tego był zwrot dzierżawionych pomieszczeń kuchni oraz wyposażenia kuchennego przejętego w 2004 roku, które następnie w dużej części uległo kasacji.

W oddanych pomieszczeniach szpital przeprowadził prace remontowo-adaptacyjne z przeznaczeniem na oddziały szpitalne.

Z początkiem maja 2010 roku szpital powierzył usługi żywienia swoich pacjentów spółce A, która miała własne zaplecze kuchenne oraz własną kadrę pracowniczą (menedżerów, dietetyków, kucharzy). W maju dotychczasowi pracownicy spółki Z zgłosili gotowość świadczenia pracy na rzecz tej spółki oraz w szpitalu wojewódzkim. Jednak spółka Z poinformowała ich, że w związku z zakończeniem współpracy ze szpitalem, zgodnie z art. 23¹ k.p., stali się z powrotem pracownikami szpitala. Szpital natomiast poinformował ich, że nie doszło do przejścia części zakładu pracy w rozumieniu art. 23¹ k.p. i w związku z tym nadal ich pracodawcą pozostaje spółka Z.

Pracownicy wnieśli do sądu pozwy przeciwko trzem podmiotom, tj. spółce A, spółce Z i szpitalowi wojewódzkiemu o dopuszczenie ich do pracy. Wszystkie te podmioty wniosły o oddalenie powództwa.

Szpital twierdził, że zwrócone przez spółkę Z pomieszczenia przeznaczono na nowe oddziały szpitalne, a wyposażenie kuchenne do kasacji. Od daty przejęcia żywienia pacjentów przez firmę zewnętrzną, czyli od 2004 roku, nie ma zapotrzebowania na zatrudnianie w tej placówce pracowników żywienia. Szpital nie przejął więc zadań od spółki Z.

Spółka Z wskazała, iż zwrot pomieszczeń przeznaczonych na kuchnię szpitalowi oznacza, że usługa w postaci żywienia pacjentów z powrotem "przeszła na zleceniodawcę".

Natomiast spółka A stwierdziła, że nie przejęła tych pracowników, ponieważ nie przejęła mienia spółki Z, a bez jego przejęcia nie sposób twierdzić, że doszło do transferu (części) zakładu pracy.

Sąd rejonowy w wyroku z 9 listopada 2010 r. uznał, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie tylko w odniesieniu do spółki Z, która jest pracodawcą pracowników, i dopuścił ich do pracy w tej spółce. Szpitala nie można było uznać za podmiot przejmujący zakład pracy, ponieważ wprawdzie odzyskał władztwo nad lokalem i częścią wyposażenia, ale nie podjął się prowadzenia działalności żywieniowej. Z kolei spółka A sama wybudowała nowe pomieszczenia i zakupiła wyposażenie w celu realizacji umowy. Samo przejęcie usługi w postaci żywienia pacjentów od spółki Z sąd uznał za niewystarczające do stwierdzenia, że doszło do przejęcia pracowników. W ocenie tego sądu w związku z wyekspirowaniem kontraktu spółki Z nie doszło ani do transferu pracowników do szpitala, ani do spółki A.

W apelacji pracownicy domagali się dopuszczenia do pracy w spółce A lub szpitalu. Apelację wniosła także spółka Z, domagając się zmiany zaskarżonego wyroku.

Sąd okręgowy wyrokiem z 21 kwietnia 2011 r. zmienił wyrok sądu rejonowego, oddalił powództwo pracowników skierowane przeciwko spółce Z i przywrócił ich do pracy w spółce A. Sąd ten uznał, że w sprawie doszło do wielokrotnego transferu zakładu pracy i ta ostatnia spółka ostatecznie przejęła pracowników, ponieważ wykonywała dalej zadania gastronomiczne, które pierwotnie wykonywał szpital, a następnie na mocy umowy spółka Z. Szpital zaś prowadzi działalność publiczną i dlatego dla transferu wystarczające jest przejęcie zadań związanych z tą działalnością, które miały przecież charakter "społeczny, polityczny publiczny". W takich przypadkach dla zastosowania art. 23¹ par. 1 k.p. wystarcza przekazanie zadań, a kwestia mienia ma znaczenie wtórne.

