Komentarze

Zbiorowe prawo pracy opiera się w założeniu na układach zbiorowych pracy. Wykształcenie się tej dziedziny prawa pracy wynikło z konfliktów społecznych w XIX wieku. Zawierane wówczas porozumienia zbiorowe pozwalały na ustabilizowanie relacji stron stosunków pracy, ale jednocześnie prowadziły do umocnienia pozycji związków zawodowych.

Obecnie prawo do zawierania układów zbiorowych statuowane jest w art. 59 ust. 2 Konstytucji RP, jak również w art. 4 konwencji nr 98 Międzynarodowej Organizacji Pracy. Główne regulacje dotyczące zbiorowego prawa pracy zawarte są jednak w przepisach kodeksu pracy. Ze względu na szczególne właściwości zbiorowych stosunków pracy i swoistość rządzących nimi zasad, lecz także coraz wyraźniej zaznaczające się wyodrębnienie formalne zbiorowego prawa pracy, formułowane były postulaty, aby regulacje te były zamieszczone w osobnym kodeksie.

Dział jedenasty kodeksu pracy dotyczący układów zbiorowych pracy składa się z trzech części. W pierwszym rozdziale zawarte zostały przepisy ogólne, regulujące kwestie dotyczące wszystkich układów zbiorowych pracy. Drugi dotyczy układów ponadzakładowych, natomiast trzeci - układów zakładowych. Tym samym kodeks pracy wprowadza rozróżnienie na układy zakładowe oraz układy ponadzakładowe, zależnie od struktury podmiotowej stron układu. Zawarcie jednego z nich nie przesądza przy tym o braku możliwości związania się treścią układu drugiego rodzaju. Oba stanowią jednakową podstawę nabycia przez pracownika odrębnych praw podmiotowych. Z perspektywy pracownika zbiorowy układ pracy może wprowadzać uregulowania będące dla niego bardziej korzystne od tych wynikających z przepisów kodeksu pracy oraz innych powszechnie obowiązujących przepisów prawa pracy.

Zbiorowe prawo pracy normuje wzajemne stosunki pomiędzy związkami zawodowymi a pracodawcami, jak również pomiędzy innymi podmiotami, które reprezentują interesy pracowników i pracodawców. Strony w drodze negocjacji zawierają układy zbiorowe pracy, aby określić generalne warunki, jakim powinny odpowiadać wszystkie indywidualne stosunki pracy nawiązywane z poszczególnymi pracownikami przez pracodawcę lub pracodawców, którzy są objęci układem. Zawarcie układów zbiorowych pracy umożliwia również uregulowanie różnego rodzaju innych kwestii odnoszących się do wzajemnych relacji pracodawcy i pracowników.

Układ stwarza dla pracowników warunki umożliwiające korzystanie z przysługujących im praw, natomiast nie przesądza o obowiązku rzeczywistego wykorzystania tych praw. Przez wielu przedstawicieli doktryny uważany jest za źródło prawa pracy o szczególnie doniosłym znaczeniu. Specyfika układów zbiorowych pracy przejawia się w ich umownym charakterze - zawierane są bowiem z woli stron, które w granicach zakreślonych Konstytucją RP i umowami międzynarodowymi, w pełni korzystając ze swobody umów, regulują rodzaj zawieranych w nich treści oraz zakres podmiotowy determinujący dany układ.

@RY1@i02/2013/081/i02.2013.081.21700010a.801.jpg@RY2@

Sławomir Paruch, radca prawny, partner w kancelarii Raczkowski i Wspólnicy

Sławomir Paruch

radca prawny, partner w kancelarii Raczkowski i Wspólnicy

@RY1@i02/2013/081/i02.2013.081.21700010a.802.jpg@RY2@

Łukasz Chruściel, radca prawny w kancelarii Raczkowski i Wspólnicy

Łukasz Chruściel

radca prawny w kancelarii Raczkowski i Wspólnicy