Trudna sytuacja firmy może załogę pozbawić nagród za staż

Nagroda jubileuszowa to szczególny przywilej pracowników, który nie ma charakteru powszechnego. Dotyczy bowiem tylko tych, dla których świadczenie to przewidziano w normach branżowych lub w przepisach zakładowych, takich jak: układ zbiorowy pracy, regulamin wynagradzania czy nawet umowa o pracę. Przy czym jeśli brak jest przepisów szczególnych, pracodawcy mogą w swobodny sposób ustalać także warunki, od których zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej, oraz sposoby obliczania czasu pracy potrzebnego do uzyskania nagrody.

Jaka kondycja firmy

W sytuacji gdy pracodawca znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej, ma możliwość poprzez zawarcie ze związkami zawodowymi porozumienia zawiesić stosowanie układu zbiorowego pracy w całości lub w części. Może to pozwolić na ograniczenie wydatków na rzecz pracowników, a w konsekwencji na poprawę kondycji firmy.

Zasady zawieszania układów zbiorowych pracy określa art. 241²⁷ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.; dalej: k.p.), zgodnie z którym ze względu na sytuację finansową pracodawcy strony układu zakładowego mogą zawrzeć porozumienie o zawieszeniu stosowania u danego pracodawcy, w całości lub w części, tego układu oraz układu ponadzakładowego bądź jednego z nich, na okres nie dłuższy niż 3 lata. Jeżeli u pracodawcy obowiązuje jedynie układ ponadzakładowy, to porozumienie o zawieszeniu stosowania tego układu lub niektórych jego postanowień mogą zawrzeć strony uprawnione do zawarcia układu zakładowego.

Przyczyna uzasadniająca zawarcie porozumienia o zawieszeniu układu zbiorowego pracy została określona w art. 241²⁷ par. 1 k.p. ogólnie jako "sytuacja finansowa pracodawcy". W domyśle uznać należy, że chodzi tu o jego złą lub trudną sytuację ekonomiczną. O tym, czy faktycznie ta przyczyna występuje, decydują strony porozumienia, a więc pracodawca i związki zawodowe.

W praktyce strony zawierają porozumienia o zawieszeniu układu zbiorowego pracy zwykle wówczas, gdy chcą zmniejszyć obciążenia finansowe pracodawcy wobec pracowników i dzięki temu uniknąć zwolnień pracowników z przyczyn dotyczących pracodawcy lub je ograniczyć. Dlatego też zawieszenie układu zwykle dotyczy świadczeń na rzecz pracowników, które zostały przewidziane w układzie zbiorowym pracy.

W okresie zawieszenia układu lub jego części postanowienia układu przewidujące prawa pracowników do tych świadczeń nie obowiązują. Zwracał na to uwagę również Sąd Najwyższy w uchwale z 9 kwietnia 2008 r. (sygn. akt II PZP 6/08, OSNP 2008/21-22/308), stwierdzając, że nie nabywa prawa do nagrody jubileuszowej pracownik, który przewidziane w zakładowym układzie zbiorowym pracy warunki do tego świadczenia spełnił w okresie zawieszenia układu, chyba że co innego wynika z postanowień układu lub porozumienia o zawieszeniu jego stosowania. [przykład]

Przywrócenie z mocy prawa

Istotne jest przy tym, że po upływie okresu, na który zawieszono stosowanie układu, treść stosunków pracy jest ponownie kształtowana przez ten układ, bez potrzeby dokonywania jakichkolwiek czynności prawnych. Upływ okresu zawieszenia postanowień układu powoduje przywrócenie z mocy prawa wynikających z niego warunków umów o pracę pracowników objętych tym układem. Oznacza to, że odwieszenie stosowania układu w części dotyczącej nagród jubileuszowych powoduje reaktywowanie z mocy prawa jego postanowień w tym zakresie i stwarza taką sytuację, jakby postanowienia te weszły w życie.

Bez zmiany umów

W razie zawieszenia układu zbiorowego pracy lub jego części pracodawca nie ma obowiązku stosowania wypowiedzenia zmieniającego. Wskazuje na to art. 241²⁷ par. 3 k.p., zgodnie z którym w zakresie i przez czas określony w porozumieniu nie stosuje się z mocy prawa wynikających z układu ponadzakładowego oraz z układu zakładowego warunków umów o pracę i innych aktów stanowiących podstawę nawiązania stosunku pracy.

Skutek w postaci zmiany treści umów o pracę, polegającej na zastąpieniu warunków tych umów wynikających z zawieszonych postanowień układu warunkami wynikającymi z przepisów ustawowych, następuje z mocy prawa od daty określonej w porozumieniu. Skutek ten dotyczy także pracowników objętych ochroną szczególną przed wypowiedzeniem warunków pracy lub płacy, w tym również np. pracowników w wieku przedemerytalnym. Tak też wskazywał SN w wyroku z 27 października 2004 r. (sygn. akt I PK 627/03, OSNP 2005/12/168), stwierdzając, że zawieszenie stosowania postanowień zakładowego układu zbiorowego pracy dotyczy także pracownika korzystającego w okresie przedemerytalnym z ochrony przed wypowiedzeniem warunków pracy lub płacy (art. 39 w zw. z art. 42 par. 1 k.p.). Wynika to tego, że pogorszenie warunków zatrudnienia podyktowane dążeniem do uzdrowienia sytuacji firmy dotyka solidarnie wszystkich pracowników.

Zatem w tym przypadku niekorzystne dla pracownika zmiany układu zbiorowego wprowadzane są bez konieczności stosowania wypowiedzenia zmieniającego. Ułatwia to znacznie sytuację pracodawcy i stwarza możliwości szybkiego reagowania na złą sytuację ekonomiczną.

PRZYKŁAD

Powództwo do oddalenia

W firmie obowiązywał zakładowy układ zbiorowy pracy, który przewidywał prawo do nagrody jubileuszowej po 20 latach pracy. Firma ta znalazła się w trudniej sytuacji finansowej grożącej jej upadłością. Strony układu zbiorowego pracy, chcąc ratować istnienie firmy, zawarły porozumienie o zawieszeniu układu zbiorowego na 3 lata. Po upływie roku od zawieszenia układu zbiorowego pracy pracownik firmy zażądał wypłaty nagrody jubileuszowej, a gdy firma omówiła, wystąpił z pozwem do sądu, żądając jej zasądzenia i powołując się na to, że upłynął 20-letni okres pracy. Firma wniosła o oddalenie powództwa, wskazując, że zapisy układu zbiorowego przewidujące nagrody jubileuszowe zostały zawieszone. Sąd oddalił powództwo pracownika, gdyż zawieszenie stosowania układu spowodowało, że nie mogą być stosowane przepisy układu dotyczące nagród jubileuszowych.

@RY1@i02/2014/220/i02.2014.220.21700090c.802.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach