Od 1 września wielu nauczycieli przejdzie w stan nieczynny

Co roku w maju dyrektor szkoły robi przegląd kadry pedagogicznej, dostosowując jej liczebność do uwarunkowań arkusza organizacyjnego na następny rok szkolny. Nauczyciele często tracą posady z tej okazji z powodu częściowej likwidacji placówki, zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie ilości jej oddziałów albo zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze ich zatrudnianie w pełnym wymiarze zajęć (art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty nauczyciela). Nauczyciele zatrudnieni na podstawie mianowania (mianowani lub dyplomowani) bądź umów o pracę (stażyści lub kontraktowi) mogą w tych okolicznościach uratować etat, składając wniosek o przeniesienie w stan nieczynny. Nauczyciele zatrudnieni na podstawie mianowania mają oprócz tego inną alternatywę - ograniczenie pracy za własną zgodą maksymalnie do 1 wymiaru zajęć. Zastrzegamy, że chodzi tu o nauczycieli zatrudnionych w pełnym wymiarze zajęć. Tylko ich dotyczy bowiem tryb zwolnienia określony w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty nauczyciela (wyrok SN z 16 maja 2006 r., I PK 213/2005, OSNP 2007/11-12/152).

30 dni na wystąpienie

Choć przepisy nie statuują wyraźnie takiego obowiązku, orzecznictwo przyjmuje, że dyrektor placówki ma obowiązek poinformować zwalnianego nauczyciela o możliwości objęcia go stanem nieczynnym (wyrok SN z 18 grudnia 2002 r., I PK 15/02, OSNP 2004/12/207). Przepisy nie zastrzegają formy, w jakiej powinien to zrobić. Dlatego pracodawcy wolno to uczynić dowolnie, choćby ustnie albo w piśmie wypowiadającym. Jednak nie przenosi on nauczyciela w stan nieczynny z urzędu - na podstawie swojej jednostronnej decyzji. Wniosek o to musi złożyć sam nauczyciel, najpóźniej 30 dnia od daty otrzymania wypowiedzenia z powodów organizacyjnych. Jeśli zainteresowany zdecyduje się na taki ruch, czyni to wypowiedzenie bezskutecznym, a nauczyciel przechodzi w stan nieczynny trwający maksymalnie sześć miesięcy (art. 20 ust. 5c Karty nauczyciela).

Sześć miesięcy

Rozpoczęcie stanu nieczynnego następuje na podstawie oświadczenia dyrektora szkoły, który wskazuje m.in. datę początkową "uśpienia" stosunku pracy. Dyrektor nie musi przy tym wyznaczać początkowego terminu biegu stanu nieczynnego zaraz po uzyskaniu wniosku nauczyciela. Przeniesienie w stan nieczynny nie wymaga zachowania okresu wypowiedzenia (wyrok SN z 11 września 2001 r., I PKN 616/00, OSNP 2003/17/412). Mimo to najczęściej zaczyna się on od 1 września zgodnie z dyspozycją wniosków zainteresowanych nauczycieli, którzy chcą jeszcze dostać wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy za końcowe dni czerwca, lipca i sierpnia.

Stan nieczynny trwa maksymalnie sześć miesięcy, czyli najczęściej od 1 września do końca lutego następnego roku. Po zakończeniu sześciu miesięcy stanu nieczynnego stosunek pracy wygasa (art. 20 ust. 5c Karty nauczyciela).

Zachowanie niektórych uprawnień

W okresie stanu nieczynnego stosunek ulega niejako częściowemu zawieszeniu. Częściowemu, gdyż nauczyciel zachowuje niektóre uprawnienia pracownicze, ale zwykle nie wykonuje obowiązków służbowych (poza sytuacjami, kiedy dyrektor go wezwie do świadczenia pracy). Jest to dla niego okres, w którym może szukać nowego zajęcia, zachowując poczucie bezpieczeństwa i stabilności finansowej, ponieważ:

wpodczas stanu nieczynnego zachowuje on prawo do wynagrodzenia zasadniczego oraz innych świadczeń pracowniczych,

ww każdej chwili dyrektor może go przywrócić do pracy lub wezwać do jej okresowego świadczenia.

Pensja co miesiąc

W trakcie stanu nieczynnego nauczyciel otrzymuje comiesięczne wynagrodzenie zasadnicze oraz ma prawo do innych świadczeń pracowniczych, w tym dodatków mieszkaniowego i wiejskiego, do chwili wygaśnięcia stosunku pracy (art. 20 ust. 6 Karty nauczyciela). Oznacza to, że dostaje on wynagrodzenie zasadnicze przypisane do jego stopnia awansu zawodowego, ale bez pozostałych dodatków. Nie może on w tym okresie liczyć na dodatki za wysługę lat, motywacyjny, funkcyjny czy za warunki pracy. Jednak ma on prawo korzystać z innych świadczeń pracowniczych, w tym z wymienionych dodatków socjalnych.

