Trzynaste pensje: Wyrok jest, teraz trzeba zmienić prawo

Nieuwzględnienie okresu urlopu macierzyńskiego jako umożliwiającego nabycie prawa do tzw. trzynastej pensji w wysokości proporcjonalnej do okresu przepracowanego w danym roku jest niezgodne z konstytucją. Tak orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 9 lipca 2012 r. (P 59/11).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz.U. nr 160, poz. 1080 z późn. zm.) pracownik nabywa prawo do wynagrodzenia rocznego w pełnej wysokości po przepracowaniu u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego. Jeśli nie przepracował u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego, nabywa prawo do tzw. trzynastki w wysokości proporcjonalnej do okresu przepracowanego, pod warunkiem że okres ten wynosi co najmniej sześć miesięcy. Od tej ogólnej zasady, w ustępie trzecim wskazanego artykułu, przewidziano wyjątki (przypadki gdy przepracowanie co najmniej sześciu miesięcy warunkujących nabycie prawa do wynagrodzenia rocznego nie jest wymagane). Wśród owych wyjątków ustawodawca przewidział między innymi korzystanie z urlopu wychowawczego czy z urlopu dla poratowania zdrowia, ale nie uwzględnił korzystania z urlopu macierzyńskiego.

Trybunał Konstytucyjny (TK) w wyroku z 9 lipca uznał, że katalog wyjątków od zasady efektywnego wykonywania pracy w okresie co najmniej sześciu miesięcy w danym roku kalendarzowym jako warunku uzyskania dodatkowego wynagrodzenia rocznego ma charakter niepełny. Trybunał stwierdził, że skoro ustawodawca przewidział dla pewnej grupy pracowników lepsze traktowanie w porównaniu z innymi w zakresie przysługujących im świadczeń stanowiących element wynagrodzenia za pracę, to w ramach tak ukształtowanego wyjątku powinien - w pierwszej kolejności - uwzględnić sytuację prawną pracownic, które są objęte zakresem podmiotowym "szczególnej pomocy" z art. 71 ust. 2 konstytucji. Z tych powodów TK uznał, iż art. 2 ust. 3 wskazanej na początku ustawy w zakresie, w jakim pomija okres urlopu macierzyńskiego jako umożliwiający nabycie prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego w wysokości proporcjonalnej do okresu przepracowanego w sytuacji nieprzepracowania w ciągu całego roku kalendarzowego faktycznie sześciu miesięcy, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 71 ust. 2 konstytucji.

Trudno się nie zgodzić z tym orzeczeniem. Art. 71 ust. 2 konstytucji wskazuje, iż matka przed porodem i po urodzeniu dziecka ma prawo do szczególnej pomocy władz publicznych, której zakres określa ustawa. Również w piśmiennictwie podkreśla się, że konstytucja przyznaje kobiecie w ciąży oraz po urodzeniu dziecka prawo podmiotowe do szczególnej pomocy władz publicznych (por. B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Komentarz, Warszawa 2009, kom. do art. 71 nb 3). Jak zaznaczył TK, znaczenie nakazu wypowiedzianego w art. 72 ust. 2 konstytucji wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia szczególnego statusu matek przed urodzeniem dziecka i po porodzie zawsze wtedy, kiedy rozwiązania przyjęte przez ustawodawcę dotyczą sytuacji prawnej takich podmiotów. Określając katalog wyjątków w art. 2 ust. 3 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym, ustawodawca nie uwzględnił sytuacji pracownic będących matkami. Nie przewidział bowiem wykorzystania przez pracownicę urlopu macierzyńskiego, a więc takiej przerwy w faktycznym wykonywaniu pracy, która nie tylko w pewnym wymiarze - co najmniej 14 tygodni po porodzie - ma charakter obligatoryjny, lecz także w jednoznaczny sposób wiąże się z realizowaniem przez matkę prawa do szczególnej pomocy władz publicznych w okresie wskazanym w przytoczonym wyżej przepisie konstytucji.

TK dał sygnał ustawodawcy, że trzeba dokonać pilnych zmian w ustawie o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym

@RY1@i02/2012/139/i02.2012.139.21700020e.802.jpg@RY2@

Wojciech Ostaszewski asystent sędziego Sądu Najwyższego

Wojciech Ostaszewski

asystent sędziego Sądu Najwyższego