Układy zbiorowe pracy znikają szybciej, niż powstają

W ubiegłym roku wypowiadane były wieloletnie układy zbiorowe pracy. Dotyczy to zarówno tych obejmujących tysiące pracowników (np. układ obowiązujący w spółkach kolejowych, który dotyczył ponad 100 tys. osób), jak i tych dla kilkudziesięciu osób (tak jak w przypadku ponadzakładowego układu zbiorowego pracowników niepedagogicznych zatrudnionych w szczecińskiej oświacie czy częstochowskiej pomocy społecznej).

- Widzimy tę niepokojącą tendencję. Układy będą tracić na znaczeniu. Będą wypowiadane, jeżeli elastyczne lub antykryzysowe poluźnienia prawa pracy będą mogły być zawierane w porozumieniach z załogą, a nie w układzie negocjowanym ze związkami - mówi Andrzej Radzikowski, wiceprzewodniczący OPZZ.

Pracodawcy, modyfikując treść układów, z reguły pogarszają uzgodnione w przeszłości przywileje pracownicze. Stało się tak np. z porozumieniem, które dotyczyło pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i Domu Pomocy Społecznej w Częstochowie. Było negocjowane trzy lata, a obowiązywało rok. Prezydent, wypowiadając układ, uzasadniał, że był on zbyt kosztowny dla miasta.

- Nie mieliśmy w nim żadnych nadzwyczajnych bonusów. Zapisy dotyczyły przekształcenia umów na czas określony w te na czas nieokreślony, dodatkowych pieciu dni urlopu raz na dwa lata i włączenia dodatków funkcyjnych do wynagrodzenia zasadniczego - mówi Jolanta Ziółkowska, przewodnicząca Sekcji Pracowników Pomocy Społecznej NSZZ "Solidarność" w Częstochowie.

Pracodawcy nie zawsze wypowiadają układ zbiorowy. Czasem zawieszają go na jakiś czas lub wykreślają niektóre postanowienia. W Okręgowym Inspektoracie Pracy (OIP) w Opolu ponad połowę ze 125 wniosków o rejestrację układów stanowiły protokoły dodatkowe. Modyfikowano nimi głównie taryfikatory i tabele płacowe oraz zasady premiowania.

- Zmiany dotyczyły niewypłacania świadczeń urlopowych, podwyższania kryteriów uprawniających do nagrody jubileuszowej i ograniczenia kwot odpraw - informuje Łukasz Śmierciak z OIP w Opolu.

Pocieszające może być to, że Państwowa Inspekcja Pracy rejestruje coraz mniej porozumień pracodawców i związków dotyczących zawieszania na jakiś czas - w całości lub w części - stosowania układów zbiorowych pracy. OIP we Wrocławiu w 2010 roku zarejestrowała 31 takich porozumień, a w ubiegłym roku jedynie osiem. W Łodzi były tylko trzy takie przypadki czasowego zawieszenia stosowania układu. Zawieszenia dotyczyły corocznej waloryzacji płac, wypłat nagród jubileuszowych i dodatków stażowych.

- Spadek liczby zawieszeń wynika prawdopodobnie z ustabilizowania się sytuacji gospodarczej firm objętych układami zbiorowymi pracy - mówi Agata Kostyk-Lewandowska z OIP we Wrocławiu.

Pracodawcy uważają natomiast, że układy zbiorowe są dla nich zbyt dużym obciążeniem.

- Nie ma żadnych zachęt, by je stosować, nie chronią przed sporami zbiorowymi. Łatwiej jest napisać zakładowy regulamin lub zawrzeć porozumienie - mówi Witold Polkowski, ekspert Pracodawców RP.

@RY1@i02/2012/033/i02.2012.033.18300010a.101.jpg@RY2@

Układy zbiorowe pracy

Tomasz Zalewski

tomasz.zalewski@infor.pl