SN o ustaleniu istnienia stosunku pracy nauczyciela

Sygn. akt I PK 234/13

z 4 kwietnia 2014 r.

Pracownica została zatrudniona w przedszkolu 1 września 2009 r. na czas określony do 31 sierpnia 2010 r., a następnie od 1 września 2010 r. do 31 sierpnia 2011 r. W żadnej z umów nie wskazano, by była zatrudniona na zastępstwo nieobecnego pracownika, choć w okresie jej zatrudnienia jeden z nauczycieli korzystał z urlopu bezpłatnego. W okresie trwania pierwszej umowy terminowej pracownica uzyskała stopień awansu nauczyciela kontraktowego. Wobec niepodpisania kolejnej umowy na rok szkolny 2011/2012 pracownica wystąpiła do sądu o ustalenie, że jest zatrudniona na czas nieokreślony.

Sąd rejonowy uznał, że jako nauczyciel kontraktowy pracownica powinna być zatrudniona na czas nieokreślony w oparciu o art. 10 ust. 4 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 191; dalej: KN). Skoro nie pracowała na zastępstwo, nie było podstaw, by podpisać z nią umowę na czas określony. Zmiany formy zatrudnienia nie wymagała również organizacja nauczania, gdyż w kolejnym roku szkolnym istniała większa liczba oddziałów, a pracownicę uwzględniono w planie nauczania. Uzasadniało to uwzględnienie jej roszczenia.

Rozpoznając sprawę na skutek apelacji pracodawcy sąd okręgowy zmienił zaskarżony wyrok uznając, że po 1 września wola pracownicy nie wskazywała na chęć kontynuowania stosunku pracy. Wiedząc o ujęciu jej w arkuszu organizacyjnym nauczania w kolejnym roku pracownica nie zgłosiła gotowości do pracy po 31 sierpnia 2011 r. 1 września 2011 r. nauczycielka złożyła pozew, choć z tym dniem doszło do rozwiązania terminowej umowy o pracę. W ocenie sądu roszczenie o ustalenie istnienia stosunku pracy przeszło rok po rozwiązaniu umowy terminowej jest nie do zaakceptowania. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł pełnomocnik pracownicy zarzucając naruszenie art. 10 ust. 4 KN w zw. z art. 30 par. 1 pkt 4 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.) poprzez przyjęcie, że doszło do zakończenia stosunku pracy.

Z art. 10 ust. 4 KN wynika obowiązek nawiązania z nauczycielem kontraktowym umowy o pracę na czas nieokreślony. Wyjątki od tej zasady określone w art. 10 ust. 7 tej ustawy mogą uzasadniać potrzeby wynikające z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela. Z utrwalonego orzecznictwa SN wynika, że zatrudnienie nauczyciela niezgodnie z przesłankami z art. 10 ust. 7 KN powoduje nawiązanie stosunku pracy na czas nieokreślony (por. uchwałę SN z 14 czerwca 1994 r., sygn. akt I PZP 28/94, OSNP 1994/10/160). Również z późniejszych rozstrzygnięć jednoznacznie wynika, że w razie zawarcia z nauczycielem kontraktowym umowy o pracę na czas określony przy braku ustawowych przesłanek z art. 10 ust. 7 KN może żądać ustalenia istnienia stosunku pracy nawet po wręczeniu świadectwa pracy oraz odmowie dopuszczenia go do pracy wskutek błędnego uznania przez pracodawcę, że umowa o pracę rozwiązała się z upływem czasu, na jaki była zawarta (por. uchwałę z 4 października 2013 r., sygn. I PZP 3/13; M.P.Pr. 2014/1/38-41). SN rozpoznający sprawę w pełni zaakceptował tę wykładnię.

Uznanie przez sąd okręgowy, że ustalenie istnienia stosunku pracy ponad rok po wygaśnięciu umowy jest nieakceptowalne pomija to, iż zawarta przez strony umowa terminowa była niedopuszczalna wobec zastosowania niezgodnego z ustawą terminu jej rozwiązania, więc należy ją traktować jako zawartą na czas nieokreślony. To zaś przemawia za uznaniem żądania ustalenia istnienia stosunku pracy na czas nieokreślony. Na tej podstawie SN uchylił wyrok sądu okręgowego, przekazując mu sprawę do ponownego rozpoznania.

Oprac. Łukasz Prasołek,

asystent sędziego SN