Do innych świadczeń pracowniczych zaliczamy nagrody jubileuszowe, zasiłek na zagospodarowanie, dodatkowe wynagrodzenie roczne (tzw. trzynastkę), odprawy emerytalne, rentowe i z tytułu przejścia na świadczenie kompensacyjne, świadczenia z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, świadczenia urlopowe. [przykłady 1, 2, 3]

Często gminy w regulaminach wynagradzania nauczycieli przyznają im różne dodatki w trakcie pozostawania w stanie nieczynnym. Takie postanowienia są niezgodne z prawem, ponieważ rada gminy reguluje w ten sposób w uchwale (akcie prawa miejscowego) materię, która po pierwsze nie została zastrzeżona do jej kompetencji, a po drugie - została już określona w art. 20 ust. 6 Karty nauczyciela (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 listopada 1997 r., U 3/97, OTK ZU 1997/3-4/40).

Wygaśnięcie stosunku pracy

Nauczycielowi, którego stosunek wygasł wskutek upływu sześciu miesięcy stanu nieczynnego, nie przysługuje odprawa z racji utraty posady z powodów organizacyjnych (określonych w art. 20 ust. 1 Karty nauczyciela). Rekompensata ta należy się bowiem nauczycielowi, którego stosunek pracy uległ rozwiązaniu po uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniu, wręczonym przez dyrektora z opisanych przyczyn.

Przywrócenie do pracy

Podczas całego stanu nieczynnego nauczyciel powinien pozostawać w gotowości do ponownego podjęcia zatrudnienia w szkole. Dyrektor ma bowiem obowiązek przywrócić go do pracy w pierwszej kolejności, gdy powstanie możliwość zatrudnienia go w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony lub na okres, na jaki opiewa umowa o pracę, w tej samej szkole na tym samym lub na innym stanowisku, pod warunkiem posiadania przez nauczyciela wymaganych kwalifikacji (art. 20 ust. 7 Karty Nauczyciela). Przywrócenie do pracy w tym trybie odbywa się bez modyfikacji istniejącego stosunku pracy. Odmowa podjęcia pracy przez nauczyciela powoduje wygaśnięcie stosunku pracy z dniem odmowy, nawet jeśli nie minęło jeszcze sześć miesięcy stanu nieczynnego.

Dodatkowe zatrudnienie

Nauczyciel w trakcie stanu nieczynnego może podjąć, w wypadkach podyktowanych koniecznością realizacji programu nauczania, dodatkowe zatrudnienie w tej samej lub innej szkole (na swój wniosek lub dyrektora szkoły). W grę wchodzi wtedy zatrudnienie zgodne z wymaganymi kwalifikacjami, w niepełnym lub pełnym wymiarze zajęć, na podstawie odrębnej umowy o pracę (wyrok SN z 4 grudnia 2007 r., I PK166/2007, OSNP 2009/1-2/9), na okres nie dłuższy niż maksymalny dopuszczalny czas trwania stanu nieczynnego. Z tytułu wykonywania dodatkowej pracy nauczycielowi przysługuje odpowiednie do wymiaru zajęć wynagrodzenie, niezależnie od pobieranego wynagrodzenia z tytułu pozostawania w stanie nieczynnym. [przykłady 4, 5]

PRZYKŁAD 1

Zawieszenie wypłaty motywacyjnego

Adam K., nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania, uzyskiwał wynagrodzenie zasadnicze, dodatek za wysługę lat, a od 1 maja 2012 r. jeszcze dodatek motywacyjny przyznany na sześć miesięcy. W maju 2012 roku dostał trzymiesięczne wypowiedzenie z powodu zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów szkoły. Zgłosił wniosek o przeniesie go w stan nieczynny od 1 września 2012 r. W kadrach powstała wątpliwość, czy za wrzesień i październik należy mu wypłacić dodatek motywacyjny. Od 1 września 2012 r. Adam K. będzie przebywać w stanie nieczynnym i w konsekwencji będzie od tej daty otrzymywać tylko wynagrodzenie zasadnicze, bez dodatków, i ewentualnie inne świadczenia pracownicze. Nie przysługuje mu od tego dnia dodatek motywacyjny, ponieważ stan nieczynny stanowi okres zawieszenia wypłaty tego dodatku (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 26 kwietnia 2006 r., IV SA/Wr 274/2005; OSS 2006/3/79).

PRZYKŁAD 2

Prawo do trzynastki

Ewa D. - nauczycielka zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w szkole feryjnej, będzie przebywać w stanie nieczynnym od 1 września 2012 r. do 28 lutego 2013 r. W lutym 2013 roku pracownicy tej placówki samorządowej dostaną trzynastą pensję za 2012 rok. Ewa D. również ją otrzyma. Przepracowała bowiem faktycznie w szkole okres od 1 stycznia do 31 sierpnia 2012 r., a więc dłużej niż wymagany (w myśl ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej) minimalny staż uprawniający do dodatkowego wynagrodzenia rocznego, wynoszący sześć miesięcy w roku kalendarzowym. Fakt, że termin wypłaty tego świadczenia przypada na stan nieczynny Ewy D., nie przeszkadza w jego uiszczeniu. Podczas stanu nieczynnego nauczyciel zachowuje bowiem prawo do innych świadczeń pracowniczych, m.in. trzynastki. Jednak cztery miesiące przebywania przez Ewę D. w 2012 roku w stanie nieczynnym spowodują obniżenie trzynastej pensji, do której podstawy wymiaru nie wliczamy wynagrodzenia za czas usprawiedliwionych nieobecności w pracy. Pani Ewa uzyska więc trzynastkę ustaloną według wynagrodzenia za czas faktycznie przepracowany od 1 stycznia do 28 czerwca 2012 r. oraz według wynagrodzenia urlopowego.

PRZYKŁAD 3

Nagroda jubileuszowa

Zygmunt G., nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania w szkole feryjnej, będzie w stanie nieczynnym od 1 września 2012 r. do 28 lutego 2013 r. 15 grudnia 2012 r. upłynie mu 25-lecie kariery zawodowej uprawniające do nagrody jubileuszowej w wysokości 100 proc. wynagrodzenia. Mimo że nauczyciel będzie wówczas w stanie nieczynnym, trzeba mu wypłacić nagrodę jubileuszową. Nauczyciel przeniesiony w stan nieczynny zachowuje bowiem prawo do innych świadczeń pracowniczych, w tym do nagrody jubileuszowej. Należy mu ją wypłacić 17 grudnia 2012 r. (15 grudnia 2012 r. przypada w sobotę).

PRZYKŁAD 4

Praca w gimnazjum na zastępstwo

Anna B. - nauczycielka matematyki zatrudniona na podstawie mianowania w szkole podstawowej - będzie w stanie nieczynnym od 1 września 2012 r. do 28 lutego 2013 r. Chce od 1 grudnia 2012 r. podjąć na swój wniosek pracę w 1/2 wymiarze zajęć w pobliskim gimnazjum, w ramach umowy o pracę na zastępstwo chorej nauczycielki. Jeśli tak się stanie to od 1 grudnia 2012 r. do 28 lutego 2013 r. Anna B. będzie otrzymywała:

● z tytułu zatrudnienia w macierzystej szkole (stan nieczynny) - wynagrodzenie zasadnicze i ewentualnie inne świadczenia pracownicze,

● z dodatkowego - umownego zatrudnienia - wynagrodzenie zasadnicze właściwe dla 1/2 pensum, ewentualne dodatki i inne świadczenia pracownicze (jeśli choroba zastępowanej nauczycielki potrwa do końca lutego 2013 roku).

PRZYKŁAD 5

Odmowa powrotu do macierzystej placówki

Bartosz R., nauczyciel zatrudniony na podstawie minowania w szkole podstawowej, został przeniesiony w stan nieczynny na okres od 1 września 2012 r. do 28 lutego 2013 r. Załóżmy, że od 1 listopada 2012 r. podejmie dodatkowe zatrudnienie w wymiarze 1/2 etatu w innej szkole podstawowej (zgodnie z art. 20 ust. 8 Karty nauczyciela) i odmówi przywrócenia do pracy w pełnym wymiarze w macierzystej szkole od 1 grudnia 2012 r. (w związku ze śmiercią innego nauczyciela wykładającego ten sam przedmiot). W takim wypadku dochodzi do wygaśnięcia stosunku pracy nauczyciela w macierzystej placówce w wyniku odmowy powrotu oraz zakończenia umowy o pracy w dodatkowym zatrudnieniu. To ostatnie trwa bowiem nie dłużej niż stan nieczynny.

@RY1@i02/2012/163/i02.2012.163.217000300.803.jpg@RY2@

Renata Majewska, szkoleniowiec z zakresu wynagrodzeń, właścicielka firmy Biuro Kadr i Płac

Renata Majewska

szkoleniowiec z zakresu wynagrodzeń, właścicielka firmy Biuro Kadr i Płac

Podstawa prawna

Art. 20 ust. 1, 5c - 7, art. 22, art. 47, art. 48 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Art. 2 ust. 2 i art. 4 ust. 1 ustawy z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz.U. nr 160, poz. 1080 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra edukacji narodowej i sportu z 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy (Dz.U. nr 22, poz. 181 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra edukacji narodowej i sportu z 30 października 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających nauczyciela do nagrody jubileuszowej oraz szczegółowych zasad jej obliczania i wypłacania (Dz.U. nr 128, poz. 1418 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 26 czerwca 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania wynagrodzenia oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy nauczycieli (Dz.U. nr 71, poz. 737 z późn. zm.).