Sąd powołał się na ukształtowane w judykaturze Sądu Najwyższego stanowisko, w świetle którego w sferze publicznej dla przejścia zakładu pracy kluczowe pozostają zadania przy niewielkiej roli elementu majątkowego. Zdaniem sądu okręgowego szpital pełni funkcję w sferze publicznej co pozwala na przypisanie kluczowej roli zadań dla potrzeb transferu.

Skargi kasacyjne wnieśli zarówno pracownicy, jak i spółka A, zarzucając błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 23¹ k.p. przez przypisanie podstawowego znaczenia przejściu zadań i stwierdzenie, że w ten sposób doszło do przejścia zakładu pracy na nowego pracodawcę - spółkę A. Wszyscy twierdzili, że pracodawcą jest (była) spółka Z.

W wyroku z 11 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy uznał skargi kasacyjne za zasadne i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi okręgowemu. W sprawie istotne było, czy przy przejmowaniu przez kolejne podmioty gospodarcze na mocy umów-zleceń zadań z zakresu prowadzenia żywienia szpitalnego dochodzi do transferu w rozumieniu art. 23¹ par. 1 k.p., mimo braku przekazania mienia, w oparciu o które zadania są wykonywane.

Stanowisko sądu okręgowego, że wystarczające jest przejęcie samych zadań, nie uwzględnia tego, iż usługa gastronomiczna prowadzona przez szpitale raczej pozbawiona jest cechy usługi "społecznej, politycznej czy publicznej". Natomiast w większości rozpatrywanych przez Sąd Najwyższy spraw dotyczących "przejmowania zadań" dochodziło też - choć nie w pełnym zakresie - do przejmowania mienia związanego z prowadzonymi czynnościami, a czynnik ludzki miał dla działalności podmiotu znaczenie bardzo ważne (nauczycie, kancelaria komornicza).

Artykuł 23¹ par. 1 k.p. nie zawiera wprost definicji transferu, jest jednak wzorowany na dyrektywie Rady 2001/23/WE z 12 marca 2001 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub części przedsiębiorstw lub zakładów (Dz.UE.L. 2001.82.16). Wydane na podstawie tego aktu orzecznictwo ETS stoi obecnie na stanowisku, że różne są przesłanki stwierdzenia, że doszło do transferu, a waga tych przesłanek (dla rozstrzygnięcia każdego przypadku) zależy od charakteru działalności prowadzonej przez pracodawcę, tj. metod produkcji lub eksploatacji, które wykorzystywane są w danym przedsiębiorstwie lub zakładzie.

Zatem dla stosowania dyrektywy Rady 2001/23/WE ważna staje się konstatacja co do zachowania tożsamości przedsiębiorstwa i z tym powiązana odpowiedź na pytanie, czy możliwość prowadzenia działalności opiera się na czynniku ludzkim, czy majątkowym. Nie jest natomiast rozstrzygający charakter publiczny czy prywatny zadań podejmowanych przez pracodawcę.

W konsekwencji również Sąd Najwyższy ostatnio uznaje, że 23¹ par. 1 k.p. ma zastosowanie w razie zmiany przez przedsiębiorcę wykonawcy usługi, tylko wówczas gdy nowy wykonawca przejmuje istotne składniki mienia związane z wykonywaniem tej usługi przez jego poprzednika (wyrok SN z 4 lutego 2010 r., III PK 51/09 oraz z 29 marca 2012 r., I PK 151/11). Zatem przy dość prostych usługach, których wykonywanie związane jest z zapleczem majątkowym, takich na przykład jak gastronomia, sprzątanie, dla transferu w rozumieniu art. 23¹ k.p. wymagane jest przejęcie tego zaplecza przez nowego pracodawcę.

Sąd Najwyższy podkreślił też, że w rozpoznawanej sprawie występują wobec grupy pracowników nie dwa, lecz trzy podmioty i trzech pozwanych. O tym, kto będzie następnym usługodawcą, decyduje zlecający usługę, czyli w rozpoznawanej sprawie szpital. Należy przy tym wyraźnie zaznaczyć, że umowy cywilnoprawne zawarte przez zleceniodawcę z obydwoma wykonawcami nie mogą znieść skutków działania art. 23¹ k.p., jeżeli są spełnione określone w tym przepisie przesłanki przejęcia zakładu pracy lub jego części. Umowy zawarte przez zleceniodawcę z poprzednim i następnym wykonawcą usługi i ich warunki mają jednak istotny wpływ na stosowanie art. 23¹ k.p., gdyż określają one zakres zadań i składniki majątkowe przyjmowane przez nowego wykonawcę. Te zaś dwa czynniki - zakres zadań i składniki majątkowe służące ich wykonaniu - skutkują oceną, czy doszło do przejścia zakładu pracy lub jego części na podmiot dokonujący przejęcia, czyli czy na podstawie art. 23¹ k.p. stał się on nowym pracodawcą dla pracowników zatrudnionych przez podmiot uprzednio wykonujący te usługi.

W konkluzji Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie nie doszło do wielokrotnego transferu w rozumieniu art. 23¹ par. 1 k.p. (szpital - spółka Z - szpital - spółka A). W sprawie doszło do zlecenia przez szpital usługi gastronomicznej spółce A. Wcześniej usługi te wykonywała spółka Z, która przejęła także pracowników szpitala pracujących w kuchni oraz zaplecze kuchenne. Z ustaleń faktycznych wynika, że spółka A nie dzierżawi zasadniczych dla swojej działalności pomieszczeń od szpitali ani nie przejęła poważnego majątku od pozostałych pozwanych. Dysponuje ona własnym zapleczem i prowadzi usługi cateringowe dla wielu zleceniodawców. To wyklucza możliwość zastosowania w stosunku do tej spółki dyspozycji art. 23¹ k.p. Dla jej uruchomienia brakowało bowiem przejęcia przez spółkę składników majątkowych i tożsamości jednostki podlegającej transferowi.

Z zastosowaniem art. 23¹ k.p. mamy do czynienia przy zlecaniu usług gastronomicznych, wówczas gdy przejściu podlega zorganizowana całość, która zachowuje swoją tożsamość jako przedsiębiorstwo (w znaczeniu przedmiotowym). Oznacza to, że spółka A nie jest i być nie może w wyniku transferu (ex lege) pracodawcą pracowników. Ci pozostają nadal pracownikami spółki Z jako podmiotu, który przejął część zakładu pracy (mienie i załogę) od szpitala. Przy tym po rozwiązaniu umowy-zlecenia zawartej między szpitalem a spółką Z nie doszło do powtórnego transferu pracowników do szpitala, bowiem także w tej sytuacji brakowało przejęcia mienia i zadań.

z 11 kwietnia 2012 r., I PK 155/11.

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2012/173/i02.2012.173.217000900.802.jpg@RY2@

Ewa Przedwojska, asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Opisany wyrok Sądu Najwyższego uogólnił kryterium przesądzające o tym, czy w danym przypadku doszło do przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę (w rozumieniu art. 231 k.p.) wskazując, że jest nim zachowanie tożsamości gospodarczej danego podmiotu. Jednak na tożsamość przedsiębiorstwa mogą składać się różne czynniki. Co innego będzie przesądzało o tożsamości firmy, która wykonuje swoje zadania w oparciu o określone środki materialne (pomieszczenia czy urządzenia) np. stacja paliw, a co innego w przypadku podmiotu, którego działalność opiera się na wykwalifikowanej sile roboczej (na czynniku ludzkim) np. firma zatrudniająca kelnerów.

W pierwszym przypadku do przejścia zakładu pracy konieczny jest transfer składników materialnych, a w drugim wystarczy przejęcie przez inny podmiot samych zleceń.

Ponadto poza składnikami materialnymi i niematerialnymi, tożsamość przedsiębiorstwa mogą kształtować także takie czynniki jak np. pozostawienie tej samej kadry zarządzającej, zachowanie organizacji pracy, tych samych metod prowadzenia działalności czy funkcjonowanie w oparciu o dostępne środki.

Zatem o tym, czy doszło do zachowania tożsamości przedsiębiorstwa, a tym samym czy nastąpiło przejście zakładu pracy na innego pracodawcę, decydować będą okoliczności konkretnego przypadku. W szczególności rodzaj prowadzonej działalności i rodzaj przedsiębiorstwa.

W opisywanej obok sprawie Sąd Najwyższy stwierdził, że wykonywanie usług gastronomicznych wymaga zaplecza materialnego. Dlatego w razie zmiany wykonawcy takich usług dochodzi do przejścia zakładu pracy na nowego wykonawcę dopiero wtedy, gdy poza przejęciem "funkcji" (usług żywienia), dojdzie także do przejęcia znacznej części środków trwałych wykorzystywanych przez poprzednika, a następnie udostępnionych przez zamawiającego nowemu podmiotowi.