Kontrowersyjny gospodarski staż

Pracownicy mogą domagać się od pracodawców zaliczenia im do stażu pracy okresów pracy w gospodarstwie rolnym. Jednak aby zaliczenie to było możliwe, muszą być spełnione przesłanki określone w ustawie z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. nr 54, poz. 310), dalej: ustawa. Jednym z okresów podlegającym zaliczeniu są przypadające przed 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16. roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem. Możliwość zaliczenia tych okresów jest często przedmiotem sporów pracowników z pracodawcami. Pracodawcy odmawiają bowiem zaliczenia tych okresów do stażu, powołując się na niejasne sformułowania ustawy.

Jej art. 1 ust. 1 pkt 2 uzależnia zaliczenie tego okresu do stażu pracy od spełnienia trzech warunków:

● pracy w gospodarstwie rodziców lub teściów przed 1 stycznia 1983 r. i po ukończeniu przez pracownika 16. roku życia,

● objęcia tego gospodarstwa,

● rozpoczęcia jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem.

W praktyce sporne tu jest zawłaszcza ustalenie, co rozumieć poprzez objęcie gospodarstwa. Ustawodawca bowiem bliżej nie sprecyzował tego pojęcia. Ma to istotne znaczenie, gdyż okresy pracy w gospodarstwie bez jego późniejszego objęcia i rozpoczęcia prowadzenia nie podlegają wliczeniu do stażu pracy. Tak też wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 11 czerwca 1997 r. (I PKN 200/97, OSNP 1998/10/295), stwierdzając, że praca w gospodarstwie rolnym rodziców po ukończeniu 16. roku życia nie podlega zaliczeniu do pracowniczego stażu pracy, jeżeli choćby z przyczyn niezależnych od zainteresowanego nie nastąpiło objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem. Zatem w razie braku przejęcia gospodarstwa przez pracownika i jego dalszego prowadzenia nie można do stażu pracy wliczyć okresów pracy w tym gospodarstwie. W mojej ocenie pod pojęciem objęcia gospodarstwa rolnego rodziców lub teściów należy rozumieć nie tylko nabycie własności tego gospodarstwa, ale także nabycie tylko jego posiadania (tj. faktycznego władztwa nad tym gospodarstwem). Wynika to z faktu, że ustawa w ogóle nie nawiązuje do prawa własności gospodarstwa rolnego, posługując się tylko ogólnym terminem "objęcia gospodarstwa", abstrahuje więc od kwestii jego własności. Podobnie wskazywał SN w uchwale z 16 stycznia 1996 r. (I PZP 36/95, OSNP 1996/13/181), podnosząc, że objęcie gospodarstwa rolnego rodziców lub teściów w samoistne posiadanie na podstawie nieformalnej umowy darowizny spełnia warunki z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy. Dlatego uważam, że pracodawcy nie mają podstaw, aby żądać od pracowników dowodów na objęcie gospodarstwa w postaci np. aktów własności ziemi tego gospodarstwa czy wpisów do księgi wieczystej.

Fakt objęcia gospodarstwa i jego dalsze prowadzenie nie musi też następować bezpośrednio po zakończeniu w nim pracy przez pracownika. Takiego warunku nie przewiduje bowiem art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy. Innymi słowy między pracą w gospodarstwie rodziców lub teściów przed 1 stycznia 1983 r. i po ukończeniu przez pracownika 16. roku życia, a jego objęciem i prowadzeniem może zachodzić dowolna przerwa czasowa. Podobnie wypowiadał się SN w wyroku z 7 września 1999 r. (I PKN 250/99, OSNP 2001/1/10), stwierdzając, że przepis art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy nie wymaga, by objęcie i prowadzenie gospodarstwa rolnego następowało bezpośrednio po zaprzestaniu w nim pracy. Należałoby więc zaliczyć do stażu pracy także okres pracy w gospodarstwie, jeśli zostało ono objęte przez pracownika np. po kilku latach od zakończenia w nim pracy. Trzeba też podkreślić, że cytowany przepis ma zastosowanie także w przypadku późniejszego zbycia tego gospodarstwa, i to niezależnie od czasu, przez jaki było ono prowadzone.

@RY1@i02/2012/077/i02.2012.077.21700020a.802.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach